Literarishe bleter · 1929-11-15 · 46 (15.11.1929) · p. Seite 892

ל'םסר$ר'ש2 3?עםסר נזם. 46 (219) .זײס 892 * נ־הבר אידער א־ז נעװען דער;יאי און הזן אין דער רעטהערזעער יטול. רי יעקב בז יצהק הלוי (נערעבט איז 17־טן י״ה). אין נ-(!ו)1 איז ז• ־ער׳טינעז איז פידסטה א. ״קהרת יעקב״. זײער באר־בט זענע; אי; דער נ״ערער צײט נעװע; די ״ראזא- אי־טע תנ״ך-פאראפראז;, א באזונדערן ׳טב האבן באקוטע; די פארננדיקע בפריב פון דעם די;: 1) די ״ראנג-טניצה״, װאם איז געררוקט געװאר; אי; קראקע, איז (!8״1־טן יאר (א ברײט ארוט- נעדענדיקע פאראפדאזע פון אסתרן; 2) דאס מײט׳ט-הונדצ פון יצחק בר• ־בדיעון הבהן פון פדאג, א פאדאפראזע פון תורה און נ׳רר׳ב. ארויבנענעמ נעװאר; צוב ער׳במ איז באזער א-ז ס150 א,־ז אויך 3, רי ״צאינה ודאינה״ פון יעקב ברי יצהק איסכנזי פון יאנאװ, א באאדבעטוננ פון הונ״•״• טיײ ר• פירויעיב פון ת/כ׳ור, טדו׳ב א•; אגרה ,ער־בטע אויסגאבע -- אונובאקאנט, צװײטע — קראקע, וו׳_-;)1װ 4> רער ״ספר-הנוגיד■ פון זעלבן נוהבר, װאם איז ראם ער- ׳עטע נ־אל נעררוקט נעװאר; אין רובריז איז 1023 — א באארבעטוננ פו; נב־א־ב וכתוביב טימ אויםט״ט׳עוננען אויטן טדריע או; דעד אגר־ אטט״סטן באריטט פו; די אלע איז די ״צאינה וראינה״, ־ואס האט נעהאט א סך אײפיאנעס און איז נאר איז 19-ט; י״ה געװאר; ב״ רעב טזרה-א״ראפע•״״•; הטו; א טין צװ׳-טע. הוט׳ע. פו; רער ״צאינה וראינה״ האט יאהאן זאובערט א־ז 1001 איבעי- געזעצט א פראגטענט או•? ראטײנייע. א־ז 1840 האט א. קרעהויז זי איבערנעזעצט אוי־ פראנצויזי׳ט. זינט 1911 דער׳ט״נט אץ דע־ ״טיטטײרוננ דעס נעז. פ. רי ײד פארקםקונדע״ א רייטיבע איבער- זעצונג פו; ״צאינה וראינה״ און א. טארטאר׳טטײ; האט נ״יעדיב; רערצז א; אד״נפיר די ה׳עניה-באװענוננ האט דערפ־רט צו א ניכ; אונטערגאנג פו; יירי׳צ בי• די רייט׳עע ײד;, אזוי, אז פו; אנהויב 19-ט; י״ה אן האב; זיך באנוצט טיט די יידי׳עע תנ״ך-איבערזעצוננען און פארא- פראײ בלויז די טזרה-א״ראפעי׳עע או; אטעריקאני׳עע יידיעע טאס;. בברר האט טען זיך באננוננט טיט די אטאליקע ״דישע ספרי- תנ״ך ארער פאראפראז;. אן אויסנאב יענע; די איבערזעצו״נע; פו; קהלת או; ט־ערי, װעלכע ס האט געטאכט אין אנהויב 19-ט; י״ה רער ט׳עכיר רי טענרל סאטאנאװער (ריעפין) פון פויק (די איבער- זעצונג פון ט׳טרי איז דעד־סינעז אין טארנאפאר, 1813, קהלת איז ני״נט פארעפנטרעכט נעװאר;. רער ״װ״א אין װימע נרייט צו א העררעכע אױסנאבע רערפון). עריבט איז אנהויב פו] 20-ט; ׳״ה האב; צװיי נרויסע ייד״עע דיכטער גענוטע; אויפ זיך די אויפ- נאבע צו ׳באפ; ײד־׳טע תנ״ך-איבערזעצונגע;, װאס זאל; ׳סט״ז אויפ דער הויך ס״ קינסטרעדייט, ס״ ׳בפדאברעך. אזו• האט י. ל. פרץ נע׳באפ; א קיאס־׳טע איבערדיכטוננ פון די חט׳ע טנירות (פון דיכ■ טערב ריטעדארי׳עער ירו־בה. דעריטינע; אי; ב. קרעצקיז־פאיראג אי; װירנע, 5נו>1). רעד פאריטטארבענער דיכטער יהוא־ט האי- א־בער- נעראזט א פורשטענדיקע תנ״ך-איבערזעצוננ, אויף װערכער ער האט נעארבעט פיר ־אר;. (ביז א־צט דעריטינע; תורה און נביאים ראיבוניב — 4 בענדער). נאר אעצטנס האט הרב יהודא ציב זראט- ניק איבערנעזעצט אויפסניי קהלת (טאנטרעאר 1929). ציטעראטור: מאד,ם עריק: די גע׳גיבטע פון דער ״די-עד דיבעראטור, װאר־ ׳נ-ע. 1928, ז. 129—100, 24,3—223; מ. ײ״נר״ך: בידדער פון דער ײדי׳גער לימעראטור־גע׳ביבמע, װילנע. 1028, קאפ. 5 און 6; בעד־דמױן |נ. •במיף): דער מ״מימ־חומע, דוקונפמ, 1924, נוםעד 4; וו. •גמערק; א ל״צמאן, די יוד״ב דוימ־בען ביבעל־איבערזעמגוננען פאן דען אנ־ פאננען ביז צוס אוסגאנג דעס 18. יהדמס. פראנקפורמ א. ס. 1923; .־ז־_*ו41י*£ )ס >1ססנ1 שו}1 >ס 356ז1}ק3ח3ק ת13וח£6-ז\\6זו}16^ 1919 (סותו111) עהבנזזס פ פאלק: די ביבעד סעמועליס אין דוימ־סען ניבעלוננסמראפען דעס 15. יהמס. אין ״מיממייל דעס געז. פ. ד. ייד. פאלקסקונדע״, יארנאננ 1908; מ. ניינבאוס: ייד דויממע ברעסמאמאטיע, ל״פציג 1882; ׳. פערלעס, ב״מר. צ. נע- ד. העבי. א אדאס. •סמודיען, מינבען 1884. פון דער רעד&קציע: דער אימיקל פון די יצחק ׳סיפעי. װאס מיר ירעננעז דא, ײ?ט פארעפנמלעבמ ווערן אין דעם פעימן באנד פון דער ד״מ׳סער ״ענציקל•)־ פעדיא ױדאיקא״. סיאיז א פױוו צו געבן א קורצן, סינמעמי׳סן איבער־ בליק איבעד די יידי־סע תנ״ך־איבערזעצונגען, װאס פארנעמען אין דער גע־סיבמע פון ייד״ס און פון דער ייד״סעי לימעיאמור אזא װיבמיקן ארמ. < אנטוױקרוננ פון דעב טיז ציטעראטוד א־ז בלויז כאראקטעריסטי״• ־אס, װאס די פ־אזע-איבערזעצוננע; האב; איץ טער או; טעי ארויס- ניע״בטופט די איבעדיקע װאס ׳ס״ך די גראסאר;, זענען אי; רער גײעד צ״ט צונעקו- טע; דר״, װאס זענע; דאוי דערטאנט צו װער;: דאס אזוי-גערופענע ״ספ׳י שר אנ׳עי״ (ער״בטע אויסנאבע קראקע 1534) און אױך די נראסאח פון ר• ט׳צה סערטהי; ״באר ט׳עה״ און ״רק־ טוב״. (ער- ׳סטע באקאנטע עדיציע: פדאנ 4״;>1; װאס סיא־ז נוגע דעב ״באר טיעה״, װערט עי יעו•; דערטאנט אין סטאטוט פו; קראקעװעד ,הברה תרטוד-תודה״ פון ־אד 51״1). אט די נר!ן*=איז יעעפ; דעד עיקר פון די טיטרטארטעררעכע הדר-טראדיציעס או; האב; א םך ב׳סותפותדיקס טיט ד• פר־עד-דעדטאנטע גראסאר; פו; טיטרארטער פו; דער הדר-טראדיציע ׳טעפט אויך די ערטסטע נעדר־קטע אויב- נאבע אי; ײדי׳מ פוי חוט״ב ט־ט די הפטרות או; חט־2 טנילות, װער־ בע א-ז אד׳״ס א•; דער צ״ט צװי׳טז 1583—1544. דאס זענעז: נ) רי א־כערזעצוננ, װאס איז ארויסנענעב; נעװאר; א•; קאנסטאנץ 154-4 פו; דעב בדשוטר טיכאר אדאב; 2) די א־בערזעצוננ, װאב א־ז דעד־סינע; אץ זערבן ־אר אי; אאוגסבורנ או; נעװאר; א־בע־נעארבעט פו; ט׳צוטד פא־רוכ עטירױס; ןס ד• א־בערזעצוננ, װאס א־ז אץ 1500 ארויסנענעבן געװאר; אץ קרעטאנא פו; רייב ברעיצ (בריסק);די אויסגאבע א־ז א; איבערנעקוקטעד אפדרוק פון דעי קאנסטאנ- צער אויסנאבע פץ •אי 1544); 4) די א־בערזעצוננ, װאס א־ז דעד׳עינע; אץ באזער א'! 1583 צ־זאטע; ט־ט א תוכ; פץ פידו׳ס דער ברעטאנער אױסנאבע יצט ז־ך או ■) - אױ יאר 1500). ד• ארױכנעבער פץ אט-די א־בעדזעצונגען האבן ברױז אביסר ׳צפראברעך טאדעיניזירט די אטאליקע טיטירארטעררעכע א־בערזעצוננע;, דאס איז נעװע; כטעט איץ. דאס א״נענע קא; טע; או־ך זאג; װענ; רער יידי׳עער תהריב-איבערזעצוננ פץ באר־טס; העברע־ען טדקדק רי אריהו רװיטא, װאס איז דער׳צינען אץ װע- נעדינ אץ 1545-טץ •אר זי האט א סך ענרעכק״ט טיט דע־ תהליב- איבערזעצוננ פץ רי ט׳נזה ברי טרדכי טב׳־עסצ־א, װאס-איז פארטיק געװא׳־; פא׳־ז 'א־ 1511;קאד. פארטען אץ אויך טיט דער תתריב- א־בערזעצוננ, װאס א־ז דא אין רי ױס־ ב; יקירס יידייצ; סידור (אדױסגענעב; אץ א־כעכהאזע;, 1544). פץ ס1-ט; י״ה דארף טע; א״ך דערטאנע; ד־ פארגנד־קע צװײ ״די״טע איבערזעצוננע;: 1) א־בערזעצוננ פץ יהודית אץ ׳טוענה, ארויסנענעב; אץ קראקע, 1571 פון ־צמב ברי אברהב; ײ) א־בערזעצונג פץ י׳צע־ה ט־ט אויס- צונן פץ פ׳דו׳ס קטה■ (קראקע, 1580). ביז מיף אץ 17ט; י״ה אריץ האט טען זיך נאך א?ץ באגנוגנט טיט איבערזעצוננע; פון אײנצמע ספר־-תנ״ך. בייב סו־ פץ 17-ט; י״ה זענעז כטעט גר״כצײטייק דע־יצ־נע; צװײ פוריצטענ־-קע ״ד־יצע תנ״ך-איבערזעצוננע;. די ער־עטע האט איבערגעזעצט יקות־אר בדי ־צהק בריץ א.ץ א׳ז א־ױכ- ניעגיעכן ניעװאח אץ אטסט׳ע׳־דאב צוו״ע; 1070-1079. די אנדערע האט א־בע׳־געזעצט רי ױאר װ־ציענהאוזיע; א׳ץ ז• אױ אויך דיעריצינע; אץ אטסטערראב (1078-1087). ד• ריעצטיע איז ניעװע; א כך ביעכיער װי בריצס אץ איז אץ 1711 אויפנענוטיען געװאר; אץ דער א. נ. ״ב־כרי פיענטאפרא״ (ב־כרפ פץ פינף אטונות). גענ׳־אטטע איבערזעצוננען האבן זיך זעלטן געװיזן פוזז ס1-טז י״ה א; און ײײטער. צו די ניעצ״רטע איבערזעצונגע; פץ דיעב טץ נעהער;: 1) דאכ נענראטטיע כפד ׳צופטיב (טאנטוא 1504); 2) ד־ נעגראטטע תהמב-איבערזעצוננ פץ רי ט״״יה סטענדאל (ארויכגיעגיעב; געװאח פון רויזע פיימרם אץ קראקע, 1580); 3) א געדרקטע תהריב- איבערזעצנג פץ 17-ט; י״ה (טײט״ע-הרר). דער טהבר פץ אט-דיער איבערזעצוננ האט גיענוטיע; פא־ א טוכטער די באמבטע כטראפ;- פארב פץ די קירכז-רידע־ פץ 17-טץ '״־ 4) ספר טזטור רתורה פץ דוד ברי טנהב הכה;, ארו־סנעניעב; אץ אטסטעדדאב, 1044 (גע־ גראטטיע איבערזעצונג פץ רי טע״עױת אץ חוכדצ אץ פץ די טנירות). — ד• געגראטטע פאראפראץ פון אײנצעע כפרי-תנ״ך זעניעז באריבט נעװעז א־ז 10-טיז אץ א־ז 17-טץ י״ה. דעב אויבנא; האט פא־נוטעז דאכ ״״•טיאר־בוך״, װאס האט נעהאט (אויף װיפיר סא־ז באקאנט) זיב; אױסנאבעס אץ דער צ״ט צװי״•; 1543 איז 1912, אויסע׳־דעב זיעניעז אץ ט־טך פץ ס1-ט; י״ה פאר״עפר״ט גע- װא׳־ז גענראטטע פאראפדאז; פץ •ה׳״עיע, יכופטיב, טיטרי, אױב, דניאר. אין ט״עך פץ 17־בז או; 18־טן י״ה זיענע; גיעדרוקט ניעװאח פאעט״טיע פאדאפראץ פץ ב־אייטה, יחזקאר, כתוביב אהרוניב אץ כן-סירא אץ יט״כות דערטיט דארף אויך דיערטאנט װער; די גיע- גראטטע פאראפראזע פון חוט״-ץ יהו״-״ע א׳ץ יצופטיב, װאס דיעד