Literarishe bleter · 1929-11-15 · 46 (15.11.1929) · p. Seite 897

4 1ײ3 897 ל'ם1!ר1£'ש3?13307 011. 46 /289) 7 אהרו צײטלינם דראמע ״ײדו־שטאט״ בײ דער װילנער טרופע אהרן צייסאין — ״ייה-יצטאמ״, דראדע א" 3 איןטן :ז־ט א ■״רארא:. א־נסצעניזאציע און רעז־ט•—דר :ינא' װײכערט. רעקאראציעס און קאםטױנוען — װ. װײנטרויב. כזוז־ק איז כארן — הענעך קאן. פראםט״טע באארבעטוננ — אאה ראטבוים. װיאנער טרופע — אנפירער — כי. ט ז א ה. פרעטיערע אין ב־אאיכטאק, דעב חג־טן נאװעדבער. חג״שמידת. אפילו אין זײן ידנגער פיויש (גימגען) *הײנקײב זעם עױ ילויז געשלעשע, דזימ־־שע •שײנקײגי זי איז פא־ איש בלויז אפבילד, בלויז דעי*־ שאנונו״ און זי גופא איז אים פי־עמד, װײש, װי יעדעס חמריות״ עידייצש. דאיקם. צװײשן דעם אײנגעהויקעימן געטא און אײנגעתויקערמער עדדז װאקםם ליםמאן מים רעװאלצ, סים ד־אנג צו פ־ײער װעלמ, םימ בענק־ יםאפם צו ערד. און איױם די אלע — ־ב, אליקום, ליםמאן, — דרײם זיך אי״וס דער לץ, *גאלקםנאר. א ן אים ברעםן זיך םםדר *•.יבעי די •םםיאלן• יםאםנם פון זיי אלע, םון די פא־יםײדענע עיעמענמן־זײםן פון יידי״שן געצא־לעבן. עי •צאםנם אפ די יםאיפע אויפ״צײנען, עי־ אקצענםירצ דערהויבנ־ קײצ און געפא־נקײצ, עי בינדצ צונןיה דעם צװצויער־זאל מיצ דער םצע־ נע׳ ע־ פא־בינדם אויך אײן העלד מיצן צװײםן, ער ראצעװעמ ארוים פא־םײדענע םםאםײםע םיםואציעם אין דעם *םפיל פון דער פיעםע. און נןוך גע־םםאלצן־עקםםרעמען זענען דא: דער װעםצער פון דעם געםא און א פויקער, א לוםםיקע פ־וי און א גײםם, ריםער און ביםאף און אזוי ע כ יע ט ע ל ן פ א ר: אליקום — יעקב װ״םליץ גיטכען — מ־־ים אױעםקא ליפכאן — יעקב מאנסדארר *כארקסנאר — יוסף קאםען פויקער — *םמתה :אםאן ײעכטער — יעקב קורלענדעיי מסט־פרוי — דינה קאמען א נײםט — אםתי־ גאלדנפעיג בי״טא,־* — דוד יירנבוים ריטער — יעקב קורלענדער צװײטער ריטער — ױאי בעיג הענקעי — -ע״ די ףו״-ר קומען אמ$ד ארא£ ספעציעד אין דעם געםא צו *צפאםן און צו הוזקן פון די ײדן, רעאגירן אויף דעם יעדעי אײנער,— דעי רב, אדיקופ, דער •םאדקםנאר, — אויל זײן אוב,־. ׳״־יפמאן אבעי קאן עס מעי גייםם פאיםי־אגן און װאיפם געהיים א *םםײן אויפן ריםעי און היגעם אים. די ריםעי װילן אומייענגען די גאנצע ײדן־״םםאם, דער יייצא־נ (א מ־םומד, אנעי א״ן דער *םםיל מים א צעייאבן, בענקנדיקן האיץ צו ײדן) פועי־ם אויס, מיזאל פאילאנגען יײ די ײדן בלויז דעם עם *צםײן. בדויז ײצם. עס איז אן :יז דעם מערדער,; האצ ״םוין מיצ;װאיפ; קײנע: אױי װעי עס ה?):;ר דעיצײלצ װעצ מען : דעי *םא-קםנאי װײסצ, עת־ציה פאי דעי ײדן יב און קיגד אומקומע איע עיד קײן *םײבות ני״םם, גיצ זיך אוים פאי דעם מערדעי. עם איז אים א פיײד אומצוקומען פאי דעם בלל. ע- איז גליקיעך צו דעיגרײבן צופ הימל דורך אזא מםיית־נפתז. אין דיפמאנען קומם פאי א געיאנגל: צי־ ליב אים גײם א־יקום אװעק פון דער װעלם.א:עי םי־־.י־םײ איז •םויןאיײ־ קום דא א כלעמדער. און אים ליפמאגען צים דאם דעבן, םיצים די *םײנע גימבע. *ואס אליקום האם זי פאיביםן מים הימייםקײם. און םאיז בײ אים 1־עםם: םײ־װי האם אליקום מער •םייםוה צו הימ- װי צו עי־ד... א*י• קים זיצם אין הפיסה, עם קומען צו איפ אלע אין די -עצםע ״םעהן. ווי־ דעיאמא- א צוזאמעכ״םםוים און געיאנגי פון פא-״םײדענע םוהות און אלי־ יײן צ-וים רײבער דיבםעײ״םע־ *םםא־ג, דאנקבאיעי מאםעייא- פאי איציםםן. א אינםע-עםאנםע. פאי-ינרײםע פאי״םםעלונג. עם צינדצ זיך אן גלײך פון בילד צי יילד. £ײן!ײנ״ע- אלצ־ײדי״םע- ן םצעני״ם װערק. ען פין א אן אנהויב א *םפאנונג־פײעי, ביענם זיך פאנאנדע- פון און לײדן, לײדנ״םאפם און גע-אנגל. און דע-צי א פעיז. עכ װאקםן־אוים גע־םםא-םן־װע-צן, םימבא-ן דעינידעױגג, נענקעני״ם. פיאםעםם און אלײן־ביצוי דער רעזיםיפעי מיבאל װײבערם האם נאך זײ ״״םײלאקי' געגעבן דעם ײדי״םן םעאצעל נאך א *ם פא-אן נא- אין דעי איצםיקעי פאי״םםעלונג א ״אי די פײעידיקע צװײ אויפפיױנגען. אבעי עס איז םצענײםעי אויפםו רב — יצהק גרודבערג עריסטער ח״טוב — ״םמהה :אםאן צװײטער חיטוב — ױא־ בעיג ריטער, ײרן, נײסטעי עכ קומט פאי אין סן־טן יארחונדערט. אונזערע ״נאי־מאלע״ םעאםע—באדינגונגען: א ױנגע־ ײדי״םעי דיבםעי ״םיײבם אן א פיעסע, באדאר־ עי יאינלאנג אױיסקוקן און װארםן ביז די אײנאונאײנציקע ײדי״םע קינםםלערי״םע טױפע וועם זי קאנען אויפפירן. א ײדייםע צעאצער־צױפע מיצ גרויסע קינםםלעײ״םע אפפיראציעס, מיצ א גוטן, איבערגעגעבענעם אנםאמבל דארף אױמװאגלען איבער ״םצאצ און ״םצעצלעך און אין די ציגײנער־בײדלעך צוגרײצן אזא -אמ2ליצירצע דראמאטי״ם״ע פאריםצעלונג. אונזע-ע רעז״םיסערן, בא־םעפציקם אין זײעיע ז״ציקע ״םטאם־סראפעסיעס, מוזן לאוורירן צװי״םן דער אײ־;ענער פ־אפעםיע אין װאר״םע און די רעז״םיםעײ״םע ערנםםע צוגיײטונ־ גען, און נאביאגן די צױפע אין אירע װאגלענײםן און מים די איבעײ װערק. א ײדי״םער יעצענדענם *אדאר,* פארן מײלן־װײצ אין א פיעמדע־ •םםאם, בדי י״צוזען א :ײע םעאםער־אויפירונג, װא- עם איז יײ אונז א װיבםיק געיםעעניים. װיפיל אומזיסצ־געפםרםע ענעיגיע, װיפיל סאםער־ יע-ע ״םװעײקײםן, וויפיל אנ״םצ־ענגונג. א״ן דעייבעי איז יאזונדע-ם אנגעלעגם דער יעזולםאם, דעריבעי איז געװען א ױם־םובדיקע •םםימונג בײ די אלע, װאם האין אזוי אדעי אנדער־ם צוגעלעגצ א האנם צו דעם נײעם םצענײםן װערק פון אהרן צײםיין. און אויך ביאליםםאק, דאכ ײדי־ *םע ביאליפםאק מים איר אינטעליגענץ, מיצ אײע מוער, מים אירע *גײפם־ ״םטעלער זענען באזונדערס צופײדן, װאם בײ זײ האם די ״װילנער םױ־ פע״ געפונען דעם ״םםיקל מקום־מנוהה אויף א פאר װאבן און דאים אויפ־ ״ײדן־יםצאצ״ איז א קװער־צניט אייער דעם ײדייםן געצא־לעין פון דעם מיצלאלטער. א נײע, אײגינעלע דיבצעײ״םע אויפלויכצונג פון דעם פא־צונקלצן ײדי״םן לעבן, װען מען איז פאי־םפאיט געװען פון דעי פון די איציםםן האבן געיםאפן גלענצנדיקע םצעני״םע גע־םצאיטן: * ױםף קאמען, יעקב װײםליץ און מיים אילעםקא. עם זענען אויך גוצ יעקם מאנםדא-־ע. ״םמהה נאצאן א-ם פויקע- איז פײן, דעם ה־םובן ײד •םאיזיםײט עי אומייהמנוהדיק. יעקב קורלענדע-ם װעבטע- איז בעסעי־ װי זײן ײטעי. :אי נײםק״םה זענען דעױוײל אין זײע-ע -א-ן דוד בײנבוים, דינה קאמען און יצהק ג-ודבערג. די ״װילנע- צױפע״ איז בא-ײבערם געװאין מיט אן אינצעיע־ —אי״• ^ייי^ײײ^ײי^י^ײן י*״׳״ א״ן —י״ם יי^יײייי^ ײײןןײײ^ איז ^*ךײײי2*ײן א פיי־צוזאגנדיקע- באגאבםע- ד-אמאםויג נחםן םײזדל גרויסער װעלם אין א ײדן־יםםאם, פאי״םםע-ם פון זון, פאױקם פון ערד. און פאר״ם^לצן פון אלץ און א-עמען. א גיויםע פעםםע מהיצה םײלם א8 די ײדי־םע ענגע געצא פון דעי ביײצעי, אפענעי״ ליםטיקעי װעלם. אין דער עגגער׳ פאי״םציקםער אצדאםפעי לעבט דוױה־לאנג א פאי״םאיצענע אומה. דער רוקן איז געבויגן, און די ווידדע בײם״ם פײפם אויף זי*עיע אויסגעקרומםע פלײצעם. פאראן דא א רב, דעי פאי׳םטײעי פון דעד עדח־ דער אויסדרוקער פון זײער דעריכראגכקייצ. עי האם די דרםים. װאש זענען אין דעם פארפינםםערטן לעבן אויםגעארבעצ געװארן: הפלה, ההנינים און מתנות צו באדריקער. אין דעפ זע-בן פינסטערן געםא װאקםם אייף דע- מיסציציזם, די װיזיע, ד־ בענקיםאפג־ צום הימל א ד י ק ו ם איז גונ- אין זיך דעם גוף, דעם הומר און עס ציכ איפ צו רוחנױת, צו התפ־םטוה