Literarishe bleter · 1929-11-22 · 47 (22.11.1929) · p. Seite 918

41^?'3!$17ך '377 1?ן3 71 111. 47 (290) 9 זײם 91$ ראובן נוסיןין, פארט איצט אזין־ א פאזוך אין אײר^פע. אײנייןע װערטער װעגן נאסט: נוסרןין איז אײנער פון ד• אקטװוסטע יידישע ארבעטער-פירער אין אכועריקע. ער איז טיט דער אקט־ארן-ױניאז פארבונדן סן יאר, און רי אקטיאדן (די םאטע בעםטע ערותן הארטן, אז ער איז דער םאטע טיכטיקםטער פירער, װאם זײ תאבן װען עם איז נעחאט. עי- איז אן ענערנ״טער און טיכ- טיקער ארנאניזאטאר א נוטער קאפ און א ראגיקער ער קען אויס- נעצ״בנט ראכ ײדי׳טע טעאטער-װעז;, און דער סכםוך טיטן װאר- יסעװער ארטיסטן-פארײ; איז איב פערזענרעך נעײען שטארק נישט צזײ האי־צן. א צוזאביענקונפע צזדיםן דעם פאר״טטײער פון אכיערײואנער י-דייען אהטיארן־ױניאן טיט דעפ ײדי״ען ארטיפטן־פארײן אין פוירן װעט זיבער פ־רן צז א יטרדם צװייטן בײדע פארײנען און צו א בא- נײטעד ארבעט רטזבת רעב ײדייטן טעאטער ה נוסקין א־ז רער ערשטעי דערענאט פון אטעריקע ק״ן אי׳־אפע. און רער־בע־ װעט זײן אויפגאבע זיבער ז״ן ערפארנרײ- בער. אבע־ רעדט־ט װארט די ישועה נאך נישט נעװען קײן פור- שטענדיקע. א שרוב צווישן נױ-יאי־ק און ווארשע איז גויטװענדיק, אבער עס אױ נאר פארט א פאריאטױו. יידיש טעאטער װערט נישט נא־ געשפירט אין פוירן און אטער־קע, נאר אויך אין נאנץ טזרח- און טערב-א״ראפע, דרוב-אפריקע און דרוב-אטעריקע. עס טוז נערײגט װעין א בר־ק, װאס זאר פארײניקן אט די ארע רענדער סעזאן באװײז;, אז ענרערוננעז קוטען און קאנען נאך קוטען. דער- װייא אבער װי די ראגע איז איצט, טוזן אטער־קאנער ײדישע ארטיפט;, סײ נעװיינאעכע, סײ סמאי־ס, א פאר טון קײן אײי־אפע, און קורס-כר קיין פויאן, ײו זײ קאנען אויפפרישן ראס דארט־קע ײדישע טעאטער־ײערט׳ר א־ך װיר א־צט ני־סט ארײננ״ן אין דער עצס-פ־אגע, פאר- ײאס ־ע־ סכס־ך איז אויסנעבי־אכן, און ו ו ע ר ם־איז שורדיק ר־ בײדע פא־־־נען רעבן אין אנדעי־ע װערט-טײרן און בײ אנרערע באדיגנוננע;. אין װערבע זי־ רעכן. עס א־ז אן אוטזין צו פארראננען בא־ינגוננע;. אין ײערכע זײ רעב;. עס א־ז אן אטזין צו פארראננען פון דער אטעי־־קאנער אקט־א־ז-ױניאן. זי זאר עפענען ןבפרט איצטו אירע ױנ־אז-טויערן — בעת וו;ו פין אירע טיטגרידעד זענעז נישט אנגאו־ט־רט־, — פונקט־ ײ• עס א־ז א־בעדנעטריבן ־צו פארע־ז פון ״ר־שן א־טיסט־ן-פא־־־; אין װארש־ע, ע־ זאר נ־־ט־ט נעכועז ק־־ן פי־אצענט־ע־ ב״ רי גאסטראר־ע.־; אבעי ־אס זענעז נאר אײניקע פונקט; פי־ן סכסוך, א־; עס װאיט־ פאי־נוטע; צ־פיר פראץ דא ארץ נענוי אי־וטצ־רעדז ס״ װי ס־־, דע־ סבסוך האט־ זיך צעװאקסן. עס האט־ זיך אנגעהיײב; א פאריעט־ק אין דער ײד־ש־ער פי־עסע פון גאר דער ײ־ערט. א־ו ד־ער ר־עז־יט־אט־ אױ ג־עװע; א ײױיעדיקער נאבן פא־- װ־עי־; א־; פײרן, א־ז א־צט• ג־עקוטעז רוט־ענ־־ע. או; װ־ער װײםמ, צ־ װאס עס װאיט־ נאך װײט־־ער דעי־נאנגע;, װ־ען ני־טט• ר־ער פאר, װאס ר־ער פאי־ט־ט״ער פין רע־ אטעי־־קאנער ײד־ש־־ער אקט־־ארז-־ונ־א;, ש ע הן ג ו ט ע ד? / 7 ל ז} ד ח מ ן ם א א ־עטי־עכע ט־עג האט־ נעדוי־ערט־ די אונטערהאנדרוננען. עס זענען פא־געקוטע; ־עטרעכע פארזאטרוננע;, װעאכע האבן זיך געצוינן עט- רעכע ש־עדי א־; זיך פארצ״נן בױ נאנץ-פר־. געײען טאטענטן אין ד־ פאי־האנדרוננע;, װ־ע; ט־איז געװען זיכער ב״ זיך, אז סיאױ פאר- פאק. נ־־־עט נאי־, װאס ד־עד סכסוך אױ נ־יט־ט דעררי־דיקט, נאר אד- רבא, יער נ־עטט אן נאך-יט־ארפ־ערע פארטע;, װאס װערן דערפירן ביז ד־עס א־ב־ער״ס; פון אר־ע באצױננע;. אב־ער ר־ער גיעזונטער א־נסטינקט און דער דרוק, ײאס די היניע ־ידיי־ע־ע ־־עדיפטיט־ט־־ערער האב; נעטאבט אוי־ די ב״ד־ע צדריס, או; ר־ א־נט־־עי־־עכז פון רעס ״ריש־; ט־עאט־ער, װאס א־ז ב־ידן טי־ער האט־ ג־עװ־רקט־. און ר־ער יט־רוס אױ ג־ע־־עראס;. ד־ ב־־דע אי־גאניזאצ״עס צי־ען צוריק די קעננז״טיקע פאר- וװרפן או; באשורדיקונגע;. ײאס זענע; דורך ז״ נעטאכט נעװאר;. או־ך װ״טער ױיערז ט־ט־ניידעד פון ד־ ב״ד־ע ארנ־אנױאציעס קאנען פא־; א״ פ״רן אד־עד אטעריק־ע נאר רײט; הסכס און פארשט־ענדי- קוננ פו; ז״־ער־ע א־נאנױאצייעס די א״נטאריקע אפצארוננען, װאב דעד ײדייצער אדטיםטן־פארײן אין פרירן פרעגט נעטען בײ די דיט״ נרידעי פץ דער אדעריקאנער ױניאן, ױערט אפנעיטאפט. דאה זענען רי פלנקטן. אוי־ װערבע בײ־־ע צדדיש זענען אײנגעגאנגען. דעי *טרוב א־ן ־־־ פאדערוננען פין דער אקטיארן־ױניאז און א־טיסטן-פאדײן דאר־ל איצט ברעננען א פאר״עטארקטע נענוײנזאכיע אי־בעמ לטובת דעס ײד״טן טעאטער ס־זענען פאראן פיא אויפגא- בעפ. װאס די בײדע ארנאניזאציעם װערן איצט קאנען אויספירן. אין -ער עריטטער רײ װארט טען נעקאנט ארויסגעבן א בישותםותדיקן ערנסטן טעאטער-אדגאן, װאס זאר זײן נעװידטעט דעב ײדישן טעא- טער אין ארע רענדער, װו נאר סירעבט און ס־װאקסט דאס ײדישע װארט. טױוארט אײך נעקאנט ערנסטער א טראכט טון װעגן בא־ רײכערן רעב רעפעדטואר דעב אריגינערן און איבערנעזעצטן. עס װארט אויך נעװען א ױשר צד שאפן ארוב רי ארגאניזאציעס א בױרא אויד אויפטאנען טאנטיעטע פאר די רראטאטורנן. ס־זענען פאיאן :אך אין נאך אויפגאבעס, װאס א נעטײנזאטע אדבעט װעט בכוז זײן צו דערפירן זײ. נישט :אר שרוב, נאר פאריצטארקטע בשותפותדיקע ארבעט פון די בײרע א־־גאניזאציעס רטובת דעב ײדישן טעאטער אין נאר דער װעלמ — ראס איז איצט נויטיק. ישער אקטיארן־ױניאן אי; אטעריקע און דעב ׳; אין פײאן איז רי טענ געשיראבן גע״אר; ן רעו צװ־ ייען אי־טיבטן-פאי ••*♦י־ אייע פ־״ײנט און טוער פון דעב ײרישן טעאטער ־א, אין פוירן. און דא־ט. אין אטעריקע, װערן נעװיכ טיט נרויב צופרידנקײט אויפ- נעטען רי י־יערז װעגן דעש פרידרעבן אײכנײיך צװישן ־־ צװײ שװעבטע־-ארנאניזאציעס עטרעכע ־אד תאט געדױעדט דער כבסוך צװיש־ן רי צװײ א־■ טיסטן-ארנאניזאציעב, װאב איז רעצטנב דערנאנגען ביז א קרינ. װער תאט דערפון נעריטך־ קו־ב-כר דער ״ד״צעי א־טיבט, װאב הײנט איז ע־ אין װאדשע אד; אין צידײ װאבן ארוב --- אין נױ־ יאדק, אז־עד פא־קעי־ט - אט ט־עט ע־ א־ו־ב א־ן שײקאגא־אין נא־ אינגיכן איז ע־ אין יאדז אדער רעטבער;. א־יבעד דעב ײדישן אר־ טיסט איז אײך רעד יײ־ישעי־ וײאטאטורנ, טוזיקעד, דעזשיבער װאב רעבן טיט און אר־ב דעב ײדישן טעאטער. נעװען כרוטיק געטיאפן טיט די פא־שא־פטע באצױננען פון רי ארטיבטן־פארײנען אין אטעריקע און אין פײרן. אבער נאכטעד תאט עב נעבראכט שאדן דעב ײדישן טעאטער אין ד־ בײדע װעיט־טײרן, דעש טעאטער פון אטעריקע און פוירן, דדאס נױטיקט זיך אין אן עננן קאנטאקט אי; צוזאטענרעב;, אין װאב א *צטענדיקע הין־און־צוריק ברוט־צירקזרא־ ציע פון ־י תיגע איל רא־טיקע טעאטער־די־עפטן איז פא־ א־ב אוטבא־ינגט :ליטיק. פאי־אן נאך א צד אין דעב גאנצן עני;, — דע־ ײרישעי צישד־ער. װאב ײריש טעאטער ״ריש שאפן א־ז פא־ א־ב א טוז, א בא־עי־פנ־ש־, א הײ־שעה אין א חײ-עורב. נייטט נעק־קט א״־ל דעב ארעב האט דער איטזינ־קער סכסדך־ קרינ ארץ געתארטן, אץ רעצטנב איז געװען די בכנת. אז עס זאר זיך שאפן א פעבטע און לאננ־דײערידיקע בראקאדע אריב דעב ײדישן טעאטע־ אץ פויין ךןרך דעב שטאיקערן, דײכע־ן אין פעבט־ געב״טע־ן ײדישן ארטיבטן-קארעקט־װ אץ אטעדיקע. — אין ציב װיכטיקסטן איז געװען, װאב דער גאנצער בכביך און דערנאך קריג איז אויפגעקוטען איאנק עפעב קרײניקײטן. טיב־ פארשטענדעניש;, צופאר;, װערכע זענען טיטדער צײט אויפגעװאקבן אץ א פעסטעד טחיצה צװישן די בײדע א־טיסטן־קארעקטױון. עס איז די פאדגאנגענע װאך געקיטען קײן װארשע דעי פא־- װארטער פרן דע־ אטעריקאנער אקטיארן־ױניא;, ר גוכק־ן, װאב א־ז אױיסגערופן געװא־ץ אתע־ דזדך די שריפטשטערעי א. קאציזנע און ט. קיפגיס, װערכע תאבן טיטן הפכב פץ ריטעראטן-פאדײז זיך ארײננעאײגט אין שמם.