Literarishe bleter · 1929-11-01 · 44 (1.11.1929) · p. Seite 867

7 'ס 867?יעעדעדי ש 1!לעססר (.(£. 44 /287) א מוסטערהאפטן אריסדרוק פין א*ע דעיפינדרנגס״מעגדעבקײבן פרן א*ין הו-ט״ איז דאפ געבוי־ט פינם טאן־פירם דער געיורט פין אן עלפטעי־ מוזע??,ץ;ר איז :אך הײנט ד״י־ןיס צו ענטפעי־ן.?יױער פאיויסצוזען, װאס קאן אינז נאך די טענניק אפטון און מימ ויאס פאיא נײע דעיפינ־ דונגעז נא״סענקען. — אײנס איז איעי זיבער: דעם פיים, אלס קונסט װעט ד א ס ו ו א ר ט ב־־ענגען א •סױעי־ן קלאפ, אריב נייצט קײן מוימ־קלאפ. װעגז פארנעפלטהײט בײ לינסטלער (יריזו אין רעדאקעיע) ג. ר. איך יעמ אײך אפדױקן די פאלגנדיקע עמלעבע *טורוה: קאלעגע א. צײטלין *סליסט זײן ארטיקר אין די ״ליט. ב״עסעי־" נומער 41 מיט פא־־גנדיקן מאראגרא?: ״װארום נאטיט ברוך גלאזמאן האט געטענהט (אין אן אינטעי־־ װױ), אז פי־ץ איז (פאר װעסען? פא־־ אים?) ״פא־־נעפ־־ט״ — ווייסן מיר דאך א א. וו." דאס יאציט זיך צו א •סמועס מיט מיר, ױאס איז דעייטינען אין די ״ליט. ילעט." מיט אײניקע חריטים צוריק. איז אזוי װי מהמה אט דעם אינטערױױ זענען *טזין ארדיסגעקזמען מיספאריטטענדעני׳טן אין אײניקע ערטער און אין אײניקע פעריאדיהזע אויסגאבן, מיז איך דא מוסר־מודעה זײן: דע,־ דאזיקער אינטערױיו אױ א רעזילטאט פון א פרײנטלענן *סמועס בײ א טעפל קאווע, װאס איך האי אײנמאל געפירט — אן דעם מינדסטן פאידאנט פין מײן זײט אין אן דער מינדסצער אנצו־ הערעני״ט פון דער צװײטעי־ זײט, אז דעיפין וועט געמאנט װעי־ן א ,,מאנל״ פאר דער עפנטלענקײט. די דעי־הזײנונג פין אט דעם הזמועס מיט א פאר חדהזים יבפעטער, ווי אן אפיציעלער ״אינטעריוױ״ איז פא־ מיר געווען די גי־עסטע איבעיאהױגג. — אײניקע יטטעלן אין אט דעם אינטערװױ דארך מען גיסער נעמען, װי דעם מיטהזמזעסער מײנעמס איידיס־ געט־אגענע אײגדײקן, אײדער װי מײנע פאקטײטע רײד. קא־עגע צײטלין נעמט זיך אן פיצס קיױודע. איז עס זײעי־ *סײן, אבעײ — איבעי־יק. דעי פאי־לאנג צו װעלן ,.טיטעסען" פיצן איז געוזען הימלװײט פון מיר. װען װאס נאי־ און װעגן װעמען נאר איך האב דע־ מאלט גערעדט אינס ארומיקן מעט־־אפאלײטן קאפע־טומל — הויב איך ידוין איצט נײטט אן צו געדענקען. איך געדענק אבע־־ ז״ע־■ גוט, אז איגס הזמועס האט זיך געהאנדלט װעגן דיבטעי נ י •ד ט אינס ליבט פון ז״עי אפלזאצוגג דויך אנדע־ע דינטער, אדעי* דורך דיבטעי־לײענע־ (סיזענען דא אזוינע), נאר — דוי־בן דוי־בהזניטלענן ײדײדן לײענעײ אין פוילן. אט דער לעצטעי, האי איך אװדאי געזאגט, װײזט איױיס א מאדנע ההפע־וה פא־ :עפלדיקע ליטעײאריהזע זאנן, נמעט װי הסידיס צוס יביס אומפאי״טטענדלענע תורה בײס •גבה־טײט (פיט... פהז!... ניאיז טי־!"), װאס ווײניקער מען פאיהזטײט, װאס א הזרײיער האט געװאלט מיט זײן װעיק, אלץ א גרעסעיער סימן איז עס, אז געמײנט האט ע־■ אװדאי עפעס זייער װאזהזנעס און טיפס פון אזא מין װערק קװיקט זיך אט דעי טיפ לײענעי *טוין א פאי• יאי*! — אײדעי נאך אפילו עי הויבט אן לײענען דאס װערק, אדן דאס ני״דט־פאד׳בטײן און די פאי־נעפלטקײט פארהזארפן נאך מער דאס קװיקענײה... אין דעס צוזאמענהאנג זענען דע־־־ מאנט געוואין אײניקע?ייײעידע נעמעז; פ־צס :אמען, אװדאי, אויך. דאס אלץ. מיט אבטוגג ברוך גלאזדאן מענטאן (ביים מיט־לענדײטן יס) פאריאג ב. קרעצקין װאריצע. דערשינען ש. י? ד ס'א ן פון דרײ װעלטי ■רײי 7.60 23 1>1׳\\:>31א ,3׳\\523ז3^\ ,"ז£±>׳83״ .6162<ן5 .13.196 .0 .>1 .? ביז איצנז אויך אונהערגעיבבייאבן מיצ א :פעציער־ןװגעקדיבענער סוזיק— איז זי פיל גרעסער, װען דער העלד איז אן אינדיװידואום, אײן יטוי־ *טפילעי, אויןג װעלנן סיװע־ט געבויט דזןס גאנצע קונסט־וועיק (טיטאפ־ לין). דא גילט יטוין נייטט קײן בעסער אדער ערגער צוגעקליבענע סימ־ פאניע, דא מוז •טוין זײן דאס אײנצלנע װארט, דער דיאלאג. ט*טאפלין װערט דא גענומען נאר אלס בײ״בפיל, א ביײטפיל־ סימבאל פזן דײנער פילם־קזנכט. ט־טאפלין דער דעז״טיסער. ט׳טאפ־ין דער *טוײטפילער, ט־טאפלין דער פילאזאך און עכטעטיקער. לאמיר זיך איצש אויך א װײל פאריטטעלן: טיטאפלין הויבט אן אין זײנע פילמען רעדן. װאס געװינט דא זײן קונסט, װאס פארלירט זי? ווען ט־טאפלין פירט ארײן דאס וזא־ט אין זײנע פילמען — פא־לירט ער אלץ; ער געװינט גארנײטט. ער־טטנס: טיטאפלינס הויפט־קראפט, הויפט־צויטטײער אין דער קונסט־װע־ט איז זײן פאלקסשימלענקײט און אינטעי־נאציאנאליזס. זײן הומ*ר, זײן באװעגונג, זײן ז*טעסט קאן נײטט קײן גרענעצן סון פאלק, לאנד, קלאס. די מידינעטקע אין פאריז, דער ארבעטער אין בערליז׳ רויס, טאקיא, די יאפאנער גײ־טא ארן די ענגלי״טע לײדי — פאי■ זײ אלע, פאר דעס לעצטן אויסװורף פון דער אונטערװעלט ביזן עי־־טטן מיגיסטער אין לאנד איז טיטאפלין אן אײגענער מענט״ט. ער איז פאלקם־ טימלעך פ־טוט, זײן •טפיאך פון בילדער איז אינטערנאציאנאי דאס װאיט. דאס ענגלי־טע װאיט, און דערצו נאך וו*לט געמוזט צוגעפאסט װעין א ספעציעלער דיאלעקט — װאלט זיך געיטטעיט ווי א מהיצה צװי״טן טיטאפלינס קונסט און זי־נע מיליאנען צװטויעי ער װאלט פארײנזאמט געװאדן. .ױאלט זיך אויפן עריטטן פלאן גע־ צװײטנס: מיטן װאיט מימיק. ט־טאפ־ זײן פ:יס מיט זײן ארויסרוקן טיטאפלינפ געזינט, מוזט סצענײט מיטל■ מימיק איז גינער א אט ביז איצט פאריטטאנען, אז ליז די מען ני״טט און ביוינן דערסימ טא־• איידער א פילס־מיטל, אז צופיל גע : געיטטא־־ט אויפן פןןדער־גיױנט איז יואי־ט אן דעי מימיק, אן דעב דאס ו טאן־פידס א פרעמדער, אויסטערלי־טעי קלאנג. אינפ ר באגרענעצט, װערטער װאיט זיבע ד ר י ט נ ס : די •טפיאך פון וואלט געהאלטן ־ בילדער. דאס װארט וימט, באיטוועיט די יטפיאך פון אפגעצ נייטט געקאנצ ױנט, ער .ױאדט זיך טוײטפילער אויף דעפ פאדעיג דעם י דערװייטערן אין דער ציפקײט פזן די בילדער־פעז־ספעקטיװ, געװען קיעמפירט אין זײנע באװעגונגען. און דאס אלײן װאלט דען ני״טט גע־ װען קײן טויט־קלאפ פאר טיטאפלינס גאנצע־ קונסט, װאס איר אפיטר־ אײנציקער מעטאד פון איבעט בא־טטײט אין דעי צויבעידיקער, װוכדער־ פולער מוזיק פון באװעגונגען? א בײ״טפיל: רער פינאל פון טיטאפלינס פילם: ״ד•' עפנטל״״נע מײנונג,,: די אײנזאמע ױנגע פױי—װאנ איר רײנעי געליבטע־, אן אריסטאקראטי־טער דענדי, האט חהונה מיט א רײנער פי־וי פון זײן סביבה, און דער, װאס האט זי באמה לינ, אן ארעמד־ קינסט־־עױ באגײט זעלבסט־ מארד — באזעצט זיך ײײט פונם יטטאטי׳טן דעבן, אין א קלײן דערפל אלס פוןלקסלערערין. מיטן ברייפן ״טליאך פזן *טאסיי פאיט א־־זיך צז א דארפי״טער װאגן. עס יאגט די פעיד א ױנגער, פרײלענער פויערן־ יונג, א צײײטער האלט אין האנט א הארמאניע און *טפילט צו. מיט די פלײצעס צו די פערד, צװײ יונגע קינדער אוין* די קני, די פיס איאפ־ געהאנגען פונם ײאגן זיצט די ױנגע פ^דקטלערערין און ־טמײנלט. דער װאגן פארט אלץ יטנעלער, ער טרייסלט זיך, די קינדער לאנן פון פי־ײד. מיטן זעלבן ברײטן •טליא־ א־יף אראפ־צו, אין א קעגנגעזעצלענעי־ צומ װ*גן דינטונג, םאיט מיט זײן גאנצער •טנעלקײט דאס אויטא פון דעפ א־־יםט^קראטײטן דאנדי. נעבן איפ זיצט זײן פרײנט און זײ וויציען זיך און לאנן בײדע. דער דארפײטער װאגן און דער אריםט^קראטײטער אויטא מײדן זיך אויפ. זײ פארן װײטער אין צװײ פארקעיטע רינמונגען. דאר.,* מען דא װערטער? ז*נט אונז דער ברײטער •טאסײ־יטליאך, דאס *טנעלע ארויף־ און אראפ־פארן. דאפ מײדן זיך, װאס דויערט אײן רגע, אין די צווײ פאר״טײדענע, קעגנגעזעצטע רינטונגען פונם װעג, — זאגן דען נײטט אונז די בילדער אלץ? בלײבט דאם ני*טט אײנגעקריצט אין אונזער זנרון, װי א פימב*ל פון א גאנצן לעבן? װו באדארף מען דא ה#בן װערטעד? דאס װארט װעט דא אײנצוימען די באוועגונג, פארפלאנן די טיפע פערספעקטױו, צעיטטערן די ק^גצענטראציע פון בילד. דאס װארט װאלם ד* צונײטט געמאבט די גאגצע עארפקײה פונם אײגדרוק. ט־טאפלין װײםט דאס, אז ד*ס איז פאר אים א געפערלענער יטונא. ״דאס לעבעדיקע ווארט — ז*גט ער — פאסט אזוי צום פילם, װי דאס אגיטמירן םימ קארמין־רוימ די ליפן פון א שײגער סקולפטורי,. די אמתע קונםמ־דערגרײבונג באקומט מען גיעמ דורך פאר״ניקן די *ר־ טיםמישע אויםדריקן מימ דער הילף פון מלע חושים, נער רװקא דורן