Literarishe bleter · 1929-11-22 · 47 (22.11.1929) · p. Seite 922

4?'םסר8ר'ש2 ב?סססר נזס. 47 (290) זײס 922 א פאריזער קונםט־געשעענישז (א בײמ פדן 0אריז) די יאי״־־עבע עפגטלעבע זיצזנג -יז די פי;ף אקאדעמיעס עדן פראכקרײך. דעי גרויבעי־ טאג פון יאר פא- דער פיאנצויזייכעי ײיכניצאפכ און ליםע־ *אכזר. דאכ ,״ניזיבע נע־העעני״ב״ אין פיאנקדײבכ קזלםזר־לעבן. פאר דע־ נעיײדע — די י־עסובליקאנייבע ײאך אין פאראד. עב פא*יר זיך צזנזיך די״אוד״בצערילעבעי די אקאדעמיקעי אין זײער עין־ אוניפא־־ב מיב זײעיע *בפיציקע אויבגענײטע הובן, ײי *גיפדעך. עכ קומען כי,כ די יאײדבכבע פיאנצויזײבע ־י'£=״ד;י און געלערבע, קאנדידאבן אויך א פאבע- צװײבן די ״אוכדבצערבלעבע . עב קוכזען זײעיע באקאנצע, עב אײלב דאכ ״פובליקום״. די זיצונג איז דאך אן עפנצ־ לעבע, און אזא זעלבענער קולצוי־ױס־כוב! א*ך בין א״נער פזן פובליקזס. די ײאך לאזב מיך אדורך מיב א פ**ײנב-ע:ער מינע. איך פאל אײין אין אן א*ינגאנג סיב א געדרײצע ב־ע־, װאכ פייב אויבן־א-ויך צו דע- גאלע-יע. איז אבע- די ב-ע■ אזא ־במא-ע, אז אבגעפאכב — ני־בב מעי, ײי א י י ן א ד ן א יי נ צ י ק ע ר ־ן־אדב קאן זיך איבע- אײ־ אויפהויבן, א האי־ ניכוב ברייבע-. און ניכזב איר קאנב זיך אומדרײען, אךער אומקוקן זיך הינבע- זיך אדע- פון פא-נב — געגאנגען אין אײן אבעכ־צוג! *צזזער דארף, ײײזב אריכ, זײן דעיי א-ײנגאנג אפילו אין פאדע-צימעי־ פון דער אומיבבערב-עבקייב... אבער קומב מען אײין אינעײײניק — ײערב מען פארבלענדט פזן דעב מאדנעכ בילד. דער זאל, ײי אן עיגול, אוגבערגעהאיבן דורך •דײנע דיקע קא-אנעב. קדײן, א־ינגע־ביזמפן — אבער זײער הריך, הזיך, זזי ביז צז אן אדלער״פלי. לאנגע, אזיבגעצזיגענע סקולפבזרן, •במ>>לע װיב-אזכזן. לינב קדמב עיגעץ פון א באהעלבענײב. די ״אומיבבערבלעבעי' — אזיכגעזעצב א־ן א קרייז. איגעײײניק, ײי אין א בײגל — די הכזזבבבע געבב. אזן ארזכ, אין א דוײבעי־ן קרײז, אין א פארבער אזן אזיף דעי־ גאדעריע — די אנדערע געסב, דאס פזבליקזם. אדץ קרײזב זיך דא, ארומגענומען װי אין א ביכוף־ראד, אן אן אנהויב און אן א כו־ג — אומ־בבערבלעבקײב... אײנעם נאכן אנדערן גייען־צז צוס עין־טיע די פאר־בבײער פון די פינף אקאדעמיעם אזן לײענען זײע-ע פריז־ײערק, אפהאנדלזנגען אזיף ײיבניבאפבלעבע, לעבעדאיײבע בעמעב. ניכזב תמיד זענען די ײערק ״אקאדעםיכז״ און קלאבײם רויק, לויב די אלבע *כברענגע פארמען. אן ״אומבזבערבלעכער״, א היבבאריקער פון בארוף, לײענב א מאנאגראפיע ײעגן א באקאנבן דיפלאמאב פון פראנקרײכב אלבעי־ גע׳ביכבע, א דיפ־ לאמאב, ײעלבע- איז ״געװען געפערלעך פאר פעלקער, קעניגן און... פי־ויען." די אנײעזגדיקע דאמען פון דער גאר הויבער אריםבאק-אביע, בא־בענקען דעס היסבאריקער מיב אפדאדיסמענבן אין די ערבער, ײו ער ג״ב אראפ אין זײן ײערק פון דעס קאדבן גלײבגילביקן באן סון גע־ *ביבבע און א-=ױו־מאבעריאין, און ער דאזב זי־ אײעק מיט זײן העלד אין ״ײײבע עקבקורביעס״ אין דער ראמאנבײבער ײעלם פון דעם ינזײ־ די זיצזנג איז פארענדיקב. די רעפזבליקאנײבע װאך *כבעלב זיך אזיב אין א *גיפאלער בײס איויבגאנג. אויפן לאנגן הויף ײארםן יבײנע ריסרזיגען. פא-אן אבער אריך א פיבזבער ראבב־אויצאמאביל מיב א מא־ באי. דאב איז געקזמען איבעבן דעי־ ״רעדעײדיקער פילס״. און דער אפע־ ראבא- *בעמב זיך נײבב. עי־ גײב־צז צו יעדן אײנעם פזן די פאריבבײער פון די פיגף אקאדעמיעכ׳ ײעלבע זענען נאר־ײאם ארויבגעצרעטן אויף דעי־ הײ-יאריקער עפנבלעבער זיצזנג פזן די ״אזמ-בבעיבלעבע״, אדן עד בעב זײ זיך אײעק-בבעלן פאר זײן אפאיאב ע־ יעב יעדן א״נעם נאב־ אמאל איגערלײענען פאר זײן אפאראב די געלזנגענסבע עדבע־ פזן די נאר־ײאב צופ ער*בבן מאד אויפגעהערבע ווערק זײערע. און זײ דער־ פילן זײן ביבע. אין א װאך אדופ ײעב גאנץ פאריז הערן די ״אומ־ *בטערבלעבע״ אין די קינאב אויף די גרויפע בולײארן. און דאן — אין א יאר ארום, אין צען י#י, אין הזנדערב יאר ארום ײעב זיך װידער עמעצער דעימאנען אזן ארויבנעמען פזן אלםן רזמד דעם קלאנג־ פילם פזן דעד יעדלעבעד עפנבלנעד זיצונג פון פראנקרײכפ ״אומיבבערב־ לעכע״ אין פעזאן (!2*1930-19. ײײזצ־אויכ, אז עפעב האב פא-ב געפעיצ צו דער אונדבבערבלעב־ קײב... די אמהע אןמיבבע-בלעבקײב האב איצב געניאבב דער גרויער יאכב״אויםאמאביל מים דעכ עײער־סאפענדיקן מאבאר — דער רעדעײ־ דיקער פילם, ײאב קומט דײקא נײטב ״פון דער אקאדעמיע״... פאריז, 30 נאײעמבער. א. אאפער ין עפ איז געײען א קאבינעב־ק-יזיכ אין פראנקרײך. פאליביקער זעגען געײען פאיבון און פאריאגב. און אינמיבן דעס ג-ויסן בומל האב זיך פארזאמלב אין פא-יז א קאנגרעכ פ*ן ־־־ מא־יאנעב*. און דעי־ הויפב־ איניציאבא- דער פי-ע- אזן פאיז־צער פזן דעכ קאנגיעכ א־ז געװען אײנע- פון די באדײבנכבע פאריציקער, א געררעזענעי פ-אנצזיזי־בעי מי־;יסבער, איצב־קעי כענאבא-, א גערן־געזעענע- קאנדידאב :אבאמאל אויף א מיניפבא-ןאמב ~ ־ זיביבבען גאדאי, א -אדיקאל. אזנבע- זײן אנפ־ױנג זענען זיך צזנזיפגעפא-ן מאײאנעבן־בעא־ בערס במעב פ־ן גאנץ אײראפע. עב זענען געגעבן געװארן -ע״רעזענבאנץ- פאר־בבעױנגען, אין מ*בך פזן א גאנצע־ ײאך איז צוזײ מאל אין באר״ נאבמיבאג א*ן אין אזזנב אױיכגעב-עבן פא-ן פאריזעי עזלס א דא-*א• נעבן־בעאבע־ פזן אן אנדעי -אנד. די פ-ימארגנב האבן פארנומען די זי- צרנגען פ־נכ מאי־אנעבז־קאנגיעב פזן די -עז*ביבע-ן, אקב־איז, פאי־בע- און פאר*ב=־־-בע- פזן מא-יאנעבן־בעאבע-. א ב־־ל פזן דעי פ-עכע האב אינמיבן פזן דעכ גױיכן ־אייב*״; בזמל געפונען א געלעגנהײב און א-ב, ײו אפצ־אבעמען מיט א ײיץ. בעכאבא- ז־ביכבען גאדאר —־ האב מען געקאנב לײענען אין דעכ באג־פעליעבאן — גײכ *באפן א פעל־ קער־־בונד פון מא-יאנעבן. אנבונג, א;ײע ״פאליבי־בע קאנבבעיא־ ציע .... א*ך ב*ן געײען אויף א זיצונג פ,ין.דעכ קאנג-עכ און האב גע־ הערב דעס בענאבאױ ײי ער האב געהאדבן א פ־אגיאב־רעדע. און עי־ האב עכ באקע ני־בב אנגענרמען פאר ק״ן װיץ. יא, א פעלקע-־ברנד פין מאײא־ נעבן1 א פאיאײנהײבלעכזנג פון דעי ארבעב, פזן רעפערצזאר, א פאיבײ־ דערונג פ.־ן די בעאבעיכ פון די באזונדע-ע לענדער, א ׳בבענדיקער אויכ־־ בזײב פזן ד• מא-יאנעבן — די כיפן פון די פאדקב־פאר־בבעלונגען,— א קעגנזײביק באקענען זיך, א דע-נענבערונג דורך דעס מאריאנעבן־בעאבע-. נו, איז נײבב פא-אן אין דעס א *צבא-קע *בױס־אידײע׳• קאן מען עס דען נײבב אננעמען אויף אן אמזז: א פעלקער־בונד פון מאריאנעבך.' א פעדקער־בונד דורך מאריאנעבן? נאר אויב עכ האלב *בוין בײם ברײבן ־בפאס, האב זיך אויך דעי אלבעי בענאבאי, דער איניציאבא- פון דעס קאנגרעכ, דער ״װילכאן״ פון דעב נײעם פעלקער־בונד — זיך אויך דערלויבצ אייף א װיץ: — איך ײײכ נײבב, ײי מען ײעב קרקן אזיף אזנזער נ״עפ פעל־ קער־בזגד פון די צאפדדיקע, *בײן ארן מחיהדיק *בפילעזזדיקע מאריאנעבן. איעי צײײ זאכן ײעב ע- האבן, וזאב עכ באזיצב נײצב יענער פעלקע— בונד — נז, איך ײיל ניכזב זאגן פון די אכתע מאריאנעבן... אזנזער פעלקער־בזנד װעם פאריבפײיבן אין יעדן ײנקל פיײד אזן *בײנקײב! די אז־פגאבע צז -עפע-ירן, אז דאכ איז *גבענדיק געײען די בא־ •גביכינג פזן מא-יאנעבן־בעאבע- ־־ צז פאױב־-ײטן צײי־בן די ב-ײ-יכ־ בע פאלקכ-ביבבן פ-ײד און דעב הװב פא- *בײנקײב — און אז דער מאײאנעבן־בעאבעי איז אײגנבדעך געײען דער אנהויב פין טעאבער־ •גוי־בפ־ל בבלל, — האב אויף זיך גענומען א קעגער אויף דעם געביב, א היבבאײקע- פון בעאבעי זיצנדיק אויף דעפ אינבערנאציאנאדן קאנג-עכ און אויכהעינדיק די יעפע-אבן, האב אונזער אײנער געמוזב ביאבבן: עכ ײאלב דאך געײען די אריפגאבע פ*ן אונזע- גע־בעצבן ד״ר ־ביפעי פאיצז׳בבעלן אויף אזא צזרי־בן־פעדקע-״בן קאגג-עם די יאדע, ײאכ כי-, ײד;, האין גע־בפידב בײ דער אנבײיקלונג פר; מאייאנעבן־טעאבער, און עכ ז־אלב דאך געזזען דאכ פאכנדע א-צ, ,װו או*ך אוגזער א מא-יאנעבן־בעאבע- זאד אויפברעבן אין אזא גרויםן אל־אײראפעײבן כפעקבאק-:׳ אזן עד זזאיב זיכער פא-נז־ כען זײער א בכבודיק איב. אבער ד״ר *ציפעי איז :י־בב געײען אויפן קאנגרעכ (גאנץ געײיכ, ניץוב צזליב זײן •־ודד). און אזיב עס איז נאך :יי אונז גא:ץ געבליבן א מאײאנעבן־בעאבער, דער נױייארקער ״מאדיקאב״, פון זוני באוד און יאכ- קאבלע-, אזן אזיב דעי בעאבער ײײדב באקע צופעליק אין ״ױראפ״ — האב ער זיך גראד געפונען אין דאנדאן, ממ־ב א ־בפרונג פון פא-יז. אבעי ײאפ דאיף ע- געדענקען ײעגן באבײליקן זיך אין א אינבערגא־ ציאנאדן קאנגרעפ פון מאײאנעבן־בעאבעיכ? ב-אבב עמעצער אין דער בײיבער ״דײבער בעאבער־װעדב א כך ײעגן איס? האב מען דען אין פוילן ני־בב גע-אזב אונצע־גײן א פאר *בײנע, געלונגענע ײדי־בע מאריא־ נעבן־בעאצערכ:-- ״אונבער דעס קופאל,/ אין דער אלבער געבײדע בײ דער םען, —