Literarishe bleter · 1929-11-22 · 47 (22.11.1929) · p. Seite 925

זײם 925?'םסר&רישזז *?זזםסר 011. 47 (290)? [ ל• בלימענםעלד ] אז דאי־ט איז ײדיזז־פיאנצוי• פרן םאריז איז *נגעקומען די צױיעריקע ידיע; פרוציש גע״ממ*יגן פון א הײיץ־יציאג דער באקאנטע־ זייגוער *מד<ת*ן,2****י**ד י^ ב^ומײנפײיד ל. ביומענפעלד האט •דוין פון לא:ג געדיטן אויף א הא־־ץ־פע-ער; אין מיגך פון די יעצטע יארן האט ער מערעיע מאל באקומען הא־ץ־ אמאקעס. די לעצמע צײט האש ל. בלומענפע־־ד זיך גלענצנד געפילט. דעם פאי־גאגגענעס סימװ*ך האמ ל. בלומענעפלד פאיביאנמ אי:ס אמעליע פון זײן פרײנמ. דעס קינסצי״ר מאנע קאץ עי• איז אהײמגעקומען געזונמ און מונמער. דאנעריממיק. א־־וס א זײגער אין דער פ־־י, האמ י. בלו־ מענפעלד זיך פלוצרינג דעי־פילמ *מלעבט, אייה די הילפס־געימי־ײען פון זײן פארצװײפל״ער פרוי זענען אנגעיאפן ״מבניב. אבע־ עס איז *מוין געװען צו־יגפעמ. ל. בלוםענפעלד איז ימוין געװען מוימ דעי־ אנגעקימע• נער דאקמאי ה*מ בלויז געקענמ באױמעמיקן. אז דעי מוימ איז געקומען פון א הא־־ץ־־צ־׳אג. מימן מוימ פון ל. בלומענפע״ד פאי־״מװינדמ א**נע• פון די ע־״ממע פיאפעסיאנעלע יידי״מע ז״מדרנאליסמן אין פיאנקײיך. א שאײזער הו״מב. *מוין איבעיי זוצ יאי אין?אײז, האמ ר. בדומענפעלד מימגעא־יבעמ אין במעמ אלע ײדי״מע און ״די״מ־פי־אנצויזי״מע צ״מונגען, װ״דנע זענען דער״מינען אין מ״מך פון די לעצמע יאי־ן אין פאייז. ל. ב״ומענפעלד האמ פיל פא״דינסמן פא־־־־ן באקעגען דאס פיאנצויזי״מע פובליקוס מימ דעי ײדי״מער לי2ערא;ן,*ר. ל. בלומענפעלד רא^ £י י.ךי.ך•. זעצמ אוי? פיאנצויזײמ און האמ אויך אדײן אנגע״מי־יבן אוי:* פיאנצוי־ זי״מ פיד סקיצן און דעי־צײלונגען פונס ײדײמן לעבן. י. בלומענפעלד האמ אויך פיל געמון אויפן געבימ פון באקענען דאב ײדי״מע פובליקוס מ־מ ל. בלומענפעדד האמ איבערגע״אזן פיי״ י ײדי״מע קינסמלע־י״מע קרײזן. יין אין באמא״מאן, יומעני *מוהמ״ האמ איס געגעין א יבה דיא** —דיי*•••****ײד זי — אנגעהויבן באקענען מימ דע־• אײיאפעי־ קוממ בײומענפעלד קײן מ״מע־־נאװיץ, װו א־־ב פײיעי צוהעיעי צו י!1 יאי־ קוממ ער קײן פאײז״ וײ ע־■ יסמודירמ פ־־אנצויזי״מע ׳מפ־־אך. געימיסמע. פסי־ סאלאגיע און פילאז*)פיע. זינמ 1017 װערמ ביוטענפע־ד מימאיבעמע־ פון פארימײדענע פי׳אנצויזי־מע מעג״עבע צײמונגען און ז״מוי־נאין. אין דעי ײדי״מער פיעסע דעבױמײמ ל. ב־ומענפעלד אין יאי!'.101 מימ אן א״ מיקל איבעי דעס באײממן פ־אװאנסאלי״מן פאעמ פ־עדעייק מיסמ־אי־ אין מ״מך פון די יא־ין 1015—1010 דײקמ ביומענפעי^ד אימיקלען א־ן איבערזעצונגען אין פאי־ימײדענע ײדי״מע צײמונגען. בלומענפע־ד א־בעמ צעײע־ יפמ״מ; יזי״סן שײי פיאנצו דעס ע או ־יזי״ג די פײאנצ.־ ,מ אין פײינ געבו איז רומענפעלד ל. בי און י חזן פאמעי, א . זײן 0א18 י״מ• אין יױנג. נאך גיעזע דעײצ זיד 1 און רומעניש דײמ״מ און אײ ז <)1 י לימ״״ײאמור. צו שער ׳ועיסי=ע= דעס אונױ אזוסמ *״י ב פא״ מאג *מײיבמ דעיהויפמ איבעי״ *מריפמ״סמעלעי*;ארעספאנדענצן פונס פ־־אנצויזי״מן יידײמן מימ אין ,.הײנמ״, װיינער און קינסמלעי, װי אויך רע-ז• ל. ברומענפעלד האב איבעיגעזעצע א.־'ף ײד״ג נלאריעיס ,.;ןאיגןי'. פיער לואים ־אסאן ״אפדאדיט״, 'אמען ראראנם .,ווערז״. א באנד ידלום ארום װערע, אויך די דראנלע ״גאם פון נעםד,". אפאםארוום ״אין פויליינע װעלדער״, ״א יאמאן פון א פעיד־גנב״. פיצם ״מםירת נפים״. בעיגע־םאנם ״אין א פאיגיעבםעי יםםאם״, יםלום־עלינמם ״אן עצה״. ״א דאעםא־" ילומעגפעלד היןם אויך איבעיגעזעצם פיל ■1ידעי פון יידײםע •ם —•־ יער, און האם פאיעפנםיעבם פיל אייגענע נאװעלן, דעיצ״לונגען און בילדער פונם ײדיש־פראנצויזייםן לעבן. עו אוגזעדע לעזעד צודיב דעם, װאס פיד אגענמן אין פא־ימײדענע *ממעמ און ״סמעמלעך האבן ני״סמ געדעקמ זײ״רע הובוה פא־־ די א־־ויסגע״סיק־ *••• י י *^••••••ך״ ^•••••ן ••יף .^♦•^• ן^•• •^••••♦•ן ^•י^* הערן צו ״מיקן זײ די צײט״מײפמ, און דעײבעי־ איז אין א יי״ ״גמעמלעך גי״ממ צו באקומען די ״לימעי־אײי״מע ב־־עמעי־" צוס אײנצד־פארקויף. אבאנירמ דעריבעי־ די ״לימערארי״סע בלעמער״ דירעקמ פון דעי אדמיניסמײאציע ״לימעיאײ״מע בלע-ער װאײ״מע, נאלעװקי צא. דער בנײ פון דעם ײד. װיםבשאפטל־יעכן אינםטיטוט זײט םיאיז מיט דר״ װאבן צוריק אין דעד אנװעזנה״ט פון שויזנטער מענט״מן און פון אלע דעלעגאטן און געסט שון דער ײװ״א־ קאנפערענץ געלײגט געװ#רן דער גרונט־מטײן פאײ דעם ננין פון דעס ײדי״מן װיסנ״מאפטלעכן אינסטיטוט, קןןסמ די בוי־ארבעט ארום דעם ינין אוי;* דעם גרויסן ײװ״א־פלאץ (װײדאודסקי־גאס 08. נאך באראטונגען און קאנסולטאציעס פון בפעציאליסטן אין פוילן, איז אונםער דער אנ־ פירוגג פון ארביטעקמ הי סמ*רגאנסקי און בײ דער מיטווירקונג פון די מימגלידער פון דעם בוי־קו>מימעט הי טוביה בונימאװיט״מ״ ב. קלעצ״ קין, ירמיה ״מאפײ־א א. א., אויסגעארבעט געװוןדן דער ענטגילמיקעי פלאן פון איבערבויען דעם בגין פאר דעפ ײװ״א. די ארבעט, בײ וועל־ בער עפ זענען בא־מעפמיקמ אייער 50 מאן, ברענם ממ־מ אונמער די הענמ. די הויפמפיאבלעם בײם בויען איז געײעו — װי אזוי צו פאי• זיגערן די אוצרות פון ײװ״א אין פאד פון א ימרפה, באװ^רעגען זײ קעגן פײסמקײמ א. א. װ. ענדלעך האמ מען זיך *פגע־ממעלמ אויף דעי־ פאסיקסמער און זיבערסמער בוי־פארם: אן אונמערערדי״מער ״ממאק, א; אסתע פײערזינעיע קאסע פאי די אוצרות פון דעם ײוו״א. אמ ד^ר דא׳ ןיקעי אוגמערערדי״מעי ״ממאק װערמ ״מוין בארד פארמיק. דאן װעמ מען זיד :עמען צו דעפ אויםערלעסן בגין — צו פאי׳ װאגדלען איס אין א ״ממענדיקער אײגענעי ך״יימ סאר דער ײדי״מער װיסנ־ ״מאפמ! מיר ברענגען דעס מעקסמ פון דעם אקמ, װעלנעי איז אונמער־ גע״מריבן געװארן פון די מימגלידער פון דעם יוי־קאסימעמ, און פון די דעדעגאמן פון דער יװו״א־קאנפערענץ, און איז יײ דער סײערלעבעי צעײעמ^ניע פון לײגן דעם גרונמ״ממײן פארמויערמ געװארן אין די פונ־ דאמענמן פון דעם ײװ״א־בנין: ״פרײמיק, דעש <זי:־מן אקמאנער י21*ז!1—בא ת״מיי תר"ץ — אין פינפמן יאי זינמ עס איז געגרינדעמ געװ$רן דעי *רגאניזיר־קאםימעמ פאר דעם ײדי״מן װיסנ״מאפמײעבן איגסמימומ װערם סארלייגם דעי װינקל־ ״ממײן פאר דעם ײדי״מן װיסנ״מאפטלעבן אינסטימוט. דער דאזיקער מאג. װען מען םדעמ צױ צו בויען אן אײגענע ד״ײם פאר דער ײדי״מער װיסכ־מאפם, איז א ױם־םוב פאי די ײוי?; פ*לקסמאסן אין דעי גאגצער װעלמ, װאס ה*בן געפונען אין דעם אינ־ סמיטומ א צענמעי און אן אנ״מפאיפונקמ אין קאמף פאר זײער קורמו״ רעלער עמאנסיפאציע און פאי העבערע פארמען פון מענמימלעסן זײן. די דאזיקע פ״עײונג פאלמ אויס אין די מעג, װען עס האמ זיך אויפגעקליבן אין ווילנע די ער״ממע קאנפערענץ סאר דעס ײדיימן װיסכ־ ״מאפטלעסן אינסמימומ. באזוסט פון פארמרעמער פון פוילן, לעמלאנד״ עסמלאנד, לימע״ רומעניע, דײמ״מלאנד און די םאיײניקמע ״ממאמן פון צפון־אמעײקע און באגריסמ מימ די פרײדפולע ברסות פון די ברײמסמע ײדי״מע פ**קסמאסן אין אלע לעגדעי. די קאנפעיעגץ און דעי בוי־קאמימעמ ק*>גסמאםירז סימ הארצי־ קער באפײדיקונג, אז דעײ בנין, װאס מיר גײען איצצער בויען. איז גײצמ קײן זאך פון יהידיס בלויז, נ#ר ער װערט אויפגע״מטעלם, פוגקמ װי דער גאנצער ײװ״א, מיט דעי־ באטײליקונג פון טויזנטער פרײנט אויף בײדע זײשן אטראנטיק זאל ״ממײן אויף אײביקער צײט די הײם פאי דער ײדײמער װיסנ־ •מאפמ אין דער אלמער און תמיד־יונגזגי ײדײמעי״ ווילנע!" קאמעדיע - דראמע - טראגעדיע - טעאטער מימװאך, דעס ײצי־מן נאװעסבעי, 0 אװגמ קוממ פאר אין לימע־ יאטן־פאײין, מלאמאצקע ד.1, דער פערמער פען־מימװאך, ארגאניזירמ פון ײדישן פען־קלוב — ,ייארימעװער גרופע דער פערמעי פעךמימװ^ך איז געװידמעמ די פיאבלעמען פון ײדי־ •מער קאסעדיע, דראמע, מי־אגעדיע״ מעאמער. אין פיזןגײאם: דעצימאציעס און רעדעס. פיאגמענמן פון נײע דיאמאמײמע װ*;רק יו-לן רעציטירן און װעגן די ^ראבלעמען פון ײדי״מער דײאמע און מעאמער אין גאר דער װעלמ װעלן רעדן: דר. מיכאײ װײסערמ״ נתמן מײזיל, י. מ. נײמאן, יעקב םיע־ גער, אהרן צײמדין, אײמער קאציזגע, י. קארלינױס״ סלך ראװימש. אין *װנם באמײליקן זיך ארס געסט: דעי דיבמער איציק טאננער פון רומעניע מימ רעצימאציעס פון ז״ן דראמע ״הערשעלע?סמי־אפאליעי״ און די קיגסמלער זוני דאוך אןן י לן^ילער פון נױ־י*ןרק םימ רעדעס װעגן מאײ^נעמן־מעאמער.. יילעמן צו.ביליקע פרײזן בײ דער קאסע פון פארײן.