Literarishe bleter · 1929-11-01 · 44 (1.11.1929) · p. Seite 866

ליעעד $ר'?7ב ב7077ר 1\ס. 44 (287) 9 /י כ 866 ש ע בגיםיןגאלדבערג!װ8ר? װעגז דעם דעדעװדיישן פילם פאי־ם פיז אן אמת־פאלקסטימלעבעד קונבט. אזיז זי, די נײע דןונס:דפ$י־ב. איז באמת די אדניװערפאלסםע. די ז־בעסמ־לידער זענען באקאנצ געװען נאר אין א מײל פון אײראפע, י״ועת דער פילם פון טיגארלי טזואסלין װעדש געיעפילט אין דערזעלבער צי־: אין טסויקאגא, אין בארצעל?;א. אין טאיעדא און האנארולו״. אבעי גאנס, דער בארימטעי אויטאי פדן ״איך בא־טולדיק״ ארן ״נאפאלעאן״, *טרײבט: ״דאב קינא, הינטעטיזירנדיק אונזערע אקטן. טאטן און א־״אפנדיק דאס װארב- באגרענעזוט זײן גאנצן אמה און עינסט אין די טאטן... אין דעס יסטעקט אפ־טר די גיעסטע קראפט סון דעס קינא״. און לסוך, װעלן מיר דערמאנען פערנאנד לעז־טע, װעלבער האט אין א ״פאילעזונג װעגן דער סצענע״ געװענדט זיך צו די קינא־רעז־טי־ סערן:: ״באיטיענקט אײך צו *טװארץ און װײס. גענוג *דוין ליטעראטוי ידאס פובליקוס האט ־דוין דאב געהאט צופיד... צו װאס אזוי פיד דעי־ דיעדנדיק•* טעקסטײי איר זענט, הײסט עס, אוימפעיק אויפצובויען בילד־ יעך א גע־טיבטע אן װאסעי ס־איז טעקסט: אבער דאס האבן דאך באװיזן צו טון די בא־טײדנסטע הומאריסטן אויף דער לעצטעי זייט פון דער עײטונגי.״. בקיצור, — דער *טונא פון דער קינא־קוגסט איז דאס װארט. זײן פיײנט, זיין פאיבינדעטער — די טאט. די באװעגיני״ ״אס בילד. דאב װארט, דעס טעקסט, דעס דיאלאג ברענגט ארײן אין פילס די ליטעראטור. דער ראמאן״ די דערצײדונג. דעי הויפט־פעלער פון די קינא-רעז־טיסעין: זײ פאיקדקן זיך צופיל אוי,? דער ליטעיאטור, זײ יײענען צופיי דעי געבײ פון א יאמאן און פון א פייס — זענען צװײ באזונדערע זאבן, צװײ באזונדערע װעלטן. צװײ באזונדערע יטאפונגס־סיסטעמען. מען ביענגט דאס ״באװעגטע בידד״ אלס קיבן פון א בעסערן אדער ערגעין יאמאן. די אײגנאדטיקע געזעצן פונס פילם־געבײ אונטעי״טײדן זיך הן פ־נס טעאטעי הן פינס גע־טײבענעס ביך. אינס פילס איז דאס װאיט און דאס געזיבט פונס *טדײטפילעי, זײן גע־טטאלט אויפן עי־טטן פלאן, דאיט — דאס גע־ט־יבענע װארט. אינס פילם: ני־טט דאס גערעדטע, נײטט דאס גע־ט־יבענע װארט, נײטט דאס פניס—די מימיק, ני־טט דאס גע־טטאיט פ־נס *טוײטפייע־. :א־ די טיפבטע ־ערספעקטיװ פונס בילד, די באװעגוננ פון דעם רעאגײנדיקן סוביעקט ולאבע־־טוי־טפייער). נאי דאס צונויב בינדן אײן באװעגונג מיט דעי צװײטער, פון אײן פעיספעקטיװ און דעי צװײטעי; די מוזיק פי1 בידז־עי אין באװעגונגען. דער הימן פון דעי באװעגונג. וקאיי איז־טיקאװסקי, ז־טאן עפ־טטײן). דאס קינא ־־־ אלס זעיבבט־טטענדיקע קונסט — האט גענוג קיאפט אדי־- צו בא״נפיוסן אלייז סײ די ייטעיאטוי, סײ דעס טעאטער. בא־ װײזן זיך דען ני־טט אין דעי ליטעראטור אלץ־נײע און נ־יע בא־טײנ־ פערלעבע סימניס פון דעס קינא־אײנפלוס? ודער פיאנצויז ראמיז, טײל־ װײז עינבירג). זעט מען ני־טט ״אס זעיבע אינס מאדעי־ניסטײטן טעאטער? קומט די טעבניק — אדן מיט איר נײער דערפינדונג פונס טאן־ פילם — דיײט זי איבער דעס גאנצן געדאנקעךגעבײ פון די ק־נא• טעאיעטיקעי*. זי ברענגט אײין אין פילס דאכ פאי־טאלטענע װאיט. דעס פאי־טטויסענעם דיאיאג. זי *טטעיט אװעק די בעסטע קעפ אין דעי פייס־ װעיט פאי א *טװערן פאיאדאקט. פא״ א מוז פון א טויט־״טפיונג, א סאיטא מאיטאיע איבעי דעס גאנצן א־גױנט, װאס איז צװי־טן קינא און װאיט. װעט דאס װאיט נײטט פאיפיי־צן װידער די פירס־װעלט מיט ליטע־אטוי?־ װעט מען ני־טט מוזן צופאסן זיך צו די אפטע דיא־אגן? װעט דעי רעז־טיסער ני־טט פארבײטן די ־טװעיערע פאר איס ״טפיאך פון ביידעי מיט דער ״טפראך פון װעיטער? װעכ דעיפון ני־טט לײדן אוייז טײט און *טײט די באװעגונג? װעט מען ני״טט אױיסױקן אויפן עי״טטן פ״אן װידעי דעס פניס פונם ־טוי״טפילער, מאבן דעיפון דעם צענטראל־ פונקט פון יעדעי סצענע? װעט דעיפון נײטט לײדן די פילמען־טיפקײט ארן פערספעקטיװ? און לסז־*, ודעין די אלע פילס־סצענעס ני־טט פאי־ װאנד־^ט װעין אין פ־טוטע טעאטער־סצענעס? מיט דער פיאגע: ״װען ט־טאפלין װאיט געיעדט..." װעיט קאנ־ קיעטיזײט און אריבעיגעטיאגן אויך א רעאין גױנט מין א בײיצפיל י די פיל־בײיטעיע פיאגע: ״װאס פא־ א געפאי די־אט דעס פירס װי א ק״נסט־װעיק, װען מיר גיבן אים צו דאס װאיט?" ארן אויב די געפאי איז ני״טט אזוי גרריס דאיט, װו דער העלד איז די מאבע, (״דער ״טטויס אאיבעי אזיע״, ״פיר״טט פאטיאמקין״), רװ געװיסע מאמענטן האב מען די טעבניק איז א זעלבבט־טטענדיק ״טאפנדיקעד פאקטאי ני״טט נאי אין באצוג צו באציאיע פאימען ארן אין באצוג צו ״טטיעבונגען פון נײעי באציא־עי נויונג; זי *טאפט אויך גײע אויסדײקן, גײע פאי־ מען פון קונסט. בא״נפלוסט איר אנטװיקדונג, צײבנט אן אירע ריבט־ ליניען. די אנטװיקיונג פדן טעבניק האט ני״טט נאי באא־ינפױסט די *טאפ־נג פון דעי יענעאנב־עפאבע, אין מאלעיײ און ארביטעקטװי, און או־ך די ־טאפונג פון דעי מאדעינע־ כוזיק. זי האט אונזעי דור בא״טאנ־ קען א :ײעם אויסדױק פון קונסט, זי האט גע־טאפן דאב קינא. ג־ײבצײט־ק אבעי פאיבלײבן װײטעי און עס עקזיסטירן נאך א־ץ די אלטע אויסדױקס־פאימען פרן קרנסט. לואיז״טי פײאנדעילא ״טי־יבט װעגן אט דעי דעי״טײנונג אין אן איט־קל, װאס איז ני״טט יאנג געדײקט געװען א״ן ..קאײעיא דעייא בעיא״: ״געװיסע אײגינע־־ע און ־.מעט־נאטיײעבע פא־מען, װעלבע בי־דן דעס אויבדרוק פון ג״בט, קאן מען :י״טט צע-״ערן, װ״ל דאס איז יעבן אײין, װאס זרבט זײן א״גע־ נעס אריסדױק, מיט ז״נע א־יגעכע מיטלען. דעריבעי איז אוממעגלעך, אז אט די פאימען זארן אב־טטאיבן אדעי פאיטיאטן װעין דןרך אנדערע, מיזא- גלײבצײטיק ני־טט דעי־טטיקן דאס לעבן, אין א״נער פון זיינע נאטי־יעבטע פאימעי. אײנע פון אט די פא־כ־ען איז טעאטעי". די א־טע אויבדױקב־פא־מען בלײבן, עב װערן בא־טאפן נײע פאימען. זײ בא־ינפלובן זיך אײנע דעי אנדעיעי, אפט באהעפטן זײ זיך. טעאטעי און ק י נ א. װו זענען ז״עיע גיענעצן, וװ זע־ נען זײעיע פעיבפעקטיװן, װו — זײעי־ קעגנז״טיקע באציונג׳. די פ-אגע איז װידע־ אױיבגעױקט געװאין אין ד;י קונבט־װעיט א דאנק דעי נ־יעי טעבנ־־טע־ אנטדעקונג פון דעי מעבאני־טעי מוזיק. און ־טבעטעי פון דעב טאן־פילס. די דיבקדסיע האט זיך צעפלאקעיט. אנגענומען א יטאיפע פאיס. גע־טאפן צװײ גאניףפאי־טי־דענע קעמפנדיקע דאגעין. דע־ ״קינא־לאגער״. די אנהענגער פון דעי קינא־אנטװיקלונג אפי-ו אין ז־־ן ״יעדעוודיקער״ פא*ם, האבן אױיסגעטיאגן אן אנטגילטיקן. אומבי־מנוהדיקן טויט־אורטײר דעם טעאטעי דער טאן־פיים רײבט אױים בײם טעאטעי זײן יעצטע לעבנביעבט מיט זײנע קאלאבאיע טעב נײטע דעקא־אציע־מעגלעבקײטן, מוזיק־מעג־עבק״טן, עי־טטק־אביקע ־טרײטפ־יעי־קרעפטן און לםר־־... ביליקע פײיזן, װעט דעי טאן־פילם גע־ז די בעבטע טעאט־א־ע פא״טטעיונג אן טעאטעי דער טעאטעי װעיט אן אומנוצ־עבע, פאיעיטעיעטע א־ב קונבט ־עםזע־בן טויט־אודטײי טיאגט איויס דעי ,.טעאטעי־־יאגעי״ אויך דעס ר־נא. דאס קינא באגײט מיטן אי־נפײן פונס װאיט א זע־בסטמא-ד עס פא-ײיט דעס יעצטן זין א־ב א באזונדעיע, אומא״הענגיקע קונסט דאס רינא, װאס האט אזוי אויך געיעבט פון אן אומבאגיענעצטן קיעדיט בײט טעאטעי ארן בײ דער ליטעיאטי- הויבט אן פ־טוט :אבצוקײמען, :אבצומא־פעװען דעס טעאטעי. אין דעס ציטייטן איטיקי יטיײבט * ב־יאנ־ע־לא: ״דע־ הויפטפעיעי פון דעי קינאמאטאגיאפײטעי קונבט א־ד ודאב זינט איי געבורט איז זי געגאנגען מיטן פא־־טן װעג. מיטן װעג פון ל־טעיאטרר (יאמאן ארעי דיאמע). אוי? דעס װעג האט זי זיך גע־ פ־נען אין א טאפיטעי פאי־עגנהי־ט. :עמיעך: פרן אײן זײט ארמ־ מעגיעך זיך געמאבט צר באנרצן זיך םיט דעס װאיט, פרן דעי צװײטעי ז״ט. :י־טט געקאנט זיך באג״ן אן איב און דאס א־ץ — מיט א טא־יטן פאידיױב און פא־לוסט: קודס־בל קאן דאט קינא אויך־אזא־אופן ני־טט געפינען זײן אײגענעס אויסדױק, באפײיען זיך פונס װארט. צװײטנב, באגיעכעצט זיך עב מיט פ־טוטע ײלדעי,פאילײט עב זײן ג״סטיקן װע־־ט׳ װאב קאן אויבגעדריקט װעי-ן נאי אין יט־יפט. דעײבער, געבנדיק דאב װאיט דעס קינא. װעט איר נײטט פא״קיענעין זײן הדיפט־פעיעי. מיט דעס מעבאנײטן װאיט װעט דעי פיים, — א ־טטומעי אויבדױק פין בירדע- אין *טפיאך פון פאי־טטעיונגען, — זיך אל״ן צעיטטעין עב װעי־ט א קינטטלעבע פאטאגיאפי״טע פאיס פונס טעאטע־". צװײ לאגע־ן, קעמפנדע צדדיס. די פ־אגע װעי־ט דא גע״טטע־ט מיט דע־ גאנצעי ״טאיפקײט — אדעי פילס, אדע־ טעאטעױסצענע קײן אנדע־ אויסװעג װעי־ט ני״טט פארויסגעזען. װאס אייגנטלעך האט ארײנגעביאבט דאס קינא ספעציפי״טעס, אײגנאיטיקס אין דעי קונסס־װעלט? די ״טפיאך פון בירדעױ ״דאס בילד איז א קעגנזײטיק עספעיאנ־ טא״. — יטיײבט אױא — ״דאס עי״טטע מאי זינט די קאטעדיאין, די ז״טעסט־רידעי און די מיסטעייען, האט די מענט״טהײט זיך בא״טאפן יט זי