Literarishe bleter · 1929-11-22 · 47 (22.11.1929) · p. Seite 915

זײס 9/5?יסעדאדי׳סע 73עסעד 012. 47 (290) אײנארדנען און נעפינען א פאםיקן ראקאר פאר דעב װיכט־קן פון ראבינער אין ברעםריי,89) דר. אואים רעװי;. ער האט אזיך די ה?*- ארכױו. פיעם פון פנקם־ם פון ארקויט און דזיאראסי•{, נרױסבויריסע קהירות. אזוי זעט-אוים איז ארנעדײן רע־ דצב פ,•; ד• ״ר״בע כ־ב- ר־אטעק; א־ן ארכ־װן א•; פויל;. װען ד• היםטאײאגראפיע װארט נ״צט;עהאט קײן אנרערע טקורים, װארט דען נעביוזט רעזעניר; פו; יעל-ער וױיטערדיקער ארבעט. א נם. ײאם א םך קענינרעבע פר־װירעניעפ או; ארט־ניסטראטװוע פארארדנוננע; געפינע; ױך אץ ד• רענירוננס-ארכ־װ;, א־; ר• ׳םטאטיסע, קיררעכע, א•; ד• עפנטרעכע און פד־ײאטע ביבר־אטעק;. אװך פראצעם;. ײאם ״ד; האב; נעפירט אטאר,געפ־נע; װך אץ רי ארטע נעדיכט-אקט;, אױך אץ די אקטץ פו; די טר־בונאר; אץ רעב קענ־נרעכ; גער־כטסד.), א־בע־ה״פט אץ ר• װא־עװאר־יטע אץ װ־צע-װא־עװא־״טע ב־כע־ װאם זענעז טײריוײז נעבייב; ב-ז; ה״נט״ק; טאנ, אבע־ אױך אט- דער ר״בע־ ארביװארעד טאטע־־אי נ־ט אונז ביװז א ב־רד פונב או־םעררעכ; רעב;. א ב־רד װעגן אינעררעכ;, ארעד פ־י- װאטץ אץ קורטודער; רעב; פין די ײדי׳עע קה־רות אץ פײר; אץ אײך פץ •־•ר־ב. װער; ט־ר װך קאנע; •באפ; נאד רעטארט, װע; ט־ר װער; אױםזוב;, עענטראר־װר; א•; ברעננעז אץ א-־דנוננ ר• ארכװו; פץ ד• קהייות אץ אװך ד• פנקם־ב. דעטארט, הײבט עב. װעז טיר ווער; •םאפ; אץ װארטע א צ ע נ ט ר א ר; א ר ב ־ װ פ ו; ו!או יײפ דר. רוא׳ דעװין נעפינען זיך ט1 אײגינעדע קהלה־ ־נ־עיע 1." פודעװי•; *ון <!1־טן ׳. ה. דעי בפי־זבױנוה פון דעי קהילדי אץ קיאצאהו•;. פון יװ־צן און <!ז־צ;י. ה. דע־ פנקע פון דעי הברה גאודה־נפם אץ פויזן. פון ל1־צ; אץ <!1־ט; ׳. ה הב־ה ״ג״י אין קעקפ;. פ.ץ (!1־בן י״ה הב־ה .,׳גוד־יצ דבקי״ פון <!1־צ; י״ה אץ קעטפן. ,הביה ה״ציב. פון או־נזן או; <!1־צן ׳״ה און הביה קצב־ב פון 10־צ; ׳. ־. און א־דב־יפבן די פנקביב פון װאלבהו, פון קויניק, אבב־אװ, מע־ זהועייב־ב, רינדבעוואל, ז־אבאװ, ני״דיק. ־אוויביב, פילא, פאידאן א א <א!) זע מ״ן איביקד: איבױוע אין פןו־ען אץ דעי ..ענזו־קיא־ פעדיע ׳ודאיקא״ ד״ביב,!, ב. 3, ז. 272 ביז (ו&ט. אכטונג, אבאנענטז פוז אויסלאנד: צ־ב כײעב 'אי זענען פא־־־בריב; ברויז עטרעבע ױאבן. אײב איד ױיי־ט באקוטען ־י ..ברעטער״ א; איבעיײכ. בדזט איי ת־ײ אבאנירן יי . ריס. ברעטעי־ איי־ רעב •אי־ ו1*;*1ו. אבא:אמע;ט־פי*י*ז: אין אוי־י־אנד יב־יצ דעי־ 5*עמיע —. יעדע װאך א בוך ןון 1<• זייטןו: א האלב י^• — •יז דאלאי*. א פעי־טי• דא־״אר, אן דעי פ-עמיע ־־ א הא־יך יאי• — ׳1 דאלא*. אד-עמ: .ר,2 [>1ו\ש1ו,\. ,3יװד,82זמ^\ ,"זיפחט׳צוו״ .׳<1ו61ון<ר פאר געדב: .<)(>! .13 .() .>1 .י1 פסיר())! ב ק ר ע צ י י ן. פרצעם ברױו אוז רעדעס צונ.ײפנ־עיןריבן א.י; איבעינעזעצט טיע *ז ארײנפיר און העױה נחמז מײזיל-1 ס׳ב בילרןר אזן פ^קםיכיל־ען) — סרײז 8 נילדן — די ארכיװן פץ דיײדייעע קה־רות אץ נרויםפויל; האב; געהאט רעב זעאכן נורר, װי איע איכעייקע אי־כױו; אץ פױאן. װע; די פרײב״טע רענ־רוננ האט װך אנגעהױב; פארנעטע; ט־ט אט־ רי ארב־וץ (3אקו), וענע; יםוץ געבריב; ברױז קרײנע טײיל; אץ . צופעריקע אקטץ. די רעיםט• איז ״פאי־רױר; נעװאוץ בעת די אוט־ צאריקע ׳םיפות אץ בהרות פץ יענע צ״טץ״נאו. אין ־א־ 11x13 האט א־ז ברעסרדי רער נ״םט• ראננ פא־יםטאר- בענער היפטאדיקעד •הזקאר צױײער אץ א״נעב פץ זײנע פאד־ טראג; בארירט די פראנע םון ני־־נר; א צענטרארן ארביװ פץ ארע ײד״םע קהירות אץ ד״טיםראנז־ צוריב אט דעב צװעק האט ער אץ א ־אר ׳םפעטער באזובט א םך קהירות אץ פויזנער קאנט א.ץ אץ אויבער״םרעװע;. דער רעזורטאט פץ יענע פאר״םונגעז א־ז נעױען א נרויםעד ארטיקר אץ ״טאנאט׳םריפט פ־ר נע׳םיבטע או;ר װיסםענ׳םאפט דעס ױדענטוטפי/קא). צװױער, א נעבוירענער אײ טיםענסטאכאװ, האט נעהאט א; אינטערעם פא־ רי גי־ויספויר״םע קהירות אץ האט באדױעדט. װאם םיא־ז אװי װ״ניק נעבריב; פץ רי אטאר רײכע ארבװון איץ קענ־גיעבע פ״װירעװעם. ר׳ ײר־׳םע נערערנטע אץ רײטיםראנד האב; א־נטערנעיםטיצט ציװיערכ א•;•- צ־אטױו א,ץ אזוי-אי־וב איז אנט—םטאנע; אץ בעררץ דער ״נעזאטטט- ארכ־װ דער דױטיםע; װר;״, װאם אץ זיץ •םפ״ן אױ גע־םטאנע; דער היסטאריקער אץ ארכױו־סט, רד א ו נ ע ן ט ו ב ר ע ־ איצט פי־אפעפאר פץ ארטערטיטרעבע ד־םטאריע אץ דער די״י־ער־ בורגער אונױוערפיטעמ. אץ אט-דעב אי־ביװ זענע; א־בעי־נעט־אנ; געװאר; די רע׳ם׳טרעך פץ רי נרויםפדיר״םע א־ב־װן, פון ,־י א־ביװ; אץ פאטער; און ׳םרעזיע;, צ. ב. רי קהירה-פנקםים פץ אםטראװא א,ץ פ־רא א א. די ביכע■־ א.ץ קהר״םע אקט; פ,ץ טויר;, ב׳רגא׳םט׳ם. באדנ, בערטזים, טיםאטפץ, פארראז, װםבאװע, גארנאװע. נאםטץ, גראבאװ, גראדזיסק, יאנקאװ, יארט״םעװ, ־אראט׳םץ, ױדטאט״םעװ. קאבירי;, קא׳םטץ, קאיםטיםץ, קורנ־ק, יע״םנע. טיראכראװ, נאקרע, אבארנ־ק. פױסק, פארגורע. ראװיט־ם, ראגאז״םץ, ר־בנ־ק אץ פץ א פך אנדערעןןא). די פויזנעד קהירה האט אװעקנענעב; אי; ׳־ע־ גירוננם-ארבױו אירע פד־װירעניעם אײך ־עפאזיט אץ אריץ זיך א־בערנעלאזט ברװז דר״ פנקם־ב, פץ װערכע דעד ערטםטע־, רער א ג. כיםריב־בוך. הו־בט װך א; פ,ץ *אי 121)87,1). אץ פרװואטע הענט נעפינען װך נאך ד• פנקםיב פ,ץ א טײר קהירות, צ. ב. דער פנקב פץ װארט׳ם (פיז אן־ט; י. ה.>, װערב; א־ך האב אץ יאר 1012 געזעז בײ הי טניםה װערנער אץ פויזןאא). אדער א םך צעך- אץ הברה-פניןם־ם, װאם געפינע; װך אץ ייםות ־עגאבעב. פון ׳. 1822. ־אגינאב• פון ׳. 1872. ןו־װיי־אקבן. פו-ן ••1827. עבאב. £,ין ׳. 1811. 'עליגיעזע עניניב, 1822, בבאביבביק, 1821, •85׳־ באד. פון ׳.;•*!17 . ה״בלאזע פון ׳. 1828, ן״עילעכק״ב;. זון ׳. <!1י.18 א א 84) װאי־באועי: די *בבעדב״בען ארביװע אין דע־ פיאװינץ פא־ זען. ז 11. דער זעלבער: אאוי װאריבאוער איניװען: ביבב״ױננע; דעב נעזאבבבאדביװכ דיעי דויביבען ױדעו!). י<82!1. ר.8) יאר 11X0, ז 251—<(<<2. 1<8ו מיבב״לונגען דעס געזאבבבאיבױוע ד. ד. יודען. בענדעי 11—1. 87) ביבייס — דאב איז א קאביביע. װעיבע האב אויבגעקדיבן יעדעי יאי א נ״ע פאיװאלבוננ. דע־ :אבען דובאבב דעיפון, װיןס די ביב־ גלידער פון אב־דע־ קאביסיע הא:ן :״בב נעבאיס ז״ן ק״ן ק־וביס וסיבייס זה דזהו. לאס גאנגע ־וך האב איסעינעזעבב אויך ד״בקו ד־ װא־- פ״לבעכסעלד, פויזנער ראבינעי דער נא־־ניבב אפנעדױקבעי סהס־ ׳ד ליגב אין ״געזאבבבאיװװ״ אין :עדדין. ביזענען דארבן אויך באיאן *ון פיליג :יאך א סך :אביצן. װאב ה?:ן א יב״בוה צו דעי געי־־בבע פון יידן אין פויז-ן. >> סך כיאסס קא8יעס פון די פויזנער איניװן זענען כאי־ רוידן געװאױ :בועה דע־ מיחבה און :עה דעי היסצאייקע־ האב זיך איכערנעצוינן פון פויזן ק״ן :עיליז (1020). 88) װוינס איצס אין :עילי;.