Literarishe bleter · 1929-11-29 · 48 (29.11.1929) · p. Seite 941

זײס 941 9?יסעד$רישע ב7טסזזר נ?ם. 48 (291) ה^ם א־ר צונעא״גט א יןא״פרעם צ.־ם 510. הער זיטאקע האט זיך אומנעדואדיקט, און דאך הןים ער פון ד־ פרויען נארנישט נעקענט ארויםקרינן. עריעט, װען ד־ מוטער איז איינגעיםראפן, איז רענע ארוים אויך רי יטפיץ־פינגער פון ׳עאאפצימער און איז אריין צום פאטער א־ן קאב־נעט. דער פאטער האט זי אויפנעמוםרט. דראענדיק מיטן פ־ננער פאר א־ר נאז, (םוף קומט) װען זײ זענען אה״מגעקומע;, האט הער ז׳עאקע זיי בא־ גריםט מיט א טיפן נויג. דערזעענדיק אבער, אז זיי יענען ביידע עפעם אזוי טרויעריק נעיטטימט, און דאם װייב איז פארוויינט, א־ז ער ערנפט נעװארן און האט א פרענ געטון: — װאם א־ז געיטע;? די מאמע זעט אויס, װי זי װאאט צו־ ריקנעקומען פון א אװ־ה... מאדאם זיטאקע האט נארנ־יטט געענטםערט, זי א־ז אריין צו זיך אין ׳טראפצימער, אויסגעטון זיך און נעלייגט אין בעט. רענע א נישט־פוכליקידטעד כדױו פון יעקכ דינענואןס װזזרשע 8־//^09 בעסעי• צו װוינען אין ערלה5). איבעריקנס, איז עי אן ענט־פוזלישעד ובפולין קוראין אוז הקמץ במו ־טורוק. וערלה בליטא היא היא אורלא בפורין. יעדן ציש צו זײן *טז־־דז... ופיץ יפלנו וװינמ אין סילינװועק, א *בעה פארן מימ דעי ווינער באן׳ וװ מען זעמ א ײדן ניזומ אפילו 6אר יפואה. נאמבערג איז מ-א בל הקוויארניעס בבודו, און וועםען נאך םון די אנ־טי היגס האבן מ*י אצינד? איך׳ װי איר קוקם מיך אן׳ זיץ םיר אין מײן גן״עדן העלױן דװקא — ניעט אזוי װי איר, וואס וואס האט הנאה פון גן־עדן התההון׳ — דאיט צװי־טן די הררי אר,* (אלפן בלע״ז) — און בין נהנה מזױה על װארעע צװי־דן •בטײנעי און ציגל, ײי א פ-ובזער ײד קען נאר נהנה זײן. אין װײסט איר, צו טון האב איך דװקא זייעי פיל״ גאט פארלאזט נײבט זײנע צדיקיס אן א *בטאך ארבעט. :ײבטא דער טאג״ װאם ער יטיקם מײ־ :י־בט צו כײע *טרעק מיט נ״ע פורענױתן — *טטײען איסם עסקים נײבט במעלה עלױנה, קומט ער צולויסן צו מיר, העלפט ז י י ן לייפן נײגט׳ *שיקט עיי• םיר א**ין זײן א״שת חיל, ארן פאי אן איטה בין איך, יא עליבס, א רך לב. א בײרה האב איך? האט א יי װ״םענבערג חתונה. מהיבא היתי, זײן נתומה איז אויד נײשט קײן י־אזיסינקע, געזונםעיה״ט, יא לתוהו ב*אה, זאגם דער פסוק, אדן נרו ורבו איז די עי־יטםע מצוה פון אונזעי תודה הקדו*טה׳ װאס אפילו א םו־בע י״שראל איז א זריז און א סך״ךר זי מקײם צו זײן בדבע:-, איז דאך אין פלדג קישיא: װ^ט פא־ א *טײבות האט עס צו מיר? זעט איר דאך׳ אז ער קומט נײטט צו קײנעס, און קומט דװקא צו מיר, איך זאר איס פאי־זארגן מים א דירה נאה, מיט א מיטה םדצעת״ זיין חתונה זא־ איס טאקע נו״טא נײי זײן. און איך האב װידער קײן ירירה :ײטט. הײנט הויבט זיך אן א סדרא ״ײהי :הונה: ױנגע ליטע־אטן און ײיטעיאטקעס, אן עין הרע. מארבע בנפות האיץ װענדן זיך דו מײ מיט בתוביס, מיט *טיריס׳ פאעמען. יאמאנען און מן בל המיניס *טהוא; איך זאל זאר זאגן, אדעי *טרײבן מײן אויטײל, צי האבן זײ טאי^ענט, צי :ײטט. און נרװום, אררבא, א־ס דאקטאי זאגן א דאדע, װאס װיר דװקא פאין אין אויסלאנד זיך קורירן. אז זי האט קײן *טוס קרענק :״טט, װעט זי אײך גלויין? אזרי גלויבן די דאזיקע נײ־געװארענע ם-װי-רים, סופרים און ־אמאניסטן. װען א-ך זאג׳ אז א קיענק האבן זײ׳ א ״ר״בעי-קרענק, אבער נייטט ק״ן •ט־־ײבער־םאלענט. מען ק־יגט זיך״ מען אמפע־ט זיך מיט מיר, ביז איך גײ פון געדולד א־ויב. אין •טװער זײ: ״אײ האם א טאלענמ אײגעם אין דער װעלמ!" און ז״ םרעטן נײטט א5 פון מיר׳ ייז איך גײ זײ א יריװעלע צו דעם אדון הרעדאקםאר, ציס סאמע 5אן האבבעיג, אדער צוס יעדאקטאר פון דעי ״נײעי ײעלם״ האדון סנ״ק״אר יזו הלישון: ״דעי מוב״ז איז א סופי נפ־א, אנגע׳טטאפט מיט טאיענט און עס איז א מצוה צו דױקן זײנע :תבים, ארן דעי* עיקי, איפ באצאלן זײן האנא־ 1) דער יײװ׳ װאם װערט דא צום ער*טטן מאל פארעפנטלעבט. איז אונז צוגעיטטעי^ט דורך די־. לעװין. און לוים זײן װונ־ט אנגע-טיקט דעס ײדייטן װיבנ־טאפטיעבן אינסטיטוט אין װילנע. 2) מיטמעות׳ א ײד א מלמד און א *טדבן, א מין •טיוס־עליבם־טיפ. 3ן דרי ג. לעװין האט דאל נאך א מיפוס געיעיט א פאר הדיטיט אין דער *טװײץ, 4) זומער־ערצער ארוס װאר־טע. 5) א רמז אויף ש. איטס *י־ויםטריט װעגן דעס ענין־מילה. ליבער און זי-ער געערםעי פיײבד דר. ג. לעווין! הערט אויס א מע־טה: הײנט קומט צו סיר ״פייטל דעי מלמד'*2) מים א ירױועלע אין האנט און זאגט: איר זעט, מען בעט מיך קײן •טװײצעי־ראנד3)׳ אין דער קהיה־קרו־טה אינער־אראזא. הגם מײנע אבות אבותי זענען דאיט ני־טט געװען. און איך הײב גאיני־טט אן צו װיסן׳ װו דאס איז׳ נייטט מער, אזוי ווי דאס יעט א דאקטאי, מסתמא ווײכ ער דאך׳ אז איך האב א מיהו*ט׳ יהמנא יצלן, דארף מען פארן. מבה הוצאות־הדרך, ארט נישט פייטלען: צװייטן ײדן, האט ער א הזקה, װערט מען נייטט פארפאלן. מסתמא איז איאזא אן עײ ואס בייטראל; איר •טפילט זיך ע£עס מיםן עס מפוזר ומפורד? וװ נאי מען װאיפט א •טטײן״ טרעפט א ײדן׳ עס איז נאי :ייטט אזוי אנגענעס, װאב װארפן װאיפט מען תמיד נאר א *טטײן, װאלט מען אבער, במקום אבנים, װאיפן מיט רענדלעך׳ בילעבן׳ ײאלט גאר קײן חםרון ני־טט געװען. װאפ אן ערך קען עי״טל מלמד מין אין אי־^זא? דאב גײט איס גןורנײטט אן. עריטטנס, איז פײטל *טרנו א ײד׳ א ײד גפור מיט אדע ײדײטע מעלות און מיטן ענטן ײדי״טן חן. א ײד טויג צו אלץ און או־ מעטוס *טיקט איס גאט צו זײן הױנד,. פאיװאס ני״טט א קנעלונג זיך מאבן אין אראזא? װ>ןס איז איאזא אפ־טר נייטט אזא ק״ק, װי יעהופעץ, אדעי װי הײםם דאיט דאס *טטעםל, װו פי״טל קנעלט *טוין א ־טאק מים יז>)רז? אין װי ווײב איז מלמדות פון *טדבנות? אז דער רבונו *טר עולם ז*ל נאר װעלן, קען אזא פײטל געפינען אין איאזא אזא מין חתן א גניר בן גביר׳ װןוס זוכט :עבעך זײן ית זוגו און קען זי :ײטט געפינען״ ביז עי׳ פײטל. וועט זי פאי איס געפינען, א ברה נאה וחסודה... און ער׳ פי־טל, קען א^דעקן א פעט ־יינדל באפן א ה״י קערבלעך *טדבנות׳ און פא־״טפאין אפילו צו קנעלן א גאנצן הודיט. היד הי תקצר? מילא, אז א דאקטאר בעט איס, און עי־ אל״ן האט אויך דדטק, זאל ער פארן געזונטערהײמ! געזעגן איך זיך מיט איס גאר פיײנטלעך, װינט־ט איס אן אלץ, װאס א ײד האט יהיטגה זיך אנצוװינט*טן, און *טיק נאך א עיציעבן פרײנטלעבן גרוס רורך איס טאקע צו אײך׳ און צו אײער פרונוח *טתהיי — מייא, מײן גי־וס צו אײך״ מובטהכי, אז ער װעט איבעיגעין ב־טלמות. צי װעט ער אזוי װארעס אפגעבן םײן גרוס צו אײעי־ פלונ׳ת׳ בין איך אין גי־ויס ספק. פײטר מלמד, װאס האט קײן דבורים נײטט אפילו א נויטיק לעבלעד ויאיט אויסצורעדן מיט זײן אײגענער פלונית׳ און אלץ גײט זיך צו צװײטן אים און איר ירמיזא. אפילו קיגדער האט זי פון אים נאי ייימיזא. װעט זיך *אי אװעקיטטעלן רעדן מיט אן איטה און איר נאך אפגעבן א גרוס פדן א גוטן פיײנט? און אפ־טר װעט זיך פײט־ אן עצה געין. ער איז דאך א ײד, און א ײד פאלט אויף אן עצה: עי װעט מײן גרוס צו אײעי פלונית אװדאי איבעי־געין אײך, און עי װעט אײך בעטן״ מוחד זײן אשגעין איפ אײעד םלונ״ת, אזוי װי עס פירט זיך יעונה״ר אין הײנטיקער ווערט. מען מוז צו אלץ געפרוװט װערן. מירא״ פי*טי װעט דאך *טוין זײן בײ אײך׳ וועט איר מיט איס אלײן *טמועסן. און איך װעל אייך :עסער דעיצײלן. זואס עס טוט זיך בק״קנו װאי־״טע. אין װאריטע, זאלט איר וויסן זײן׳ איז װאר״טע בימי עולפ וב־טניס קדמונױת בזמן הזה. תײנו: טײל מאנ״טי *טלומנו זענען זיך צעפאין קײן אויסלאנד. אין די װארעס־בעדעי ארײן׳ כאט*ד זײ זענען דװקא אויף א טיפוס נײטט קיאנק געװען׳ טײל װידער — אין די זומער־װילעס: אטװאצק, פאלעגיצא, סװידער׳ מעבר זה׳ מי#זא, אורדא ובנוחיה מעבי ־טני!■). א׳ט, למתול, װחנכ אין אורלא. געפאשט האט איס