Literarishe bleter · 1929-12-06 · 49 (6.12.1929) · p. Seite 963

4 זײם 963'?ידזד^די׳עע בזססטר נזס. 49 (292) זא-■ זיך צע־ ענז א< ױירנע זיך םידעריטפירס זיך סיײד״טע באוט. דען םאייט א־ כאראקטעריםםייט־״רי״-יז עקםסאז... םידערהערן זיך יטוין אויב-געזאנגעז. - - א פארק; א״ך אלע פערקער נעזאגם טעז ר יםפר״ט אייער דער ברײטער וויעלט ארן נ״ען חרודט טיט אינםטיטוציעפ, דוזײען. םאיז באכ־ת ברא• צוצזפאר; אר־ז אזן אנקוקז ראפ דיט א״נענע אזיג;. דען יטאקאט דיט ד־ קעפ, דען איז ׳טזין דםביב דיט; ענ- טוזיאםט״טן פאר״-אאנ. םיצעיבד״באעז זיך ־־ פנ־דעך — װאם דיר זענעז, זענע; דיר — אבער ״ח זענעז דיר.. אזן קינםטאער זענען נ״טט דעך װי קינםטאעך א״ב־ק נאיענריקע נעזוראםטעניקעך און דעז איז יטוי; דםכים א•״.■5 פאנטאםט״טםטע ייר״טע פרא־עקט;, אפיאו אוי.,* א קזנםט-דזז״ ב״ם יירייט; װיםנ״טאפטאעבז אינסט״טוט איז װיאנע. פאייז, ״ט נאװ. 0<_-(!ו. יטד״ם; דארף דע; דיך םיפארקאכט זיך א היציקע דעבאטע. דע; יטפריצט דיט בא- נאאפטע או; יטארפזיניקםטע ׳טטעכװערטאעך דעז באיטואדיקט און דעז פארמײדיקט, צו פעטיט קודט עס ני״טט. דעז ׳טא״פט זיך באויז די צוננע;. דע; װאדפט ארזים װערטאעך נאאט אין דער װעאט אריי;. םיברויזט און קאכט. — יידייטע קינםט, ״ד״טע דוזייע; האט זיך פאוצים פאר- װאאט, ׳טאװיניסט;. — טויזנטער 'איז ײעגן קונפט נייטט נעטראכט, װענן א״- נענע דוזייעז נ׳טט נעחאודט, און רא פארנאוםט זיך פאוצים צ־ װערן דימ פעאקער גא״ךז — טאקע, װאס װיאנע קעז אאץ א״נפאאןן םיהײבט יטויז א; צו װערן א־נטעדעםאנט, אט דער נ״ער רענעםאנס, די ייד״טע או־פאעבוננ דיט דער ״די׳טער דוזײ-אירעע בראיט. א װארט צו א װארט — דען דערװארעדט זיך דעז צעהיצט דעד ײדישעד געזעלשאפטן עז פאר א געזער״גאפצרעבעי און?ורטורערעי עדאנכיפאציע פאדעי־ט א וויבנ־ •באעכױערע פי- ײיינג און פא־־יבונג. עב דאב צו זיך קיין גרײבן כי׳צט די בביבד., .־ צוריי איר און פון איי אי־ויב ר.אט זיך דעי־ ײוו״א י־ע״באפן; ני *ון דעי־יבעי• אויך זײן די דועגן פאי דע- ײדײײעי• פאי־ ״דונג און װיבג״באפצ״ צוגע&אבב צו די בפעציפי־דע באדינגוגגען פין דעב ײדי״בן מאבגרעבן אין דעס גאנצן פא־נעב פין זײן איווערע״עבער צע־ ״טפיײבקײב. געפינען אין אויבטי־עטן די דאזיקע װעגן איז געײען ד* *דט־־עבונג פון דעב אי־גאניזײ־קאמיטעט פאי־ דעם יידי״טן וויבנ״באפטרעבן אינבטיגױט אין די פײ יאי בין זי־ן עקזיבטענץ. און דעי־ין --־טעךט דעי־ ביד שרן זיין עי־פאדג. טיט די .,״דײפטן״, ײאב עי־• דאב א־־ייב־ געגעין״ מיט די זאבלרונגען, װאב ע״ דאט צונויפגעביאבב ב־־ט זײן וואב דא־־;* *דוין פא־־טיק װעי־ן די נאעגטבטע הד״דעב. האט דע־ אינכטי־ און נײדט־ײדײדע דעי ידאפט און ליב״דאפב אין די ירײטבטע קי־ײזן פון דעי געזעד״דאפט. מײ זעגען איבעי־צייגט, אז די װאיעמע ביט״אט־עב, ײאב דאבן אױמגעיינגרט דעב אי:בטיט*ט ביז היינט, װערן װעי־ן :אך אינטענב*־ װער, בידעה עב איז איצט גערײגט געװאין דעי בעבטעי יבוד פאי דעי־ אלװעלנױענעי• אי־גאניזאציע פון דעי־ ײדײדעי־ װיבנידאפט און דע- ײװ״א מיעט אי־ויס אויפן בי־ײטעין *דריאך?ון פאי*דג־:;'ך:־עי• טעטילן-יט. אין דעי־ דזןזיקעיי איבעי־צײגונג רופן מיר די ײדײדע געזער״דאפט: *דריבט זיך אן אין ך~ר היבטא-ײדע־־ איבעט פא־ דע״ ײדי״דעי־ קולטור און װיבג״דאפצ! *דאפט לאנדא-גאניזאציעב און *דטיצג־־ופעב פלן דעב ייװ״א װו זײ זענען נאך נײדטא , פאיפעבטיקט די ײװ״א־א-גאניזאציעב, װאב עקזיסטײן! זאדיט מאטע־־יא- פאי אלע צװײגן פון ײװ״א! הערפט באװא-ענען דעב פינאנציערן באזיב פא- דעב ייוו״א! -אמיי בויען די ײדי״דע אקאדעמיע און די ײדי״דע הויב־דו-! ווירנע. :אװעמבע- (ןיביןן. רי צענטרארע פא״װארטוגנ פרן דעם יצהק גיטעימאן וװא-דעו, נדוב געיגע- ׳בע-רין), מאקב דוײנ-ײך (װי-נע), מ־דה זירבע-פאיב (װאי־״דע), א-יהו טידע-יקאװע- יבע-רין), ױ:ל יא׳דונבק• (װי-נע׳, ײד-א- יעפ-ויקין ופא-יזו, ב-וך בהן־װײגירי ןװירנע), יעקב יע־דצינבקי (בע-יין), ױדל דא-ק (-יגע), גימן מײזיל וווא —דע), נה פײיוצקי (װא״דע), זעריק קידנאװיט־ד (װירנע)״ באי־יב קיעצקין (װירנע), זרמן יײזען (ווילנע). יעקב *דאצקי (נױ־יא-ק), יצדק ״דיפע- (װא—דע). פ*ן ןײ־טן ביזן דצ־־טן אקטאבער (!*ביװ איז פארגעקומען אין װי-נע די עי״דמע קאנפערענץ פון דעם ײדי״דן װיסנ״דאפטרעבן אינבטיטיט. איבעי ײ8 דערעגאטן פין זיבן רענדער אין אײראפע און אמע-יקע האין זיך יאטײריקט אין די באראטונגען, הוגדערטע- אנגעזעענע איגבטיטו־ ציעב און פעיזאנען איבער דער גאנצע- װערט האבן דעב צונויפקוב באגײבט. די קאנפעיעגץ האט ב״דרימוה דערגיײבט די צילן, װאב מען הא^ איר געדאט גע״דטערט. עס זענען קאנשטיטואירט געװאין די וויבנ־ *דאפטרעבע סעקציעב; עס זענען ג״דאפן געװארן די אנפירנדיקע א— גאנען פון ייװ״א—ראב קוראטא-יוב, דער ראט, די צענטיארע פאי״װאד־ טונג. דאב אויבפיר־יױ-א; עב איז אונטערגעפײט געװארן דער בך־הבי4 פון די פיר יאר צוגרײט־ארבעט און עס זענען אנגעצײבנט געװארן גײע מעגרעבקײטן צו פאיװירקרעכן די גרויסע פיאגראב, װ*ב דעי־ י־װ״א האט זיך גע־דטעלט פון זײן ער־דטן טאג אן. מיט גײע בהות, מיט א פאר״דטארקטן אימפעט ט-עט איצט צו דעי־ ײדי״דע־ װיבג״דאפט-עבער אינסטיטוט זײן פ-אגראס צו רעאריזירן. דער אינסטיטוט װעם דורבפירן עקאנןזמי״ד־סטאטיסטײדע און באציא-־עטנאגראפי־דע אויבפאר־דונגען אין די לענדער פון ײדי״דן מאבן־ י״דוב. ער װעט אפראטעװען פון פארפארעני״ד און פארגעבעני־ד די מא־ נומענטן פין דער ײדי־טער חארגאנגענהײט, װעט פאר־דן די גע״דיבטע פון גאנצע קיבוצים און אײגציקע קהלות. ער װעט פאי״דן די גע״דיבטע פון אונזעי -יטעראט״י און *דײ-אך. ער וועט פאי״דן די פביביק פון ײדי״דע קינדעי, ױגנטלעבע און דערװאקסענע, ״י װעט הערפן דער ײדיידעי ־דול אויפן פערד פון פעדאגאגיק און מעטאדיק. ער װעט גרינדן א ספעציערע סעקציע פא- י־די״דער קונסט. ער װעם װײטעי זאמרען און רעגיבטרירן א-צדינק, װאס תאט א ״דײנות צום הײנטיקן ײדי״דן רעבן אומעטוב, וװ :אר א ײדי־ד רעבן אי זפאיאן. וער בורם — ער וועט מאבן די הבנות צו גײנדן א ײדי״דע הויב־דור, װו אונזערע קומענדיקע פא-דעי, -ער?ר און בלײפוער זארן זיך קענען אויב־ בילדן און צוגײיטן צו זײער טעטיקייט. מײ גיבן זיך אפ א קרארן ה״דבון, אז דעי פא-מעבט איז א קא־ יאסאלעי און אז מיר הארטן :אך ער״דט בײם אנהײב. מײ װײבן, אז ברויז יײ דעי אקטױופטעי מאיארי־דע- און מאטעײעלעי אונטעי־ ״דטיצונג פון דע- בײ״טבשער ײדי״טעי־ געזער״דאפט. פון ארע יידי־דע י״דובים, פון איגאניזאציעפ און יהידים װעט דע- יױו״א קאנען צו־ קומען צו זײן בא־דטימונג — צו זײן דער ־טפי״בלער און- דאב מײבטע— הויז פון דער ײדי״טער קורטור אויה ארע געביטן און אין ארע -ענדער פון איר אנט^עקונג, דעי גײסטיקער קיבד״ךגלױת פון אונזע- עבר און אונזער הײנט אין די אינטעדעסן פון אונזער צוקונפט. דער פא-מעסט איז א קאלו>סארער. אבער מיר זענען זיבע-, אז דע- ״װ״א װעט די גײטיקע הילף און די נײטיקע *דטיץ געפינען אין דע־ פורבטער מ*ב. דערפא- איז ערב אי זײן גרונט־בא-ארטעי. אי זי־ן ביז־ איצטיקע גע״דיבטע. ני״דט ער־פי צופאר, ני״דט ײי א צרמיאבט פון יחידיב איז דער ײוו״א גלקומען אויה דער ײערט. ער איז ארויסגערופן געװא-ן צום רעבן דורך די גויטבאדערפעגײדן פון די ײדי״דע פארקבמאסן, װאב זײער קאמ.־5