Literarishe bleter · 1929-11-29 · 48 (29.11.1929) · p. Seite 932

4!*'?יסזנרזזרישע נ*פ. 48 290) .זײס 932 ¥ פיפעריןאין און בורענבראר,.;אפפא און בערענפ, פעטעטבר•;' און ךעד פרינץ קיאוכ הײנריך, האנפ קאכטארפ און טאניא קרעגער אין די נאנצע בונטע;איזעדיע פדן טאכיאפ :ואנפ בוענטיטן, װאפ באיאקטעריזירן זיך ארע דורך זײערע אײגענע און אײגנוױרירןע ־עפיאברעבע פארכ־ען, קונצן און קאפריזן, רודך זײערע זעארך- דיפערענצייטע אויכדרוקפ־אקצענטן, װאכ פאטענצירן עריעט יענע פראפטייפקייט, װערכע טאנ־אפ טאן דערגרײכט נויט דער הילך פון דער באצװינננדיקעד קראפט פון זײן אײג. עפ רינט אין דעפ אבער צונרײך אייך א נ״עי באװײז סאר זײן קינפטרערי״בער אריפטא־ קיאט״פקײט, פאר דער נ״פטיקעד הרהבה, אין ײערכער עד *טאפט װאפ עי קאן זיך אזויצוזאגן פאל־נינען דעפ װוירטאנ, צוצוגרײטן פא* יעדן אײנעפ פון זײנע טענטיטן אזא ר״כן אינדיװידוער; ־טפיאבײעבן יאנ־פאיט, פדי ז״ זאין זיך נ״טט כװזן בײ איפ אפ־ טוט׳צען אין גײפטיקער קאדנ־טאפט, זיך ני״טט טוזן ״זטיעיטטיטען״ ארע אין א״ן נופ־. אט ד־ ־צאיפע כאראקטעריזיר־קראפט פונם װארט, טיט װערנער טאטאפ טאן פארפארנט אזוי ברוטאר זײנע באיטעפעני״ען ביז אי; די טיפפטע באהערטענ״טן פון זײערע נ־טטות, האט איפ נעטאבט װײניק באריבט ביי דער טאדערנער ייטרנות־ריטעראטור, װאפ האט אין זיך הריאה;״פט אזא גזינ־יטן אדער װאפ באהאנדאט אירע הערדן טער טיט רהטיפ, װי טיט טארענט אין ראזט זײ אזוי־ ציזאנן רויפן — אז קוטען זארן זײ *טוין גיכער אןיך אנדערע הענט, טהטת די אײגענע טויגן פײ־װי צו גארני־טט. טען הארט דאס פאר נייפט איבעייק ״עטי״ב״, װאפ ער ״באיכרייבמ״ בכרל און ״קרוטט זיך נאך״ טיט אזא בײזער בעריעטריפטייטעד רופט, װאפ ע־ איז נייטט ״טטיב״ אביפר טיט דעפ בידנעפ רעבן. זײן קינפט- י-עדייפע װערט א־ז אויפנעבויט פון די צװײ בערעטריסטײפע ערע- טענטן, װערכע זײן אײגענער הערד טאניא קרענער האט דערזען צופ עריפסן, ײיבאר־ עפ א־ז נאר אפן געװארן זײן בליק פאר דעד װערט: קאטיק און ערנטקײט. די דאזיקע צװײ ערעטענטן הארטן זיך ב״ איפ פעפט צונויפגעבונדן אײנער טיטן אנדערן און פאר־ היטן דעפ דיכטער פון די געפאדן פון דער קאריקאטור און דעפ פענט־טענטארן פאטאפ. זײער רעזולסירנדיקע ליניע איז די אירא־ נ־ע, יענער גײכטיקעד רענוראטיװ, װאפ טיט זײן הירר דרייט טען זיך ארויפ פין דע־ עטייעער אנט״ע״דונג צװייפן נוט און *ערעכט. ז״ן טאיאר א־ז, װי טאטאפ טאן זאגט ארײן, נייפט קײן ״אקטי־ וױפטייטעי, נאר א ״פראפטייעעי־, װערבע האט נעאפיט פאר אים אין דער קונפט דאפ נעפיא פון רחטנות. בדי ני׳טט צו פארטונקלען טיט ז״נע אינדיװידוערע געפירן דעפ גראנץ פון דעד קינכטלערי־ יצער געזעריטאפט. (כוף קומט) פירן איפ אוײ= פארבארנענע און פאיבאטענע נײפטיקע ײעגן, איבע״א׳פ; איפ ארעטאר טיט נייע, נייעט רעגיטיטע גענופ־טענרעב־ קײטן, װאפ ריגן באהאי־טן, װי זיפע עראטי״פע נײאנפ; אין ז״נע װײכע קנײט־ען א־ן פא^באנעפ פא״ װערכע דער ריטעדאר־יפע- דעפ װא־־ט נאר אין ױין רעניטיטער פאים, פון ײערכער עי טעג הנאה האבן — רױט פאד״עריפט. אט די גײפטיקע רוכט־ענעיגיע, װאפ װירקט זיך אויפ אין דעי *פאפע־ײטער א״פגעראפנקײט פון זײן *צפיאך־עראטיק, פירט אן דאפ ־ואיט בײ טאטאפ טאן און גיט איפ אזא קרעפטיקע עי׳אפטי״צײט אין פא־ביקײט. אזא רייבקייט טיט נױאנפ; אי; אינ- טעיגעדאנקע;. אזא *צטא־קן עקפפאנפיװ־בה א־בעי די גרענעצן פו; זײן קאנױענציאגערן באטײט, אז טיר טוזן פ׳פוטי רענגע־ בא־- װײרן דע״בײ, פדי אויפצו׳צעפן איננאנצן זײן ר״בן גענופ־פאנד זײן ײאיצ געדויערט און וױרקט רענגער, ײײר עפ ג״ט ביי איפ דידך צװײ א־נפטאנצ;, אײדעי עפ באקוטט ז״ן גירטיקע געיפטארט, ז״ן פורן א־נהארט: ד־ *צאפערײפע אינטואיציע און דעפ *צאדף־קאנטיאי־ירנדיקן אינטערעקט. טאטאכ טאן נעהע־ט צו ־ענע קינפטרער, ייאפ פא־ראז; זיך נ־יפט א״ף דעב ױה־הקודיצ ארי־;, װאפ ז״ע־ א־גאני״־ער פקעפטיציזפ האט ני״בט ק״ן איבעריקן דיך-ארץ אפ־יױ פא־ ז״ע־ אײגענע־ פאעטי׳צע־ ־צב־נה, װאפ האט אפט א טבע, צו פא־פירן ־י ־יבטע- אין די דע־האבנפטע היטרייפע ביאטעפ, אין יענער זיפע^, צעפא־עטער טאריעװקע, א״ װערבע־ עפ ויע־ט צעקראבן ד־ קינפטרערייפע נע׳פטארט. ״די .וטע פראזע—זאגט נ איז אן אײביקע ־גראציעזע טרחטה טיט דע־ פאעזיע, און אי־ הן באיבטײט אין דעפ, װאפ זי הארט אין אײן א״פט״דן די פאעזיע, אין אײן װ־דעדיצפעניקן קעגן איר״. טאטאפ טאן גערעדט צו יענע קינפטרער, װאפ יצאפן נייטט בטציקה, װאפ טוזן אויפהארעװען זײעי גײפטיקע װערט אי; טיפער *צא־ פע־״צע־ קאנצענטי־אצ־ע, א־ן עקפטאטייצע־ באהעפטינג טיט דעפ װארט. ״אפ ־ע־פ־־ט ז״ אפט ביז צום טינק״ה תהוב פי; דע־קענע;. א־ן א־ן דעפ בא־צטייט זײן גרויפקײט, ז״ן באט״ט פא־ רע־ װעיט-ריטע־אטות עי האט באנייט דעפ צ־טרוי צופ קינפט־ רערייצן װא׳־ט, ״אפ די װערט האט *צוין געהארטן פאר אפגענוצט און קראפטראז. ער האט װידער געגעבן דעפ װאי־ט זײן פ־י־צע או; ־צא־פע כא־אקטעי־יזיר-ק־אפט, װאפ טאכט בברר די *צפיאך פא־ אן אינפט׳־וטענט פ־ן דע־ בערעטריכט״צעד קונפט. א ראנק זײן ־עכעי װארט־ט״פטעדיצאפט, זײן אקופטי״צער אבפעד- װאציע, װאפ א־ז אפיצר נאך יצארפעי און אוכוברהנינותד־קער װי זיין אויג, און װאפ הענגט סיר אינעררעך ציזאטען נויט ז״ן נױזי־ קארייצק״ט, זענען א״פנעװאקפן אזערבע בורטע געיצטא־טן, װי ל־לאודעאט פאר דײט׳עיאנ־ ױאס האט נ״עט נעחאנז קײן באאאק אר; נ״עכ ק״ן זאיא, א־ז דער זעקכאונצװאנצ׳ק׳אד־קער טאמאפ כ־א; געױע; א; אנכ־רעק׳ננ כויט דעבט האט בוען ז׳ין ״בודענניראקסי■ פארני״בכ נ׳יכ דעד זאיאי׳טער ״דונאז טאקאר״, — הגכ דארט זענע; די ראײע; פיר בד״י^ער או; די?ײװנטער זענע; איבער דער נאנצער געזעי- ׳כאפט נעצוינ;. טען האט נענװזט פארכואגן א םך דרייםטקײט או; דיכטערישן טוט, צו קוטע; אי; ער׳עט; יאר פון צװאנציקםטן יארהונדערט אין דײט׳טראנד טיט א דאטא; פו; בירנערטוט, אי; װערכ; עם איז טיט דעד ׳עאדפםטעד דורכדריננרעכקײט או; פ״נפטער איראניע נע־ ׳עירדערט דאם רעב; פו; דעד דייטשער בורזשואזיע, זייער ווערק;, צעפאק או; פארנ״;. טא; האט דער ער׳עטער אין דײטיעראנד אויפנעבויט דעם היסטארי׳ען ראטאן (פון דער װירקרעכער, טאג-טענרעכער און ני׳שט י. ה ן) נ י ק , ןן ז) ד ז ע ד ו ע ג ז נ א ב ע ראננ נאך א״דער ע־ האט באקוטע; דעם נאכער-פד״ז, איז ז״; װערמ-דוב, װ• איינעד פון די גרעםטע דײט׳עע פי־אזאיקעד אריבערנעטדאט; װײט ד- גרענעצ; פו; זײן ראנ־. ד• נײנציקע־ יא־; פו; פא־גאנגענעב יא־הונדערט, װע; טא; איז געקוטע; א■; ־עד ד״טשער ריטעדאטוד טיט זײן ער׳טטעד נאװעק-זאטרונג ״דעד קרײנער הער פרידטא;■ (אססנ) — זענע; נ־שט נעװען ג־נבטיק פא־ דעב אריגינערן און פדי׳ען טארענט. די דײט׳בע ריטע־אטו־ װאם איז דא; (טיט קיײנע אויפ- נאטע;) נעװעז פאררעכנט ארב ־אטאנטיש-פ־טבארי׳םע או; טיפ- טעדיעז-דעקאדעני.*ישע — איז פא־בײנענאננע; דעב װננן טאטאב טא;, רעם זעעװדיקן נאטוראריםט. ער׳טט א■; דרײ יאר ׳בפעטער, ײע; ער האט פארעפנטרעכט זיין עריבט; דאטא; ״בודענבראקם•׳, איז טא; ט־ט א••; ׳בפרונ^ נע- ׳בטאנען אינדערטיט פו; דער דײט׳פער ריטעדאטור טיט די ״בודענבראקם■• איז געקוטע; דער עדיבטעד גרויפער •ביאדערער פו; דײטשן בירנערטוב.