Literarishe bleter · 1929-11-22 · 47 (22.11.1929) · p. Seite 921

ליסעד^די״ש^ 3?3םסר 47.013 (290) ׳יי זײס!92 לינקם, בײב גריגעפ בריג פון טייך, ׳;■־ר״ט זיך די פעבריק כויט אירע קארפוםן, םקיאדעס און מיט איר הויכן נ״עפ ריזן־קוינדען — כוען זעט אי□ ארוים איבער אקע ארומיקע ׳םטרעקעם. און רעכטם, א״אפ-א-בארנ, לינמ העבעדיװקע, שפארמ זיך הארט צום טײך און האט דאך עפעם װי טורא פאר װאפער... הענעך װײזט אן ריט רער בייטיע צום טיטן יםטאט, װו עם כרענט אין דער הויך א פרי-אננעצונרענער ראטטערן; — אט דאדט... זעםט׳.׳ — עיעקטריטיעעפטװע.. רעבעדױוקע האט זיך דעררעבטן און אין ז״ן קור קריננען נאך אר־ז טענער םון א טענט׳שן. װאם האט אטאר איבערנערעבט זייער א ראננע און יטװערע ײאך און קען עכ נ״צט פארנעם;, כאטיכ א־צט א־ז יםוין ב״ אים נאר ״יטענדיק ױם-טוב, אפירו אין טיטן טיטװאך — ױב-טוב. ער פרענט װייך, כטעט טאטעדיק-. — װוהין װעםטו צופארןד — צום איםפארקאם׳. — װי ט״נט איר׳. םע נאך רארט עטעצער דא׳. — אפיער צי ט״נט ער נייםט טיט רעם זיין ב״רקע;, װאם איז דארט םעקרעטאר? פון װ״טרעכן מארק דערהערט טען פרוצים קרעזטער יטפיי;. הענעך דערטאנט זיך: — א-א... שע ראך היינט ,יייער וועטיםער... קאטםאטאר... איצט פארט טען אריין אין יםטעטר — א קריין יעטעטערע און טימ א פ״נער אפגעטוענער עבודה — עם האט אטאיי צוגענו- טען די ברוםט ביי איין קינד און אװעקנענעבן דעם צװ־יטן. עכ טרײםיט זיך רא אין אנהויב ביויז א״נער א רעבעדיקער אבר — ראם איז די ראזעװיע טיי, װאם ׳םטויבט טיט געי-ראזעװען יםטויב און קיאפט טיט איר טאטאר עפעפ צופיר יעטארק, קראפט, ווי טיט טירא, אז א״ב זי װעט קיאפן א ביםר יעטירער װעט טען זיך ניייך רערטאנען אן יענער אפנעטוענער עבירה... באוימסעו וײסשעו שויפסשסעלעו סאמאס מאן בא^ומען דיננאבעל-פועמיע ¥■ *8 ביי היינט צו טאנ איז מאטאם טאן פון די פאפי- יערפטע ד״טיעייעע קינםט־ רער. באזונדערס איז ז״ן רום נרוים געװארן אראנק זיין ריזיקן װערק ״צויבער- בארג״, אויר װערכן ער האט נעארבעט גאנצע צען יאר טאטאכ טאן איז איצט?זלט 4ס יאר ער אױ גע- בוירן אין ריבעק, א האפן- יםטאט. ז״ן רןיטעדארייטע טעטיקייט האט ער אנגע- הויבן צו 10 יאר אין 01(11 האט ער פארעפנטרעכט ז״ן װערק ״בודענבראקם״, װאפ האט נעטאבט דעם ױננן סב-יאריקן קינםטרער א גרויםן נאטען. אין דעם װערק װערן נעיעיררערט ביד דורות פון ד״טיעייטן בירגערטום, וואם ג״ט צום אונטערנאננ. דעו.אך האט טאטאם טאן פארעפנט- יעכמ נאװעין, דערצײיונגען, אפהאנדיונגען װענן קונםט און קור- טור און א היפטארייעע דראטע ״פיאדענצא״. ׳עטארק באקאנט איז זיין דערציירוננ ״דער טויט אין װענעדינ״ (דער׳םינען ה״-יאר אין יידי׳ם). טאטאם טאן איז דער ברודער פון הענדיך טאן און ס־גייט אן זינט א יאר א טחרוקת אין רי ריטערארייםע קרייזן, װער פון זיי איז מער קינםטרער. די װערק פון טאטאם טאן זענען איבערגעזעצט אין םיר יטפראכן. װענן דעם װערק ״צויבערבארג״, םאר װערכן טאםאס טאן האט באקומען די נאבער-פרעמיע, עקזיפטירט א גאנצע ריטעדאטור. בערטאנס יוננן תכיםיט... אט דעם, װאם איז נאכרעם פארפארן גע- ,ױארן אין פאריז און זיך עפעפ נערערנט דארטן... יעאן ט׳עםטו אים זעען, םאיעקען — ער דרייט זיך נאך ארום ב״ אונז אין רעבעדױו- קע... איכר דיר זאגן דעם אטת; טיזאנט: ״טען פאנקעװעט זיי ביי אונז נ״םט, די נעװעזענע נבירים״... א־ך האב נאך נייעט געזען, אז איינע פון ז״ זאיר איצטער ניין צו א נאים-בראט פאר אן אם, װיא!.. רי פור מיפט פארביי א טאר, פארב״ צעװארפענע פױעריטע ׳כטיכרעך, װאם זיצן ט־ר אין נרינע תכואות. דער יטטארער װענ איז נראט און הארט. די ׳עטיברעך זענען פאדביי. אונטן איז געבריבן; א פארג״ענדיקע זו;, א בענקיכאפט נאך פיי-זוטערדיקער װעטיכערע, א ׳עטעקעכץ, װאכ דערטאנט אן פטארע, אן טערקנד־קער קו, אן יעארעכץ פון ױננע, פרי׳ע-נעקאכטע קארטאפרעכ. ערעקפ הייטייכ-פארריםן נעזר האט אויף א װ״רע אויפגע- הערט צו זיין פריירעך, װאם עם רעבט או־ץ דער װערט. אין די יטאר- פע אויגן האט זיך טיט א נרענצר באזעצט א געראנק און װיר פון רארמ נ״טמ ארוים. ערעקן טוט עפעם באננ, נאר ער װייםט נייצט װאם. אין זכרון רערװאכן באזונדעדע טענ פון די קינדער-יארן און קרויבן זיך צענויף אין ײאכן, אין הדיטים. אים איז טאדנע: נעװען ביז םו־ בידגער-קרינ אין דער רויטעד ארט״, נעארבעט נאבדעם אין פאבריק, געענדיקט דעם אדבעטער-פאקורטעט, נערערנט װ״טער, און קיינטאר ני־םט נעפירט ראם, װאם איצט — עפעם װי א װ״טיקרעכע בויעה פאר א קינר, ב״ װעטען טען האט אװעקגענו- טען די ברוםט פון טויר... עפעפ װי א װייטיקרעכע בויםה פאר א טוטער, װאם האט נעראזט א װיינענדיק קינד אין דעד היים און איז אױעק טיט איר ברוםט צו אן אפנערעבטער ננ־דעסטע, װאס הייפט טאיעקע... און איצט קאן טען אים נאך זע;, אט דעם פאשקען — אזוי האט נאר-װאם נעזאנט הענעך: ״ער דר״ט זיך נאך ארום בי־ אונז אין רעבעדױוקע״.. — און װאם טוט ער איצט?... א-.■ הענעך... — װעוץ — אט דער םאיעקע... — םאיעקע?... אייםעך, םע פון אים נארנײטט נ־שט געװאר;. — װאס-זשע? — ער האט זיך אדײנגעראזט אין דער כוסע... — א שכור? — א-אט... װו ער האט א גרא׳טן. — ער פארדינט עפעפ? — װער — װאסן.. דער ערטערער שיקט אים אטאר צו — טאטיר ריבערטא;, אװעק טיט די עטינראנטן. אברעמי דער קרענע- רער, איז אין רעניננראד ער שיקט אים או־ך אטאר עפעפ. טיט איין װארט — א איזשדיעװעניץ. טען האט אים איינמאר דײקא שוין געײארט צונעמען אין דער זיבן-־אדיקער, ער זאר רערנען טיט די קינדער ד״טש... אז ער איז אבער שטענדיק שכור... א״סעך, שוין ק״ן מענטש נישט. ער איז שױן נאר א ביסר גערייטט — װארפט אונטער מימ א פוס. בעת ער נ״ט. טאקע פונם טר'נקען איז עפ אים געקוטען... טראגט א נרויםע פאטרע, שוין גרארעך אביפר ב״ ד■ שר״פ;, נו און נארנישיט — שכורט ז־ך אן און נ״ט אזוי א־בער דער נאם, רעדט צו זיך אריין דייטש און פראנצויזיש... — טען קאן מיט אים רעד;? הענעך דר״ט אויפ דעם קאפ און קוקט פארװונדערט אויץ עיעקן; — װאפ דארפםטו אים? ערעק ראזט אראפ די אויגן און ברייבט זיצן אויבנאן טיט א פארשעטט נעזר: — טאקע אזוי... װאס דארוי איך אים? . סיאיז טער נישט, װאפ קיינמאר ביז איצט איז דאפ נ־שיט נעװען — אט דאם װייטיקרעך-שעטעדיק נעפיר, ײאם נריברט אין הארצן און דערטאנט אן א ברוםט, װאם טען האט אטאר אװעקנענו- טען פון טויר און אװעקנענעבן אט דעם פאשקען... סיאיז פארנאכט. דער נריננער קאבריארעט טוט א װינ םימ זיינע װייכע רע- םארן און רויפט ארוױי אויך די ברעטער פון דער גראטער הירצערנער .בריק, װאם די צוקער-פאבריק הארט אין נרויפ ארדנוננ. הענעכן איז אויפנענאנגען רשון; ערעקן — אויך.