Literarishe bleter · 1929-11-08 · 45 (8.11.1929) · p. Seite 888

7'םטר$ר'ש2 130273 נ?ס. 45 (288) ו ו א ד ט?$1טער און קובסט ןןןן די בעג קובזצ־פאר די פרעסיערע פון אהי־ן צײפדינש דראמע ״די ײדן־׳טכאס״, רע־ זיביםירב דורך מ. װײכערמ, מוזיק — ה. קאן, דעקאראציעס — וו. וויינבױיב. װי מיר האבן ־בוין געמאלדן., האצ די װידגער םדופע (איצם אין ביאליסםאק) מיצ פדײס געאי־בעב די לעצ־ מע דיפ אויף אט דער אריגינעלער פיעסע. ןןןן דעד פירעי פון דעם אמעריקאנער יידי׳צן ארםיסבן־יוניאן ה׳ גוסקין קומצ בקרוב קײן אײראפע, ער װעצ איאפקומען אויך קײן פוילן, װו ער װעמ דערלײדיקן דעס סכסוך מיצ דעם ײדייצן ארטיסצךפארײן. ןןןן אויף ה״נפיקן פאג *גפילן אין פוידן 12 ײדייצע צעאפער־צרופעסי פון זײ — 2 אין װאר״צע, 1 — אין לאדז, די װילנער פרו־ פע — צײצװײליק אין .ביאליסצ*ק, די איבע־ ריקע פרופעס ״צפילן נײצצ־סצאביל אין •כצאצ און *צצעצל. ןןןן דעם 0, 0 און 11־צן נאװעמבער קומען פאר אין אנפװערפן פ*ר*סצעלוגגען פון דעם אמעריקאנער ײדײצן מאריאנעצן־פעאפער ןןןן אין דער בוענאס־אײרעער יידי״פער יפרע־ סע איז אנאנסירפ א. סאמבערגס לעצצע גאסצ־ ראלן פאר ז״ן אפפאי־ן קיין א״ראפע. ער צרעצ ארויס אין א פיעסע ״לעוו צאלסצאי״ — דעי מחבר פון דער פיעסע איז נײצצ אנגעװיזן,— ס*איז א ״בפעקצאקל אין 3 אקצן און 10 ביל־ דער״. א. סאמבערג װעפ זיין בײ אונז אן אנ־ געלײגפער גאספ. ןןןן עס דעריצײנען אינגיבן די דראמעס פון פרץ היריצב״ן: א פארװארפן װינקל, דעס *צמידס צעבצער, *צדים װייסן װאס, די פוסצע קדעפדצ״ מע, א לעבן פאר א לעבן אדן הקיעת־בף. וןןן אינגיבן קומצ־פאר אי^ בערלין א קאנ־ צערצ פון דער באװוסצער ײדייצער ארציסצין מרים עליאס, װעלבע האפ די לעצצע יארן גע־ *צפילצ בײ מאריס •צװארץ אין ניו־יארק. ןןןן אין מאסקװער ״עמעס״ איז אפגעדרוקצ פאלגנדיקער בריװ אין רעדאקציע פון דעם גע־ וועזענעם דירעקט*ר פו.ן ײדײצן קאמער־צעא־ צער: ״חיצובער חבר רעדאקצ*ר1 מ״נע מאס־ קװער פרײנמ און חברים •צרײבן מיר, אז אין מאסקװע װערן פאר־צפרײצ קלאנגען, אז איך בין ״אויף •צצענדיקי' געבליבן אין אויסלאנד, אז איך האב איבערגעריסן מיצן ראצנפארבאנד, מיפן מלובה־צן ײדייצן מאסקװער מעאפער און אזוי װײצער. איך בין געװען געצװונגען צו בר״בן צײפװײליק אין אויסלאנד אויף אײנ־ רעגורירן א ריי זייער װיבציקע פאר מירענינים, און איך האף אין מ*צך פון י>ור זיך אומקערן קיין מאסקװע. איך האף, אז די חברים, מיפ װעלבע מיר איז אויסגעקומען צו ארבעפן 11 יאר, װעלן מיר העלפן צו מאבן א סוף צו ארערליי פאליצע קלאנגען. מיכ חבר־גרוס: אל. גראנאװסקי. בערלין, 7 אקפאבער, 1920." ןןןן אידא קאמינסקי האצ לעצפנס פארגעגומען א טורנע איבער פוילן. ס׳װערן אויפגעפירט די פיעסעס ״פעאדארא״ פון סארדו און פרײלין מליטשעװסקא פון ג. זאפאלסקא. די פ^ריצםע־ לונגען ג״ען אדורך םימ גרויס דערפ^לג. דעד. ג ח ם / פייזי? זײס 888 פ ו ן ו ו א ד צ ו גלידער פון דער צענפראלער פארװאלפונג פון ײוו״א, אויף װעלנער סיזענען באהאנדלכ גע־ װארן א רײ פראגן פון דעם ײװ״א. ןןןן מנחם באריײצא האצ אנגעיפריבן א דרא־ מע ״ב־־אק און לוריע־ פון דעם לעבן פון דער אמעי־יקאנער ארבעטער־באוועגונג אין די עריצפע יארן פון איר אויפקוםי ןןןן דוד ג£ינסקי *צרייבכ איצצ א נייעס רא־ מאן פון דעם אמעריקאנער ײדײצן לעבן, עס איז א גע־ציבצע פון דריי דורות ײדן אין אמעריקע. דער ראמאן הײסכ ״נחס הויז״ ןןןן א נײ בוך לידער פון מ. װײנגראד — ״געזאנג, צאנץ און פיין״. ןןןן אין ״גאכאיזדאפ״ אין מאסקווע איז בױך אין א רוסײצער איבעױעצוגג דערי־ינען ײדייצ 1־אמאן ״אויף א האי־", פון גלאזמאנג ססס.3 דאס .בוך איז געדױקצ אין =- קוםין■ עקזעבז־יאר דער־ מינסקער ״אקצאבעי״ װערצ וווו אין צײרפ, אז דער באקאנכער יידײפער דיבצער איזי באךיק, װאס געפינפ זיך יצוין א לענגע־ רע צ״: אין מינסק, האפ גי־צצ קײן װוינונג. די צײצונג אפעלירכ צו דער מאבצ׳ צו פאר * זארגן א צימער פארן דיבצעי־. ןןןן װי מען *צרײבצ אונז פון נױ־יארק, איז ״די װאך״ נומער 1 פאריצפיײצ געװארן אין 00סי12 עקז. — סיאיז א באװײז, װי גרויס עס איז די פארינפערעסירונג מיצ דער נײער װאבנ״צײ פצ?יעעדיעעןד ק1?סןר ₪ מיטװאך, דעם 30־=ן אעסאבע-, איז פארגע- קומען אין לאקאל פון ליכעראצן־פא-ײן א זײ־ געזונט־אװנב לבבודפרץ חיריצבײן און אסתי־ •צו־ מיאכדצעי צו זײער אפפארן קײן אמעריקע. דעי ז״־געזונכ איז אײנגעארדנצ געװאי־ן דורך דעם װאריצעװער ײדי׳צן פען־קלוב און צוגעצויגן אלע סיכגליד״ר פון פען־קלוב. אין לויף פון עצלעבע ׳צעח האבן פרײנצ און קאלעגן גערעדצ װעגן פיץ היר׳צבײנס ארכ אין דער ײדײצעי ליפעראטוד, אפגע׳צפעלכ זיך אויף פאייצײדענע תקופות פון צעיזענלעכקײם. די רעדנער תאבן אויך גערעדצ דועגן א. ׳צוכיאצ״צעיס לידער און באײרצ די פאר׳צײדענע מאצױון פון איר דיבצונג. עס זע־ נען דרך אגב באײרכ געװארן אקםועלע ליצע־ רארי׳צע און קולפור־פיאברעמען פון אונזעי לי־ צערארײצער װעלצ אין פוילן, ראצנפאי־באנד און אמעײקע. כיהאבן גערעדפ א. קאציזנע, נ. םײזיל, י. פי נײמאן, ז. כעגאלאוויכ׳צ, קאדיע מאדאדאװסקי, י. •צפערן, י. קירמאן׳ אהין צײכלין, ב. קארלינסקי, מ. פלאקסעי, י. פי־ע־ גער א. אנד. פרץ היר׳צבײן און אכתי *צומיא־ צ׳ד~ר האבן געענצפעיצ אויף די רעדעכ. דער אװנכ האצ געצראגן א תארציק־חבײ׳צן באראק־ כערי מיהאצ זיך געזעגנצ מיפ די םײעי-ע פיײנצ, און געװונ׳צן זײ אינגיבן װידער קומען קײן פוילן, װו זײ חאבן זיך פאריצאפצ אינצימע פײ ינכ ןןןן אין פאידאג ב. קלעצקין װערצ איצצ געזעצצ ד״ר באװדסצער ראמאן פון מ. *צאדא־ באוו ״דער *צצילער דאן״ אין עצלעבע פײלן. דאס װערק איז אין ראצנפארבאנד פאײצפרײפ געװארן אין איבער 100 צויזנצ עקז. און איז פאררעבנכ פאר אײנעפ פון די בעסצע װערק אין דער נײער רוסייצער ליכעראצור. ןןןן אין קעמברידזיצ, מאסס., איז ארויס א נײ בוך אין ענגלי׳צ פון דר. א. ראבאקי דער נאסען פון בוך איז ״דער יידייצער א״נפלוס אין דעס מאדערנעם געדאנקי/ 1929, 500 זײפן, בילדער. דאס בוך איז ארויסגעגעבן צוס אנדענק פון איזראעל זאנגװיל, , ,דעם 3אעצ, דעס נביא און דעס פרינץ פון פאראדאקסי/ װי אויך לבבוד דעם צװ״־הונדערפסצן געבורפס־ צאג פון מ׳צה מענדעלסאן און ג^טפריד לעסיגג, דעס זיבעציקסצן געבורצסכאג פון אנרי בערג־ סאן. עדמונד הוכערל, סעמועל אלעקסאנדער, עמיל מײעיסאן און לודװיג ׳צצײן, און דעם פופציקסטן געבורטסצאג פון אלבערט אײנ־ •צצײן. אין זײן פ*רװארכ דערקלערט דער פאר־ םאסער, װעלבער ׳צרײבכ, אגב, אויך יידײצ פון צײמ־צו־צײפ, אז ״דאס בוך איז נײצט א2אלא" געצײצ; עס איז גייצצ אויםן צו מאנען בײ דער װעלצ גערעבטיקײצ צו ײדן״ אויך חאפ עס ני׳צצ אין זינען איינצו׳צטילן דעם אנטיסעמי־ צײצן צארן״. עס װיל, פ׳צוכ, באטראבטן די מאדעינע קולצור־באװעגונגען ״מיפ דעם ציל אויכצוגעפינען, עריצטנס, וואסערע ײדייצע עלע־ מענצן עס זענען דא אין זײ, און, צװײטנפ, צו אנאליזירן דעם ווארום און ערקלערן דעם ו ו י״. צװי׳צן די וויבציקספע קאפיפלעך פון דעם בוך זענען דא אזוינע, װי: ״דער גע־ ניוס פון דעם ״דן״, ״איז פסיכאאנאדיז א ײדײצע באװעגונג?", ״די ״דײצע גרינדער פון דער נײער באװעגונג אין 3פיבן4לאגיע׳/ ״יידן און דער נאבעל־מריז״ א. ד. נלי ןןןן דער עי׳צפעי־ פען־מיטװאך, װאס איז אײנגעארדנט געװאי־ן דורך דעם װאר׳צעװער?ען־קלוב, איז אדירך מיכ גרויס ד־פאלג. אין דעם אװנט ״פאעצײצע אפענסיװע״ זענען אי־ויס־ געציאצן ק. מאדאדאװכקי, א. •צומיאצ׳צעױ א. זאק, י. מ. נײמאן, ז. סעגאלאװיכ׳צ, א. צײצלין, א. קאציזנע, י. קירמאן, מ. ראװיצ׳צ, י. •צטעי־ן. סיאיז געװען א פול־געפאקגיער זאל, ךעי עולס .האט מיט גױיס אינטעיעס געע־־ט די לידער, מ׳צמעות, הערן לידער איז גײגגער, װי לייענען לידער. דעי ע־פא־־ג פונם עריצצן פען־אוונצ האצ צוגעגעבן מוצ, און אזעלבע הען־ אװנצן װעלן איצצ בסדר, יעדע װאך, אײנגע־ א־־דנט ווערן. זאל נאי גרויס זײן דער אינטע־ יעס פין דעס עולם צו דעי ײדי׳צער ליפעראצור. ןןןן דעם 30־טן אקצאבעי איז געװען דעי עי־צצעי יאי־צײצ נאבן צויצ פון ביינײצ מי־ באלעװיצ׳צ. אין װאר׳צע און אין א רײ ׳צצעט זענען א רײ ׳צולן אדן קולכור־אינכציטוציעכ אנגעױפן אויפן נ?מען פון ב. מיבאלעװיצ׳צ. ןןןן י. ד. בערקאוויצט, וועלבער האם פאר־ בראבצ עטלעבע חדיצים אין ארץ־י׳צראל, איז אפגעפארן צוריק קײן אמעײקע. אויף זײן צו־ ריקװעגס האצ ער זיך אפגע־צצעלצ אין בערליןי צוזאמען מיט י. ד. בעיקאװיצ׳צ פאיט אויך זײן פױי, די צאבצעי• פון ׳צלום־עלי,בס. ןןןן חײם נתמן ביאליק׳ וועלבער האצ פאי־ ביאבצ עכלעבע חד־ציס אין ד״פ׳צלאנד, וװ ער חאצ זיך אפערירט, איז די מעג צוריקגע־ פאי־ן קײן תל־אביב. עי האצ *צטחת־חורה גע־ לײענט אין בעי־לין זײנע נאך ני׳צצ פארעפנפ־ לעכמע ױערק■ ₪ דוי־בפאיגדיק פון װילנע ק״ן בערלין, חאבן אין דואר׳צע פארבראבפ א פ*־־ טעג בן־ אדיר, נ. גערגעל, א. פ׳דעריקאװער און יעקב לע׳צציגסקי. — עס איז צוזאסען מיצ זײ פ$ר־ געקומען אין וואר׳צע א זיצונג פו• די מיט־