Literarishe bleter · 1929-11-29 · 48 (29.11.1929) · p. Seite 933

/ײ£ 953 זייסער&רישס ב?טססר נוס. 48 (291) דענדירןע, אז כייר א־ז נייצט איי צו רעד; װענ; איר טי״ די רעזער איך ארוײנעריננרט ריט רופ. ר״; גריק איז אורפאר■ נר״כרעך. א־ך האב חתונה נעהאט. נ״•; פרוי איז יוננ און זערט; יע״; א פרינצעפץ - אויב א-ר ײעט נרױב;. פינו־ קינדער האט זי בויר געיעאנקע;, װאס דערציע; ז־ך אויסנעצ״בנט אץ ניב; נוטע האפנוננע; פאד דער צוקונפט. איך האב א העררעכע װוינוננ, טיט דעב טאדערנסטן קאר- פארט. טיט די ״יענסטע אץ דער װערט כיעבר, דיוואנעס אץ בירדער ד״נע ר״זעס זענע; טדװבופ; כיע; אפלאדירט טיך אוטעטוס, װו ביקיס. איך האיט רעדעס אץ א •עװא־צ; סטאקיננ. אץ כ״ץ ה״ב- •עטאט, װו ב האב זיך נ״סט ראנג נעפונע;, איז נעװע; אװספאר- קױפט איע בייעטן אץ נרו־ס; קאסינא-זאי טע; האט טיר דער- ראננט רארבערקרענץ, פרױע; האב; טיט אפ־ע״ טיך נעבעט;. איך זאי ט״ן נאטען אר״ניערייבן אץ איבוס. אץ ראס איץ פארװאס, צו ײאס; . איך האב זיך נ״עט געענדערט אץ נ״עט פארבעםערט. איך האב ײ״טער געטון דאס, װאס ׳עטענדיק: כיהאב געחיוטט, נע- י״ענט פאעט; אץ נע־סריב; װ• ז״... װער סיהאט ארורכנעביעטעדט טיץ יער״ב;, דע־ האט נע- קאנט באטערק; דאס פערן פץ ציטרױ, װאס איך האב נ״סט אײפ- נעהערט ארױסצװו״ז; צוס ק־נסטרער-״-ד״בער זאננדיק דעס אטת, זענע; די בבודיס, טיט װערבע ־י געזער- יבאפט באיעענקט רי טענט־ע; — פאר טיד •סטענדיק געװע; א פאר- װונדערנדיקע איבע־א־עונג. איך װ״ס, װאס דאס איז אזױנס — עס איז א פאעט, װארוס ביבץ אייץ א דיבטער א פאעט, דאס איז, קורץ נערערט, א ר״דיקג״ער, זיץ בא־עעפטיקוננ איז די סאטע נ״עטנעברויכטסטע צוױ׳ע; איע פדאפעסיעס פץ עינכטע טענט־ע;. — ער דינט נ״עט דער געזער׳עאפט. דער דיכטער, דאס איז •עריסרעך א קינ־ ײאס איז פעיק א,״,,* ארע טיעונעתן, א •עאדראטא;, פאר ײערכ; טע; דארף זיך היט; און װעטע; די געזעדעאפט דאר־ ארױסװ״זן ברײז פאר- אבטנדיק •עטידעװ״ג;. אץ דאך איז א פאקט, אז די געזעדעאפט דעררויבט רי פאריעוינע; צו רעי; אױך איד •עויס, צו האב; א בא- ד״טוננ אץ צו נענים; פון די העכםטע נוטסק״ט. איך ײארט זיך א״ננטירעך נ״עט געראדפט באקראנ;, װ״ר כיגעניס אריץ רערפץ. אבער ראס איז נ״עט אץ אדדנוננ. װארט; די װערטער נ״עט נעקאנט געזאנט װער; פץ דעס נרויס; בעא-ת״עובהניק פון יאסנאיא פאריאנא. װאס האט נעהאט א ווירדן תענונ צו ר״ם; פץ ז״ן א״נ; געװיס; ״עט״קער׳.׳ אבער דאס האט גע־עריבן דער דיבטעד פון ״צויבערבארנ״, ײאס האט זיך, װי זערטץ א צװ״טער פארט״פט אץ די ר״ד; פון טענטיע אץ ײאס האט זיץ פאהצװ״פרטץ נעיטידי' -ערהערט עס איז אפיער ראס אידרויקע נעכו״עטיע ברוט, וואס פריסט אץ ד• אדער; פץ טאטאס טאנע; (ז-ץ טוטעד איז געװע; א בדא- זיריאנעהץ, װאס האט נע״עטאסיט פץ א ד״טיע אץ א ק־עאיץ). אבאנענטז פװ אויםלאנד צוס נ״עס יאר זענע; פא־בריב; ברױז עטירעבע װאבן. אױב איר װיאט באקוכוע; די ״ברעטער״ אן איבעריים, מוזט איר ת כ ך אבאניר; ד■ ״איט. ברעטעד״ אוץ־ דעס יאר 1030. אכאנאמענט־פ־״ז: אין אויכדאנד (סיט דע־ ם־עמיע — זעדע װאך א יוך פון 04 ז״ען): א האדכ יאי — 5 דאדא־, א פע־טי 2.50 דאדאר, אן דע־ פיענזיע — א האדב יאי ־— 2 דאדא־. .23 וז1יװע31א ,3׳װ523זה^\ ,"־£316101 סבצוזבזשז)-!״ פץ דער ״העראי׳עער״ נעשיכטע) פץ דעס בירנערטום ביז; יאד 1870. נאך דער נאװעין-זאכורוננ ״טריסטא;״ (!׳.ווסז), דער װייניק- םצענ״עער דראכוע ״פיארענצא״ אץ ״בירםע אץ איך״, האט טא; נענעבן א פארטרעט פון דער װירהערט״עער צ״ט אץ זיין ראטא; ״קענינלעכער טאיעסטעט״ (1009), װאס איז אץ קינסטרער״ס; זץ ׳טװאכער, װי די ״בודענבראקם״ — אבער װאכ האס דעטארט טיט דער שארפער סאטירע אויפנערויכט; אװך דעס ׳עװארצן האהענ- צארערן-היטר. צו דער עפאכע האמ זיך נאך אטאר טא; צוריקגעקערט אץ זיין שפעסערדיקן ״הויכ׳עסאפיער פעריקס קרור״, אץ װערכן ער האט נעשירדערט א כאראקטעריסטיש; טיפ, װאס שט״ט טהו׳ז פון דעם נרוים-בירנערטום און װיר זיך טיט ארע כהות אץ א־ס אריינקרינן. טאטאס טא;, ײאס װערט װ• א ,װארט-קינסטרעד אץ סטי- ריםט פארנרייכט טיט דעם טייסטער פץ ײ״טאר, האט װי א טאטא אװעקנעשטערט צו זיין ״טריסטא;״ דאס איבסע;-װארט: ״דיבט;— דאם איז איבער זיך אריץ הארטן אן אייביקן טשפט״. ביי טאנען איז דאם נישט קיץ ברויזער אפאריזס. עס איז דאס אייביקע ראננרען זיך טיט זיך אריי;. עס איז דאס נייק טער פון ריידניטאפטיעכ; זיכ;, װי פון געפונע;. ״דער ״םטיר ־אס איז דער מענטש״, — איז נאך איבער ק״נעס נ״עט נעװע; אזױ טרעפרעך נעזאנט, װי איבער טאנען. זיץ ״טאניא קרענער״ — דאס איז ער אריץ, דער נאנ- צער װיי און צער פץ ױננן דיכטעד, דאם טעראנכאריש-זינננדיקע ברוט פון זיין הארץ טריפט אץ די אדערן פון זיין טאניא. איר נעדענקט דארט דעם שטאטרעד, ײאס װייזט אויך דעד שיף טאניא; די שטער;? — װי אין דעס אוטפאהגעסרעכ; ה״נע- ריד, װארט טאניא װי א נאר אויך אן ענטפער, אויך די א״ביקע פראנעם, ײאס מאטער; אים. טאטאם מאנם ״טויט אין ײענעדיק״ (1013), װי א קריץ- קונםטװערק, איז א״נם פץ די פראכטפורםטע דערצ״רוננע;, װאם זענען אין דער ד״טשער פדאזע נעשריבן נעװאר;. — עס א־ז א מ״םטערװערק פון זערטענעם װערמ, אר־ן קרינט דא ברוט א,ץ רעב;, דער שריפטשטערער נוםטאװ אשענבאך, דער ױננער בראנדער טאדזשיא, די גאנצע םביבה אץ ראנדשאפט ארום, די טגפה אין דעד נאנדאח־יעטאט; די ריבע פ,ץ דעם פאדנייענדיקן דיכטער אשענבאך צו דעם העררעכ; פו־ר״ע; ױגנר, די גאנצע פאבחע, איץ װערט דא אזוי קראר אץ טי■־ אדורכנעפירט. רער אנטײיקרוננס-ראטא; אין דייט׳צראנד איז ביז טאנען נעװען רעפרעוענטירט טיט נעטעס ״װירדירם טייםטער״, דיבטונג און אמת״ און דעם שװ״צער נאטפריד קערערם ״נרינער הײנריך״. דער ״צויבערבארג״ פון טאטאם טאן װערט שוץ איצט געציירט צװישן זיי רער ראטא; שפירט זיך אפ אץ דאװאם, אין דעם היירוננפ- אנשטארט פאר רוננען-קראנקע ״צויבערבארנ״, — ומאהין דער האטבורנער ױננערטא; האנם קאםטארפ י1?מט זיך אפרוע; אויך א דר״ װאכ;, און װערט דארט אר״נגעצוינן אין יענעם רעב;, בע- םער נעזאגט, אין יענעם פאמערעבדיקן שטארבן — אץ ברייבט רארט שוין נאנצע זיבן יאר. זיין רעב;, זיין אנטװיקרוננ, די ריבע צו קראדיא, ײאם ער באגעננט דארט, זיין פעטער יאאכים, דער ריטעראט םעטעטבריני, דער מערקװירדיקער ״ד נאפטא, דער רי- זיקער הארעגדעה טינהער פעפערקאר; — די גאנצע נארעריע פון רי קראנקע א; דאקטוירים, װאס האב; א באזונדרע רעפובריק, א באזונדערע ײערט נעגרינדעט, און רעבן דארט טיט ז״ער אייגן אפנעזונרערט רעבן, םיט זייער א״גענער צייט און נעזעצ;, — דאם ארץ, װאם טאטאם טאן האט אץ זיין ״צויבערבארנ״ נענעב;, איז אן ״ארבים פיקטום״ אין דער ראטאנען-רימעראטור םון נאר דער װערט. אין ז״ן פאראדאקסאח אויטאפארטרעט, װאס מא; האט מיט א צייט צוריק פארעפנטרעכט <זע ״ריט. ברעטער״ נומ. 150), דערציירט ער ײענן זיך מיט א רוםאישער פשטות און אויפריכטי- קייט, װאם װארםט א הערן שיין אוץז דעם ארינינערן ראמאניסט. און װאם עם רעדט װענן אים ז״ער פיר; ער זאנט דארט צװ״ען אנדערן: .מיין פארנאנגענהייט איז א פארטונקרטע און א פארשע-