Literarishe bleter · 1929-12-13 · 50 (13.12.1929) · p. [Seite]

$ריי/ 60 גר. 3/ דעזיעעבעד 1929 /עקססעד '$רג8נג 50 דוםהךאו־ישע ן-י—ףךץ*ףףךןי-א־?וסםדירםע װאכנשדיפם פאד מעאםעראוץקונםמ פאריקאג ב.קילעצק*7.װארשז< שמעדט זייעד די אים בזיט נױויטער טיכיפאט״ג, או; בײר - ״יעװסעק;״ יטװיינ;•. און אט איז :אך װ• אױול רדכעיס ־י עריעטע קאנפעועגיז פװכ אינםטיסוט רורינענאנגען כו׳ט אן אויפערנעװי־נרעכ; דעופאהנ• נ״ן, טע קאן זיך •עוין כועד :״עס באננונענען כײס ׳עסעכװערטרעך. װאם טע האט געװארפן רעב .קאײנבירנעררעכ;״ אינכטיטוט, רו־ס ארע כרר־ב פון ״יעײכעק״טע־ כט־אטענ־ע. האט טען רכתדרר, גע■ כדאכס ״אינפארטאצ־ע״ װעגן רע־ קאנפערענץ א״ ״עטעכ״, ־ א־כפארטאציע, װאכ איז כורו יטקר. איער ראכ א־ז;אך נאכזיררעך װײניק, אזא אינכטיטוצ־ע, װי רער אינכטיטוט, קא; גען נ־יטט אװעקרײג; ט־ט אינפארטאציע ארײ;. טע ראיר נאך פא.־; ראײע- ט״טן רעזעד נעבן ״א כארײכטונני, א פוכר־צ־כט״טע אפהאנדאוננ װעג; אינכטיטוט און ז״; עדיטטעד קאנפע־ענץ. ר־ ראזיקע ״מיכ־ע האט איכעדנענוטען א״נער א װננעיטאנסיטיקר ט־ט; נאדע; ־ ריבערבערג. רי װיכניטאפטרעכע פאררינםטן פון רעב דאזיק; רויט; פראפעפארר זענען;אך רעת־עתה אוטבאקאנמ, פאררויפיק איז ע״ באריטט;אר טיס דעב, װאפ ער א־ז א פארמײאייטער קאטיםא־ איבער נהוב יטטי אבער ז־דרען זיך אויפן עבס-קאטוניכט״ט; יטטײגעד קאן ער יטוין אויפנעצײכנט, הברר ער יטניידט זיך אוי־ א טין ריטװאקאוױ פון ־ער ײיםניטאפט. האט אט דער ריי ־כעדנ ״נאװיזן״ רעב כאװעט״טן רעזער, אז ״די נאנצע יאהוד .־כרי- קוריטריקע בורזיטואזיע פון דער נא־ער װערט טיטן פאיט־זס :, .-.״ט— אט װער עכ ג־ט פאדטײא״טע באיטטערוננען די ״אוטפארט• אי׳טע ײד״טע ״אקאדעטיקער״. זערבכטפאריטטענדיעך, אז טיט א״וי אנ יטטארט דארץ טען פירן אן עקיטנותדיקן קאטי און הי רי.•׳.; יבע־נ ,־עדט צ• די כאװעט״טע װיפניטאפטיער בלטון קאטיםאו; ״קי־, אײן כאװעטייטעד און באװעטייט-פרײנטרעכער װיכניטאפניי,. טא־ נ־׳טט קריבן אין יענעב אקארעט״טן נעטװזעביז, װאכ רופט זיך א װירנער װיכניטאפטרעכער אינכטיטוט; א; אוטרחטנותדיקער קאט־ אן אנטיט״דענע אידעאראג־יטע טרהטה -- נא־ א•; דעם קא; זיך אװסדריקן אונזער באצװנג צו רעד כאצ־אר-קאפיטאריכט״טעי בונדייט-צװניםטייטער ״ד״טער ״וװכניטאפט״ (״עטעכ״ פונב ן>1-ט; נאװעטבער ו!׳1))ו). אוטרחטנותד־קער קאטיי באנרענעצט ז־ך כ־דוע אין רוםראנד נ־־טט ט־ט אידעאראנ־יטע דיכקום־עפ, טע נעפ־נט ראדט געװײנרעך א כך װאנ־קערע טעטאד; איז ט־טרע;, ברי צ־ ״איבערצײנן״ ו־עב קעגנער... נעזאגט און נעטו;. א־ן א פאר טעג ארוב האט טען די בירהט־ *) װי יאקאנט. איז לנהחרה הי :. לוטיר באידטירט געװען אלכ פארװאלטער פון דער קאטעדער פאר ײדיהוער קולטוי אין קיעװ, הױת אבער ~טיך איז אן אומפארט״איהוער, האט נוען אלש פארװהדטער אין א צ״ט א־וב באהומיממ רעט קאמוניכנו ליבע־בעױ. און הוטױזן האט נזען איאפנעזעצמ א.־יפן פאסמן יון א במקומ־באיװאימעי נ. עעדעע? / געד? י / ד עד ײמ״א ד־ ״ר־׳טע קאמוניםטן אין רוםראנד האבן נרו־ס עגטת-נפיט פון דעב, װאם אין די רענדער, װו די ״־עװםעקן״ האבן קײן ׳טום ה־ט־פעה נ יטס אויפן ײדי׳טן רעבן, װאקםט אוטאויפהעררעך די ײדי׳טע קויטור-ארבעט. דער פאקט, ,־ואפ דאם ײד־יטע ׳טור־װעזן אנטװיקרט זיך אין ארע ײדי׳טע קבו־צ־ם, װאם ט־ר פארטאנן א טעכ- סיקע ״ד־־טע פרעםע און א רײכע ־יד״טע ר־סעראטוד, װאם טיר בויען א ײדי׳טן װיםניטאפטרעכן אינפטיסוט און טאכן יטוין הכנות צו גר־נדן א ײדי׳טע הו־כ׳טור, ראזט ד־ ״יעײסעקן״ נייטט רוען. א־ז דאס דאך א בורטעד באײײז, אז דעד ײדייטער קורטור-אויפיטסײג א־ז ני׳טט פארבונדן דװקא ט־ט ,־ער קאטוניסט״טער דיקטאס־ור רויטן רום״טן טוסטער, כדי צו בויען דעם טאדעדנעב ײד״טן ק,־ר- טור-בני;. מיען זיך רעריבער די ״יעװםעקן״ פון צײס־צו-צ״ט אפ- צורײקענען די ״די׳טע קורטור-אויםטוען אין אויםראנד אדער רכק הפחות צו פארמינערן זײער װערט און באדײטונג, זײ טאכן דערי- בער די גאנצע ארבעט צו קרײננערט — אזוי איז דאם נעװען צו- ריק טיט א פאר יאר טיט דער ײדי׳טער ריטעראטור, װען טע חאט געפרװוט אײנרעדן דער רײכטנרויביקעד קאטוניפט״טער אוידיטאר- יע, אז טאםקײע איז דער אײנציקער געזונטער צענטר פון דער ײד״טער ריטעראטור, אז רי אויםרענדייטע ײד־יטע ריטעראטור איז ״צעפוירס״ און שטײט נייטט אויף דער געהעריקער קינםטרערי׳טער הויך. באטת, װאם פאר א װערט האט, א יטטײגער, שרום איט אקענ; נאדינערןץ אדער קען טען פארנרײכן אפאטאיטון מיס אזוינע רי־ טערארי׳טע נאונים, װי ח״ב נירד־ן און נ. רוריע? און פרץ היריטבײן — װאם פאר א דראטאסיקער איז ער אקענן אדיטאנםקין? די ײד״טע שרייבער אין דוםראנד זענען ארע אידעאראגייט אװםנעהארטן, יטרײבן רויט א בא־טטיטטער םאציארעד בא׳טטערוננ פון א נעװיסן יטניט, — אט דאם ה״םט אטתע קונסט. די אוים- רענדי׳טע ײדי׳טע יטרײבער אבער זענען ארע ״םאציאר-פאיטיםטן״ און נראס ״קאנטרדעװארוציאנעדן״ און זענען דעריבער... פיטומ ני׳טט קײן קינסטרער אזוי האט מען נעדרשנט פאר; עורם-ג־רב א פאר חדשים און הנם טע האט נעוײםט, אז ער־פי שכר הי־טר קאן טען בשום אופן נישט טסכים זײן טיט אזא, ם׳שט״נכגעזאגט, רי- טעראטור-קריטיק, איז טען אבער נעװען פעםט איבערצײנט, אז קײן אנדער יטפראך װעט אין ״פרײען״ ראנד םון ״םרײער״ פרעםע ני־טט זײן, און די •צאן קד׳טים װערן ־טוין טוזן גרויבן, אז אזוי איז דאם. האט טען אפנעדחטנט און זיך בארויקט, אזוי צו זאנן ״דיפ- קװארייםיצירט״ די ײדישע ריטעראטור אין אויםראנד... אפנעפטרט די ריטעדאטוד, האט טען זיך איצט נענומען צו דער װיםנשאפס. םיטײטש, אין אויסראנד עקזיםטירט א ײד״טער ײיםנשאפטרעכעד אינםטיטוט, װערכער א־ז א־ן א קורצער צ־־ט פאפולער נעװארן אין דער גארער װערט און אפירו אין סאװעט- רוםראנד האבן זיך געםונען גערערנטע, ײאס האבן זיך באצוינן צו