Literarishe bleter · 1929-11-29 · 48 (29.11.1929) · p. Seite 943

■>־•״ 943?־ס^ד^דיש^ 3?£סער 1*0. 48 (291) * ריב דעפ. ורײמער בעמ איך אײך נייצש סארלאזן זיד איױ* פייבלען, א םלמד בדייבמ א מלמד. באמיד אין איאזא. ארן גימ אדײן ־איבער אײער װעימער, •מײנע•*, גומעי פי־וי מײן בעכמן אין ליבמן גירס, און האצ איר צײמ אין חכוק, יביײבמ :אך א יריװעדע אײעי־ עי־געבגסםן םרײנמ י, דינעזא, און רואס נן%ך זאל איך אײך *מרײבן? ביעלצע און פוילצע גע־ ריסן אײך הערצלעך. *כיקן יאײך מויזנם קוכזן. אין אפילו די *בװעסמער מײנע גײספ אײך גאר פרײנםלעך, און זאגט: װי א גוטער דאקמאי איז נאר דר. ג. לעװין. דעבן ז$ל ער. אלץ> װןןפ ער האמ געז$גמ. זע איך נא׳גוײנםערדעך. האמ ער אמת געזאגמ. ווי איך האב איכ ני־כמ געפאלגס, יין איך מאקע אלײן שולדיק, װ*פ איך בין אזוי קראנק . און קראנק איז זי נעבעך, די?װועסמער מיינע, און איך האב גרויס צער ןװ* דאם ײדיישצ טעאטער אין אמעדיהע די אנרעיע 3 יידייעע גיעאטערן אין;י."יאיע זענען געםי׳דבע. אין װער־ נע מען יםפילם אפעיעטעם, דדאמעס און םעראדייאמעם. ־אכ זענען: 5'ן■ םפעקט• ליריק, הזזפ־ינםאן, רי־ערם ארן ־אראנד. דעי מעד,ירינער־סד,ורער איז דאם יידייםע וראדערויל־טעאטער אויץ דעד פרארוינץ זענען די יידייםע טעאטעין געםיטטע ז״ געפינען זיך: גװי׳ אין טיםיקאנא (א־ין טעאטער מיט לעבעדעװן אלם םטאר און דאם צװייטיע מיט יולױס נאטאנםאן אלם סטאי), צו א״נגיקע טעאטעדן אין: פילאדעלביע, דעטיאיט, באםטאן, נוארק. באלטיכזיזרע און פיטסבורג. א חוץ דעם צװיי ״דייםע טעאטערן אין קאנאדע. וועלבע געפינען זיך אויך אונטער דעי אנפירוננ קון דער אקטיאין־ױניןןן. ביםעת םיט א י<1 יאר צוריק חאבן זיך געפינען אין >>סעריקע חעבעי 0״1 ״דייםע אקטיאין, צ״לט איצט די ױניאן 347 םיטגלידער (צווייםן זיי 144 פױיען) און א חוץ דעט יםפילן פיל אקטיארן טע־ אטער. װעלבע גער,ערן נייםט צו רער ױני>>ן די בודזיםעטן פון די ״דייםע טעאטעין זענען זייער גרויםע. אין ניו־יאיק חאבן די גרעסערע ״דייםע טעאטע־ן חעבער 10 טויזנט ד>>לאי א װו>ך חוצאות, די 10 יידייםע טעאםעין אין נױ־יןןרק געבן אוים וועםנטלעך 80 טויזנט ד>>לאי. די קינ>>ם און די פא־יםיידענע פאיװיילוננם־ערטער חאבן אין נױ־יא־ק דערגי״בט די העבםטע יםטופן פון קאמפא־ט און טעבניק. עם איז פאיאן אין ניו־יאדק א קינא מימ ססצ.ס זיץ־פלעצער מיט א ריייקן פאיע, ווו מען זעט די יםענםםע קינא־בילדער םיט א םיםפאניעא־קעסטער פון 110 סאן. מיט א ריזיקן :אי, מיט א באלעם א א. וו. ב״ אזא לאגע מוזן די טעאטעדן עפעס לייםםן. בדי אויפצוחאלטן די קאנקורענץ. די יידייםע טעאטערן פארלירן נאך דע־צו די יוגנט, וועלבע גייט אוועק אין די ענגלייםע םעאטע־ן. דערום איז טאקע די ־אגע פון די יידייםע טע־ אטערן אין ניו־יאיק א יםװעיע. מיט זייערע גלאנץ־אויפפירוננען און מיט ז״ערע טארענטפולע ארטיסטן צװיננען ז״ אבע־ אפילו יידן, װאם קענען יםלעבט ״דיים, צו גיין אין יידייםן טעאטע־. דאם איז אכער גורם צו געװאלטיקע געלט־פאריםװענדונגען אויןי די אויםפירונגען און אפט קאנען די חםנסות נייםט דעקז די הוצאות. דעדין ליגט די יםװעדי־ ק״ט פון יידייםן מעאטער אין אמעדיקע. דעי מצב פון י־דייםן אקטיאי איז נייםט קיין נלענצנדיקער, א״נצל־ נע פארדינען טאקע פון >א><> ביז סײ2 דאלאר א װא־ דער דורביםניטלענער יידייםער אקטיא־ פא־רינט אן ערך >א> 1 דאלאי־ א װאך, דאם מינימום־ געהאלט איז 03 דןןלאר און דז>ט איז פאי אמעריקע נייםט ק־ין גרויסע גאזיםעס .אויף צו מאכן א לעבן... די ־אגע פונם ״דייםן טעאטע־. קוסט י גוםקין צום אויםפיר, איז א יםװערע, >ןבעי נייםט ק״ן קריטייםען קיין פארצווייפלטע אוודאי נייםט. םןןרלאב ב. קלעגסין װילנע ל. טאלםטאי אננא הארענינא 4 ב ע נ ד ע ר א־גןד 1300?ײםן. *רײז 32 זל. הױםם-םוורקױף ק*#■. .בלבעד• װם־שע. יאובן גוסקין. דער פארװארמער פון דער ײדיימער אקמיזארן* ױניאן אין נױ-י>ןרק איז, װי באקאנמ, געקוסען קײן װארזוע מימ דער מיסיע אוישזנוגלײכן דעם סכסוך צװי״מן דער אמעריקאנער אקמיןןיך ױניאן און דעפ ײדײמן אקמיארן-פארײן אין װארימע. ווען ער הזןמ פארענדיקם זײן •מר־יחות, איז כארגעקומען א פיעסע* קאנפערענץ, אויף װעלבער ר. גופקין, דער אויסגעיײבנטער קענער פונם ײדייכן מעאמער אין אמעריקע, האמ דערזנײלט אינמערעסאנמע פימים װעגן דער לאגע און ד~ר אנמװיקלונג פון ײדײמן םעאמער פון יענער זײם ים און אויד גע־דילדערמ דעם מגב פון די ײדיימע אקםיארן אין דאלארן־לאנד. מיר װילן דא איבערנעבן כקצור דאם, װאס ר גוסקין האט דעי־צײלם. — ...װען עפ האבן זיך יאװיזן די עריצמע *כפי־אצונגען פונם ײדי״צן מעאבער אין אמעדיקע׳ איז אלץ כעויען נאך נײ און ױנג. די עי־ממע ײדי״כע אײנװאנדערער האנן פימומ געלעכצמ נאך א יידײט דוארט און װען עס האבן זיך באװיזן די ערימםע ײדײשע טעאםעײ בויעד, האבן זײ געפונען פאר זיך א דאנקבארן באדן. יעקב אדלער, דוד קעסלער און אםילו אברהם גאלדפאדען זענען דאך נז?ך פארהעלמניס־ מעהיק ױנג געײען און זײ זענען צוגעמיאמן בויען דאפ ײדײמע םע־ אמער מיט באגײםםערונג. נאך דער ער־מםער גאלדפאדען־עפאכע איז געקומען יעקב גזןרדין, װעלכער האם ווידער ארײגגעבראבמ נײעס איגפ ײדײעזן.מעאמער־לעכן. ער האמ אפילו גע״כאפן פארן רדסי־סז איסיגראנמ, אבעד םים זײן סצע־ נײבן מאלענמ האמ ער געיילדעמ א וויבטיק קאפימל אין דער אנםײיקלונג פונם ײדײמן מעאמעי אין אמעריקע און די דאזיקע צײײםע גארדין״ עפאבע פארנעםמ א יאדײמנדיקן אימ אין דער געתויבםע פונם ײדיזון מעאמער אין אמעריקע. דאס ײדיתוע םעאמער איז נעװאקםן סײ אין דער ברײם און סײ אין דער מיף, און פאין װעלם-קריג האבן מיר כװין געהאפ אײניקע גוםע ײדיימע שסענדיקע מעאמערן פיס אן אײגענעס רעפערםזאר, סימ גוםע ארםיםםײמע בתות און םים גלענצנדיקע אויסזיבםן פון וווקם און אנמװיקלונג. און װירקלעה מימ דער פארכוטארקונג פון אימיגראציע־יסמראם קײן אמעריקע, איז דאס ײדיימע מעאמער אין נױ-י#רק און אויך אוי.? דעי פראװינץ בסדר געװאקסן און נאבן װעלמ־קי־יג דערגרײבמ זײן גלאנץ־עפאבע סײ מאמעריעל אין סײ ארמיסמי־ד. סים דעם סאמענס, װאס די םויערן פין אסעריקע זענען פארמאכמ געוו#רן םארן ײדײגון אײנװאנדערער, איז אפגעיממעלמ געװאדן דער גי־ בער װײםערדיקער װוקס, אבער דזיוכ הײסמ ניכומ, אז אויך די אנמװיק־ יונג פונם ײדײנון ין״א^יר האמ זיך אפגעכזמעלמ. אדרבא, די קינסמלעריתוע אנמװיקלונג איז געגאנגען ײײמער מימ א *גונעלן םעמפ און בײם הײנטיקז מאג ראבן מיר אין אמעריקע די י-־עםמע צאל ײדיתוע טעאטערן און אויך די תזעככטע און עפעקטפולסטע ײדיכזע בינע פון דער גאנצער וו־ךמ סײ לויטן פאינעם און סײ לדימ דע״ קינסמלערי־כער אויספירונג. אין נױ־יארק זענען פאראן ײדי״כע מעאשעדן. װאס זײעדע גע- בײדעס קאםםן א מיליאן און אפילו צװײ מיליאן דאלאר1 אין נױ-יארק גופא זעסען חאיאן חן ײדײמע *ממענדיקע מעאמערן און אײן ווארעוויל־םעאטער פון די צען ײדײצע מעאמעין זעגען: 3 אפערעמן־םעאםערן (סע־ קאנר־עווענױ־םעאםער מים מאלי ■יקיןן, נײתואנעל מימ םיכאלעסק* אין דאס פאלקס־מעאםער מים זאצן), 1 דראםאםײמ םעאםער קונםמ־מעאםער) און 1 מעי״אדראמאמײכ מעאמער. װאס נעהערמ עו געבעלן