Literarishe bleter · 1929-11-29 · 48 (29.11.1929) · p. Seite 936

ל'ססר$ר'שט ב7סססר 013, 48 (291) ז"ס 936 ד״ר ש? ס ה ב ' ק 7 / ב ו ק $ ר ע ש ט די ײדישע פאבל־, ״באזונדערם אין רומעניע׳ נאײכקײט••, װאס דר י. ב. צפור קדעפט-צו צו דער סאסהע םון דער רודענ״טער טדינה, װאלט אויםנעקוטען, אז רוסעניע, מיר נ,"- נען פאר אלעסען די אויטאכטאנע רוסעני׳שע ליטעראטור, בםרט, אז ״עס איי נאך נײכט אטראםירט נעװארן בייט רוסענער און ביים װאיאך רער חויס פאר רער נאטור-דערישיינונג; ער איז נאך אין דער סטאריע פין אנטראפאר״אםיזירן, סון פארמענטשלעכן אלצ- ד־נק״, האט ארויםנעבראכט און פארטאנט א ריי נ״שלים- און בא- ראז־ע-דיכטער, װאם אייפ זייעד ׳שאפן ׳סטיצט דר צפור זיין ״אויס- נעהרוכוט יעפיאצן און צעײאקסן זייך םון דער רענענדע, פון דער באיארע אין פון דער פאבר״. טירא, דער פריטיטױו-פאטריארכארער און נאך כניעט פאם- טאיארעי רעבנפ׳סטיינער איז אװראי ני׳טט צונעפאסט צו רעם קא- פיטאריסטי׳ס-צעאקערטן און צום גרויפן טייר אינדוםטריאריזירטן רוטעניע טיט ז״נע גיי-צונעקוטענע פראײינצ;, די םארעק׳ענטע סאציארע אוטנרייכק־יט װירער — א םיטן כיוכהדן פון ארע קאפי־ טאריסטייעע רענדער קוטט אריענטארייע (איך טיין צו דעם האט דר צפור טכװן געײעח צום אויסדרוק נאר אין בוקארע׳עט הבירה, װו ניי די ברעגעס פון דער ״זיפער דיטבאװיצע״ איר קענט זען דעם באצירינדערטן באיאר אין רוקםום-אויטאטאביר פארבייפארן נעבן דער הארב-נאקעטער און בארײעסער ציגיינערטע אבעד — װאם טוט טע;, או אין דער נאנצער נ״ער רוטד- נ-׳עער (די אקענניעטערונג פון ײאראך און רוטענער איז אן ״אויפ- נעחרוטטע״. ס איז נאר פאראן טארדאװאן און װאראך> ליטעראטור, איז בטעט נ״עט פארן קיין ט׳ערים-דיכטער, נאר װ• צו־רהכעיס קאכעט טען זיך דא אין ראפינירטע, טאדערניםטי׳עע יעטאט- ׳ער״בערי די רידער פון יעקב ׳עטערנבערנ (דער הגם א בעםאראבער, דאך אטייסטן רוטעני׳עער פון דער רוטענייעער דיכיזער-נרופע) טיט ז״ע־ע אויפגע׳עפראכענע אורבאניפטי׳עע טאטױון זאנן עדות, אז אויך דאס ״ד״עע ׳עאפן אין ״ראנד פון בוקור רעם פאםטוך״ האט :ו״ניק צו טון טיטן פאטריארכארי׳ען און פאסטאראר״ען רעבנס- יעט״נער אבער אויך אין דער ארטער (און אויך די ארטע איז, װי איר ײ״סט׳, נ״עט אזוי ארטן) רוטעני׳עער ליטעראטור נופא. האט ני׳עט נעטענדיק אין אכט די קריראװ-איטיטאצעס פון ארעקסאנדרו דאני׳ע און די איינענע ט׳ע׳רים פון נרינארע ארעקסאנדרעפקו, נאר ברר נ״עט נעבריט דעד טי״ר־זיעאנר וואםז׳עע בר״בט איבער םון דעם ״ײי אויםנעחרוטט פאר דעם יעפראצן און צעװאקםן זיך פון כדער, באראדע און רענענדע״? און איצט קיטען טיר צו דער ״דייעער פאבר. װאס דװקא , באזונדערס אין רוטעניען״ ריפקאן (א קריין ׳עטעטיר אין בעסאראבער קרייז כאטיןן. װאס האט ארויסנענעבן דעם נרעםטן טייר פון דער ״די׳ע-רוטע- נ״עער דיבטער-נרופע, איז אויך דער געבוירנארט פון די צװ״ ׳עײעםטערקינדער טטיערים יהודה ׳עטיינכערנ און אריזר ׳עטיינבארנ דער ״ריפקאנער אריטפי• איז ביז םיט <_•( יאר צוריק נעיעטאנען אין צאריםט״ען רוסראנך יהורה ׳עטיינבערנ איז נע׳עטארבן ױנג אין ארטן רוסראנך אריעזר ׳עטיינבארנ האט נאך פאר דער רוםי- יעער רעװאריציע נעהאט פארטיק טאנוסקריפטן פאר א באנד ט׳ע׳רים. װערכן ח נ. ביאריק האט א באגייםטערטער באשטערט פאד ז״ן אדעםער פארראג ״טוריה״ נאך דער רעװארוציע האט ׳עט״נבאדנ א פאר ׳אר נעוײינט אין ט׳עערנאװיץ און דערפאר אריין טיעעפעט איב דד צפור צו דעם װאייאך און רוטענער טיט דער אויםנעחרוטטער פאטר־ארבארייעקייט און פאםטארארי׳עק״ט? אז די ״ד״עע רוטענ״עע קורטור-באװענוננ נרויםט זיך טיט אליעזר ׳עט״נבארנ און דערװארט טיט אוטנעדורד זיין צודיקקוםען פון נרות-בדז־ריע, א׳ז נייעט ק״ן חדו׳ע, װארום ׳עט״נבארנ איז נייעט נאד ײי םיזאנט ט׳ט רעכט דך צפור דער נרענצנדםטער יידישער י פאבוריסט׳ פון דער היינטיקער צייט (איך האב די דרײםטקייט צו זאנן א״יער פון ד• נרויסע אין דער װערט׳ריטעראטוח נאך אויך קענט א׳יך פאדיעטערן א■ נוט סיהאט אריז אונז דא. א־ן ־וטעניע נעװירקט׳ דער אױט׳קר פון רך '. ב. צפ׳ר אין די ״ריט ביעטער״ נך ו>};. װעד פון אונז א׳ז נ״עט אנגעיעטעקט אב־סי פ־ן טד־נה-פאטר־אטיזס? (יעו־ן נ״עט רעדנדיק פון אונזערע ״ד־יעע אטעד־קאנעך װאס דעי פראם פון ז״ער אטער׳קאנערטום דעדנרי־סט טט׳ע ב־ז צום קאפ פון דער פר״ה״טס-םטאטוי!). האט אונז אװ־א־ דנאה געטון, אז ״טיטאר נייעט רעדן פון דיע־ ײדי׳עע־ פאבר א־ן פוירן, נ״עט בא־ירנ־יק פריעד די ״ד׳יעע פאבר אין ד־ א־בעדיקע לענדעך און ״באזונדערס אין דו- טעניע;״. רי־ענענד־ק אט דעס זאץ, האב איך, דעם אטת נע- זאנט. נעװא׳־ט נא־ אויה אי־ן באנ־־נדוננ: רוטעניען פארטאגט אר׳עזד ׳עט״נבארנ אויב אזו־, א־ז נעװען פאױואס דאנק- כא־ צו ז״ן הך ־. ב, צפוך הרטא־ עי האט דורכנערייענט די פ־עכט־קיע נטדא-או־סגאבע פון יעט״נבאדגס צױיעיה טיע־רים און ז׳ איס צװ״טעד נאך ארטעד קאצ־זנע, װען אײך ׳עפעט־רעך און אנב- א־־ה־־־ק. ־עצענז־רט. א קאציזנע האט, אטת, אין ז״ן רעצענז־ע (״ר־ט ביעטע־״ נ־ 47, אטו•[) פון דעד װ״טנס, װי א באנ״סטער- ־ע־זען דעם כיר,י טוקיעה-בא׳־נ פון ׳עט״נבאדנס א־נטעיעקטוערער ־ט׳, קינסטיע־־׳שן פא־נעם ׳עפ־אך ד־־פ־ת, נא־ דע׳־נאך טעיעה-קריטיקער ז־ך דע׳־נענטעדט און או־ך באטע־קט, אז אויה דעם נ־אנד־עזן הד-ההר ״אקסן פערז;, ״כב־ד װ־י הרירה, איך נייעט טאנען״ און ״טי־ נעפערט נאך פון דערפרי עס־; א־ן זיך דערטאנט. אז או־פן ראט״נ״ע פון די פ׳־אפעם־אנערע באטאנ־קע־ ה־־סן די ־אז־קע פיאנצן: ״טעבאנ־יעע טערענדאפ״עע ׳עפא־עױד־ק״ט״. װען, א־ך בעט א־־ך, װעט אויפהעד; בויעעװע־ א־ן א־נזער ק־־ט־ק אט ־עד יאט״נייעער ב׳וראקדאט־זם פון ד—אהט־קעךי זענעי א־ן דע־ פיא־א-ד״כק־־ט פון א גאטנעבענט׳עטן עדד-װ־נקי טאקע ־ו־כט־ק ר־ פאר פאד־ו־אנעטע פראנצן (נאך א יעארה צ׳ זי־ זענען פא־װ־אנעטן), װאס דיע־ נערע־נטעד באטאניקעד דאךה ז״ האבן פאד זיין קארעקציע פ־ן או־סנעט׳־־קנטע צטה־ם? א־ז דאס דע־ צ־גאנג צו גאטם נאטיך■ איז דאס דער טעטאד פון א״פפאסן ד־ יעאפונג פון א ׳ע׳רום-ער־כם, אן אריעזר ׳עט״נבארנ? ס טיער־ס-טאנוכקר־פטן, א־בערגעיעד־בן פון ט־ט א סך ריביעאפט און ענע׳־ג־ע, האבן יעוין *ענ״עיע הס־ד־ם או־ך ניעל־יענט פ״לייעיע פדיינט. ׳עט־־נבא ־וננע פא־ערעד א ה־ץ ז־־נע רוטענ א־; סעפטעטבער ק<_-ן>1 האט ״ ״ד״עע קורטור-באױענוננ א־ן רו- טענ־ע געהאט ר־בע נעסט: זיטן רייזע;, נה פד־רוצק־, דך ־. רוב־ן א־ן ־עס כטעט יעוין אינזעד-קן הע־ץ נ־אכבאדט. האט זיי די ק־יט׳־ד-פעדע־צ־ע טעיעה-נאסטפ׳־״נטרעסעד בער-הב־ת טכבד נע- װען ט־טן יעענסטן ב־סר א״ננעטאכטס — די טיערים פון אריעז־ ׳עט־ינכא־נ װאיטן א־־ך די דערטאנטע פיד ׳ערייבעד און קינסט- יע־ ז־ך געקענט אק־־נניעטערן קאצ־זנעס פ־אפעסיאנערן קד־ט־ק- טעטא־ ־וען קאצ־זנע זאי נ״עט האבן א־ן דעם פאר דעם א״נצ־קן זכ־ת: ע׳- האט נא־ גער״ענט ״ן ט׳ע־ר־ם א־ן אן אוטדעטאקראט״עער פ־אכט-א״סגאכע יאטיר האפ־, אז דעד ״ד־״יעד רעזעד ײעט א־נגיכן האכן ד• זביה צו זען ־עט״נבא׳־נס ט׳ערים א־ן א צונעננרעכעד בוך-פארם כ־ז ־אס װעט זיין, װעבט דערװייר דך י. ב. צפוך און ײי געזאנט׳, אנב-א־רההריק. א ראננן ׳ע״נעם טאטך װאס זאר הערפן באגד־נהן ־עם ׳עט־ינבארג-פענאטען א־; ־וטעניע. װארט עס א״גנט- יעך ק־־נעב נ״עט נעארט (קנאפ פאריעע טעזיס; ײענן פ־עטדע רענדעד װערן דאס אננעיע׳ריבן א־ן ד־ א׳־בעטס-קאבינעטן פון '־די- יעע א־ן נ־יעט-״ד׳יעע ליטעראטן?), װען דע׳־ טהיך פון װאױעע ביז בוקא־עיעט זאל באטדעפן טער ײי א טעת-לעת פאדן טיט דע־ באך א־ן ־עם פאר טאד דאס ׳עכנותד־קע יאנד נ־־עט טער זי־ן א טעטע, ײענן װערבער טיטעג יערייבן סבױת. װאס קענע;, אז סינע- ר־ננט, צופעייק זי־; אטת, נאד א־ן ערגסטן פאי א צ־ר פא־ איעטע המינה- אץ ״צעידיע-דײזעב רױע דעכ ,,פריטיטיװ־״אטיײאיבאל; אד; :אך ככיעט 2אכ- טא־ארן י׳עבגכ״עטײגע־ רויט איר פא־עיזיצגטע־ באציארע־ איכ״־