Literarishe bleter · 1929-11-08 · 45 (8.11.1929) · p. Seite 887

זײס?88 ^.?'סערן/ר, םזז 3.לססזזר נזט. 45 {288) * ע יהו ש ע פעד?ע/װ א ר ש פ ע ל י ה ס פ ד י ד מ א ן (צ1 זײן 7,3דער--א1,סשםע?1נג א1יף קרןלעװסקע 51) אזוי האט פדידכואן נעזען די וױיבער קאײנע קעפ, נרייסע, ראניטי׳עע ר״בער, נראטעםק פון דער פדוי. עכ זאר הײםן — זי, ראם װײי האט ברויז פרײיט — רער קאפ יצפירט איננאנצן ק״ן ראאע נייעט, בײ איר עס אױ אן אויפפאםוננ. אבער צואיב דער דאזיקער אויפפאםוננ ריידט די כוארערייעע זײט פון די אקט;. נאב- אטאא א באװײז, אז א קינםטרער טאר נייסט ז״ן ט!ענדענציעז. םאר ראכ אבער קאן רער אײנענע־ םר דטאן אפטײאר ז״ן אזוי צארט און א״דר, װי אן אטתריקעד דיכטער נעכוען כײר ״ראם בויידר םיט דער ריריע• (א פארםראבטען, דער קאפ — פרום פארקעכומ. ר■ באװענונג פין פנים — נאניים, קרויםטעדייט, אבער רי אויםנעצעדטרטע האנט, װאם יםפארט אונ- טער די נאטבע — אטעטט טיט אויפנעצאפרט ברוט. די נאנצע ריניעי פון אט דער ״פארמראבטער״ — איז נעהארטן אין א טונ- קעק, נעפרעםטן ׳םװארץ-ברויען טאן, װאפ האט זײער א פך צו טון טיט... עראטיק. א צװײטער פארטרעט; םרי ט. אין רויטן קרײד רײן- טארעריים נענוטע;, האט רי דאזיקע זאך, אפיםר, צו װײניק פרײים. עס פערט די ,װארעטק״ט פון פאדונדיקטע גרידער אבער — א יםרר טיט װ״בערײםן אויםדרוק: אין נעזר — אין אויפגעעפנטן טויר, אין ראנגן בריק, װאם רופט ריך און זאגט צו נריקן; און דער עיקר — אין דער ריניע פון בײרע הענט, װאפ הויבן אונטער אביםר דאם קרײד. צי גאר דער נעא-קראםײםער טיט. אביםר דזיםאקאנדא- טעםיק, אבער טיט א דזיםאזבאנדײם פנים און טיט א יםטערן פון א פארצ״טייםער ״דייםער כרה. בכרר האט פרידטאן א נײנוננ אויםצוטײםן פרוטקײט טיט הפקרות, ער איז אויפערנעװײנרעך עראטיים, כאטים אר•? איז בײ אים פארדעקט און פאריםטערט.?אין ד• פרויען-אקטן איז ער חוצפהדיק- נייםט-עראטיים). אפירו אין די טענער-פארטרעטן — װייזט פרידטאן טיט א באזונדעד פארנענינן דאם נארײםע, דאם תטעװאטע, װאם האט אן עראטייםן אונטעדיםראק. ער א־ז ררייסט. אז נייםט, װארט ער נייםט איבערנעריםן טיט דער טראדיציע, װאם סיהאט אויז א־ם ארויפנערײגט אזא ׳םטאר־ קע טארערייםע פעדזענרעכק״ט, װי פיאיז נעװען פטאניםראװ יענץ, ער. פרידטא;, האט אונטעדנעצונדן ארע בריקן אונטער זיך. ער װיר באיםאפן זײנע אן אײנענע פארם, פון זיך ארויםנעריםענע, פון זיך אן אויסנעװייטיקטע. דערווייר יםװעבט נאך איבער זײן פענזר דער יםאטן פון די פראנצויזייםע טײםטערס. פיאיז זיכער, אז עד בר״בט נאך נײםט ״םטײ;. דער װענ איז עריםט א האריער פרידטאן קוקט נייםט צו- ריק. ער איז צו אוטרויק, צו איטפורסיװ — ער זאר נײםט װערן אויםפירן דאם זײניקע. ער האט נאך נײםט זײן אײנענעם םטיר?בײ אונז ״דן — פארטאנט אײנענעם סטיר ברויז ׳םאנארן. אבער אר•? זאנט ערות, אז ער נײט צו אים און קאן איפ דערגרײכן. ער איז א ױנג טיט פאנטאזיע, טיט יםװוננ. אװפנעזארגט פאר איםן ■■■■■■■■■■■2 פארראג י האעצהיז וואר"יע■ ■ ■ מלךראװיטש ] די פיר זײטו פײ מײו װעלט ■ פרײז 20 ־•לךן צװײ באקאנטע דאטען האבן נעקוקט, געררייט טיט די קעפ און פװ־-כר-םװ־, ״םטירערהײט, פארקרוטט טיט די נעז: די עריםטע — א באיעבאט״םע, א נעזעצטע — אזערכע, װאם טוט, װאפ טאטע-טאטע ה״ם;, האט פארצוינן מיטן ט״רעכל און זיך טודה געײע;: — נא װיע פאן — איך װאקט נ״םט געהאט דעם טוט אזער- כע זאכן או־פצוהענגע;. טירא. טוט האבן — פאדערט אװך א געװיפע טאס טארענט. די צװײטע — יםוין נ״םט קײן בארעבאטייםע, נאר אזערכע, װאפ טוט יםוין נ י ׳ם ט, װאם טאטע-טאטע ה״ם;, א דאטע, װאם פרעטענדירט אויף םטיר — האט נעצויגן םינוידערר: — װי קאן טען צחאטענפארן אזערכע ב״םנדיקע פארבן? דער טענטים, םיה״םט פרידטא;, האט ראך קײן יםום געיםטאק ני״םט.?זי האמ געזאנט: ״ניטא נוםטו״). נאכאטאר טיהא. טן-הםתם האט איר ׳םנײדערין די פאני ,יעאנטינע״ פון טאד״םארקאװםקע — טער ״נוכט״, װי פרידטאן. םיא־ז אבער פארפאר;. דער בארעבאט״םער און נייםט-בא-?עבאטי׳םעד טענט׳ם, דער אינמעריגענט און דער דז׳םאזבאנדיים- געיםטיטטער — קאן זיך ביםום אופן נײםט צוגעװױנען צו זאכן, װאם גייען ארױם פון ז״ן ׳םטה דענקען און זען. רויט ז״ן אויםנערערנטער, ביכר־ראנ״םער אויפפאםונג — טאר קײן קינסטרער נײםט האבן קײן איינן פנים. א טענטים טיט אן אײנן פנים — אױ פארים״ט, טאכט פאזע. ארע דארפן זייז יויט איין מאדער — פנאב״ם. קינפטרעד — אװדאי און אװדאי. זײ גיבן דאך דעם מאן. און א טאן טוז טען הערן און פאריםט״ן. װיצ נײםט פעריקם פרידטאן האבן דאם פנים פון אלע. טעגן ד• דאטען קרימען םיט די נעז. טעג זײ נעפערן פרידטאנס ״נוסט״— אדער נייםט — ער האט איבערנעריסן טיטן יםאבראן און טיט זײעו ״נוםט״. ער האט זיך אויסנעקריבן א װעג א יםװערן — אבער א נייעם, א ברייטן און דער עיקר — אן אײגענעם. א קינסמרעד איז דער, װאם קאן זאגן זײנם אן אײגן װארט. פרידטאן האט זיך פארטאפטן דאפ דאזיקע װארט צו זאגן. ער האט קינםטרערײםע אטביציע. ער קען די מראכה. — (סיהײםט טארן מאקען. עס ברענט עפעם ב״ אים אין ברוט. ער איז אומװיק, נײםט-זיכער םיט זיך ארײן. אט אנטציקט ער זיך מיט זײן אײנענער ארבעט און אט האט ער חרטה. ארע פטנים פון דעם פאריםארטענעם חוראת, װאס מען רופט — עכטער קינסטירער. פרירטאן קאן זיך פארגינען אױפצוטארן און נוט אויפצו- מארן — אן אויםגעיםפראכן-רעאריפט״םן פארטרעט, װאם ארע פאר״םטײען אים און װאס זעט אוים, ״װי יעבעדיק״, און אין דער איינענער צ״ט — א יםפרונג מון אן א זײט — טען זאר אים רגטרי נ״םט רערקענע;. חידו־םדיק איז נ״םט דער יםפרוננ נופא, נאר דאם, װאכ ער, דער יםפרוננ, איז א נאטיררעכער, א קאנםעקװענטער ראמ־ר זיך נײםט נארן. בײ די ארע פטיריז־רטע, רעפאדט־ר- טע פניטעד און געיםטארטן, װאס פרידטאן האט אונז נעװ־זן — איז דא אײן נרונט-אידעע — א טין פונדאטענט: נוטע צײכנוננ און רײכע נאטע פון פארבן. פרידטאנען גײט נײםט אין דעם — דער, אדער יענער פארטרעט זאר ז״ן ענרעך צום טאדער; גענונ איז, אז א הארב־ אוינ, אדער א װינקר אין ׳םטערן — איז ענלעך, ךער עיקר איז דער צוזאטעניםטער, דאס געזאננ פון פארבן. דורך פארבן, טאקע דורך יענע, װאם בײםן זיך און פארן זיך נײםט — ברעננט פרידטאן ארוים דאס אינעװײניקסטע, רעם תוכן, דעם טהות פון טארער. פרידטאן איז ני׳םט גראד-ריניק, נ״םט םימעטר״ם און ני׳םט נעפוצט. ער װיר עם נײטט זײן, פאראן אײניקע זאכן אויף רער אויכיםטערוננ (פרויען-אקטן), װאם דערדריקן מיט זײער נאקע- טער רויק״ט.