Literarishe bleter · 1929-12-13 · 50 (13.12.1929) · p. Seite 972

?'1170 16 '■837 ב?1233 012. 50 (291) <ײס 972 ער־ר,, עם קא; נאך אויםרןוװע; אטאי חרטה האב; — עויז נעװען אזױנע פאיזז מיר קלײבל זיך אױך ני׳םט פאלעמיזירן מיט די ״קאײנע מענט׳צעלעך מיט גרויסע ה׳םנות״ פון ליבערבערגם ׳פניט, װײל די ״־עװםעקי׳עע״ מלהמה קאז ני׳טט און װעט ני׳עט ברענגען קיין ׳םום ־צאר; רעם ײדיש; װיפניעאפטלעכ; אינםטיטוט, מע קאן אין רוםלאנר דריק; נםתרז, שטיקן האפיעט״נען, װארנ; קװיטקאן, מע קאז זיך דארט פארמעפטן קעג; די פראפעםאר; און דאצענטן םאםים, נאלד־ בערנ, דברבי און אנדערע, אבער אונזער אינםטיטוט קא; רער יעװםעקישער ״אומרחמנותדיקער קאמך״ נישט שטערן צו טו; זײן װיכטיקע װיםנשאפטלעכע ארבעט. אנגעהויב; מיט א פארטראג פונם אקארשט נעקומענעם מאקם עדיקז, װעלכער האט אזוי פארמול־רט די אידעאלאגישע פיזיאנאמיע פינם אינםטיטוט; ״נאך א ריי װאקלוננעז האט רי קלײרבירנערלעכע י־רישע ״װיםנשאפט״ ענטניקט־ק אויפגעגעב; דעם נעדאנק אפצו- זונדער; זיך פון רער הכמת ישראל, װעלכע איז די וויםנשאפט פו; דער ייד־שער גדויכ־בורזשואזיע״. פארשטײט זיך, אז עריק האט פאיענדיקט זײז פארטראג מיט א; ערקלערונג, אז ״די פאר׳עערי׳םע ם ראטנפארבאנהי• (״עביעס״ צו א-״-ער איז אינגאנצן הענעט^נ־ע נאװעדײער). פונם 22־ט; עק־ נעבעך עדיקן? ער האט יף האבן אד בײר פאריבא זאר; ייך יײ״י• און ״װ$כ טוט אר הראפעכ א כאװעטייכן זאטעז א•־־ ־ח. נייעט ״עסארק פ זיר , כעדאר־ ־.״? נייעט ניעד, צלי־יײ יז-בכך ־פופלימידטע פדיךך אײגענע ברידער ױדען קאנען ניט ארע לײענען די נ(א)רישקײטז, װאס מיר •גרײבן. לאמיר זײן צופריעדען מיצ דעם״ װאס עס געפונען זיך דאך אזעלבע, וזאס פעי־יצצעהען א יודי־ג װארם. אויף די אזנ׳כבערבליב״ קייצ פרעצענדיערען מיר ווינציג; מע זאגמ אונז, אז דער זיצארנאן מוז אפיכמארבען... די, װאס זאגען פערגעסען אפנים, אז זיי אליין מוזען אויך אפ־סטארבען... נאך א מין אפזומארבען!... זאגמ, זײמ םוחל, אייער דאװיד יאקאוולעװיציגין, ער זאל זיך נימ מאבן גאריש אונ נימ קוקען אויפין טערמאמעבעי דזוז ער בעסעער קוקען אין בעללער *רײן. איהר זענב דאך, מאדאם, אליין א דאקמאר, נו װײסט איהר דאך י$, אז א טעימאסעםער איז בלאמע... אצ האב איך יענע ווןןך גאר געלופיגען םימ בלוט א גאנץ מאג בסדי, פײנע לײמ האבען זיך ד#ס אביסעל דער• לויאקען! (איך נימ, איך האב גראם פײנמ, אז מע בלום...), מע ה$ט גע־ ביאבמ דעם דאקמאר, א גאנצער מארעראם! איצמ איז מיר ״מוין דאנקען גאממ. מיר רעבענען •כוין צו פאקען זיך אין װעג אריין, אין דער ימװייץ, אדעי־ מיראל, אדעי־ אין אלדע *גװארצע יאהר, װאו די דאקפוירים קאנען צומראבמען. זײ זאלען אזוי וויכען פון א מילביגען באריממימ, די דאק־ מוירים, װי זיי װײסען, װער סיהאמ זײ געימדײערמ!... אונ צו אייך דאװיד יאקאװלעװימימ, האב איך א בק״כה (ה#מ קײן פאראיבעל גימ, װאכ אויף ״זיכארגאןי/ ד*כ איז *מולדיג מײן ימרײב־מאזוין). מײן ביממע איז, איהר זאלמ צעברעבען דעפ מערמזומעמער אויף פיץ־פיצלאך אונ זיך א נעם מהון בעסער צו דער אבילה. װעמ איהר בעסכער מאבען. אונ פאהרמ זיך דורך צו אונז אויף א מאג געװײנליך םים אײער זוגתי װעלען מיר אײך מנבד זיין מימ אלע גומע זאבען (נאר נימ םים ליטעראמור...) עאום״עציכם. 4. נערװי (װיללא בריאנד) 23 מערץ 1900. זעהר געעהימע פרוי אײזמאן! אייעד בריעף האמ מיר פערימאפען פערגניגען: איהר ״מרײבמ אידײמ װי א צדקית, זאגאר ״לאזוין־קײדי׳מ״; איך קום אײך צו הילף װעגען פסח. מירמ״מעם (אי״ה) זונמאג 221 מערץ) פארנאבמ דארף דאװיד יאקאװלעװימ־כ בודק המץ זיין. איהר דארפמ גומ אויסמרעסען די קע־ *כעניס בײדע, הלילה ניט לאזען א ירעקעל המץ אין ערגיץ. מירמימעם (אי״ה) מאנמיג (23 מארט אויףין פאנײמען חימבון) ד. ה. דעם 5־םען אפריל דארס אײער ד.(אוויד) יאק.(אװלװימ״מ) גאנץ פריה נעמען דאס לעפעל מימין פלעדערװי״מ אונ פערברענען דעם חסץ. ארום זייגער עליג זאלמ איהר איבער האפען דעם לעצמען חמץידיגען װארמיס, וו$ס גימ איז, אבי די נ״ממה זאל זיך האלמען אונ ארום דרײ א זייגער װעם איהר איהם געבען א העמד — ער זאל געהן אין באד ארײן, אז ער װעט זיין ״כמארק הוגגעריק, וועמ איהר איהם מאבען א צװײ לאםקעס פון צעריבענע קארמאפליס, ארום זעבס דעם זײגער װעמ ער געהן אין כװל ארײן אונ ארום אבמ װעמ איהר זיך זעצען צום סדר ״געוועלטיגען,*. איך וועל אײך פארזארגען מיפ ״חרושת״, מרור האמ איהר מן הסתם אליין גענוג...) איך װינ״כ אײך א כ״כרין ססח! ר א ד ד ר. נ ח ם ן ש װ $ ר ץ! ל ע ג שלום־עליכםם גישט פיר ברענגען דא װײמעי■ 4 בריוו פון יכלום־עליבם צו ועי פרוי פונס באװוסמן ײדי״כ־רוסי״בן *צריפמ״כמעדער דוד אייזמאן. ד< אדיגינאלן געפינען זיך אינם אי־ביװ פון דעם סוזײ בײ דעי־ יידי״כער היסמארי״מ־עצנאגראפײמער געזעלעאפמ אין לענינגיאד. די בריװ זענען אינמעיעסאנמ מימ דער באצױנג, װאס ״צ״ע ווײזצ דא איויס צו דער אױפיקער װעלמ, צו זײן אייגענער ־כלאפקײמ. זײנע ,.עצ*ת" צו דוד אייזמאן זענען אדורבגעדרונגען פיכ אן עבמ־קאסרילעװקער בימול און בצהון. סיאיז אויך אינמע־ יעסאנם דא ימלום־עדיכמס באצױנג צו דעי ײדי־דע־ ־מפיאבן־פ־אגע. דער *מבל״ץןי־מר פונם געזונמן פא־קכמענמ״מ דאמינירמ אויך דא איבעי־ די חקירות פונם אינמעליגענמ. די בי־ױו פון •מלום־עליבס מאין ני״כמ גײן לאיבוד. יעדער בייוו פונם געניאלן קינסמלער האמ זיך זיין באזונדעי־ן •דלום־עליבמ״מן תן״ און אויך אמ די ברױו זענען אינמע־ יעסאנמ פאי־ דעי־ באיאקמעריכציק פון •מלום־עדיבמס פער־ זענלעבקײמ. 1. נעי־װי, 8 מערץ 1909. זעך״ד געעהרמע פי־ויא רי אײזמאן. װי בא־־ד איהד זײמ יאה נימ קײן גזיע, מעג ד*ען דאך אײך ״מי־ײבן אוײג אידי״ד ובפימ, אז די ״די־ײב־מא״טין, װאס די אמעריקאנעד קאללעגען האבען גע״דיקצ צו מײן יובילעאופ, האמ נײדצ קײן אנדער *צי־יפמ אהוץ איידוײצ. דאס בלע(מ)מעל איז ניצ$. אונ איהי האמ נימ װאכ צו יײנקען. מיר װעלען ״צוין זײן בא אײך ווײזמ אוים מימ א *צלימצען. מײן גרוסס ד.(אװיד) יאק.(#װדעװיצ־צ) ׳עאום־עי־יככ. 2. נע-װי, װיללא בריאנד 15 מערץ 09. זעהי געעהרמע פרוי אײזמאן! האפענצליך האצ איהי מײן בייוועל פון ערב פסה ערהאלצען אונ געצהון אזוי װי א״ך האב אײך גע״ד-יעבען. האצ איהר בעקומען פון װאר״דא דעס ,,הרוכת״. וואס ביהאב אײך צוגעזאגצ אונ אנדערע מע״דה־ ביבדעך פון פע(ר)״ציעדענע פע־־לעגער אונ רעדאקציעם? מימ פריינד־ אייך אונ צו דאװיד יאקאװלעװימ״צ. יטיוס-עאיכם. נאר בלאמע; אבי איז ל״-ײ ני דינעז ג(ע)רוס * געזוג מי מע לעבמ! 3. נערװי, וויללא בייאנד 22 פע-ץ 1909. ליעבענסװירדיגע אונ פיעל געעה-צע פרוי אייזמאן! איצמ איז בליעף ערהאלצען, דאנקען גאצ א האפענונג, אז מיר זאלען זיך פארמ אמאל זעהען. עס פרײדמ מיך, װאכ פײנע פע״צות געפעלעז אײך. ״צאדע װאס זײ זענען נימ אויף גויע״צ (ג)ע״צריבען, אזוי אז דאװיד יאקאװלעװימ״צ זאל אויך ק$נען זאגען א םײנונג. סיאיז ״צוין אונזער מזל אזוי, אז נימ נור גוייה, אפילו שלום-עציכם,