Literarishe bleter · 1929-10-25 · 43 (25.10.1929) · p. Seite 848

?יכלוזןדישע נ^סס&ר נזם. 43 (286 זײם 848 די ײדישע ליםעדאטוד און פדעסע אץ ארגענסינע (א שםזםס םים 3י2'ע ק$ץ) װאס איז אױך באקאנט די הינע רײענער, הערישר ביאיעטיי; פו; קאײנע, יעקב באסאיעאנםק', יעקב פראפא;, ױם;* דאבינאוױטיע, ־אסר נארדבעדנ, בעדר גרינבעת א, א. זערבסטפאחשטענדרעך, אז די נאנצע צײט װערן נעיואכט כםדר פרװון צו דעדהארטן ריטעדא- ר-טע צ״ט״־ריפט;. ביז א־צט זענען דער׳עינען: ״אמענטינע״, ״בײ די כרענן פון פראטא״, ״זענרען״, ״דרום-אטעריקע״, ״אויפגאנג■■, ״נ״ראנד״ א א צוריב עקאנאט״םע סבות האט, ר״דער, קײז אײ- נער פון רי זיםורנארן ני׳נזט נעהאט קײן אריכת-יטים, איצט עו׳ט״נט דער זיטורנאי ״ניי־װעאט״, א רעײארוציאנער-טארקסיםטייעע צײט- ־קריפט אונטער דער דעדאקציע פון ה־ בראיעמיין. — װי זעט אויס די ײד״קע זיעורנאריסטיק אין ארנענטינענ — כ״ס הײנטיקן טאג זענען אין בוענאס־א״רעם פאראן דרײ ײרייסע טעגרעכע צײטונגע;. ״ד• ײר״סע צ״טוננ״ — נענרינ- רעט נעװארן אין אנהויכ טרהטה, װי א פראנרעםױו-נאציאנארע און ציוניםטישע צייטוננ, רי ״פרעסע״ — א צייטוננ, װאם כאדינט די ארבעטנדיקע פראנדעסױוע באפערקערוננ (נענרינדעט נעװארן אין 15>>ן*. אין רעצטן יאר האט אויך אננעהויבן צו דעריסײנען דעד ״ארגענטינער טאנ״, װאס האט נאך ביז איצט ני׳סט ק״ן אויםנעיכפדאכענע אריענטאציע סירוב זענען די זיטורנאריסטן אױך ׳סריפט׳סטערער פאדאן א דזוץ דעס װעכנטרעכע פארט״-אויסנאכן, די צױניסט״סע ״ײדייטע װערט״, רער קאטוניסטייעער ״רויטער •עטערן■ אװך אין די קאראניעס דעדיכײנען װעכנטרעך ארער הוױס- רעך פאריסײדענע ארטיקע און פאך-זיכורנאר;. — װי הארט עס טיטן ״ר״טן טעאטער אין ארנענטינענ — יידיע טעאטער האט אין ארגענטינע א נרויםן עױס כאזוכער און דאם איז אװדא• א נרויסע טערה. רײדער איז אכער רעד רעפערטואר נ״טט פון בעםטן טין און דאס איז א יכאד די צפון-אטעריקאנער נאסטרארערן ברעננען ארײן דעס םפעציפ״״. אטעריקאנ״ען קװאטיט. טיר כאטראכטן פאר א נריקרעכן צופאר דאס אנקוטען פון בעסערע ״ד״סע ארטיסטן פון א״ראפע. רט״ער: אכרהס טארעײסקי און א. םאטכערג א א בילדער־אויםשטעלובגען איז װארשע די אויסיעטערונג פון פ פרידטאן זונםיק, דעם חי-״םן ה ה. איז פארגעקומען די פײערלענע עפענוגג פון פעליקס פײדמאנם יירדעײאדיםשםעלונג אין די זאלן פון דײי יידי־ שעי קונפם־געזעלשאפפ אויף קרולעװפקע 51. די דרײ זאלן פון דער געזעל׳דאפפ זענען יאהאנגען מיצ ראשיקע. ידם־טובדיק־העלע יילדעי־ פון דעם ־אגא־פן ײדישן קינפםלער. מען איבערצײגש זיך, אז די אפדדוקן. װאפ װערן געגעבן אין דער פרעפע פון די יילדער, געבן גאר א שדואנן פאישםעלונג פון דער שארבנרײכקײצ פון די יילדער גופא. אין דער אויפ־ ־דםעיונג װערן יאװיזן ח7 בילדער און איבעד 100 צײננונגען. די בירדער־אויס״טטעאונג פון אברהב גוטער־ נואן און זיגפריד קאטינסקי נאך א קונפם־ױם־םוב. אין דעם לאקאל פון פאיײן פון האנדלכ־ און ביורא־אנגעשםעלםע (פענאםארפקע <)^) איז אין דער ^נוועזנהײם פון אײנגעלאדענע געפם און פארשםײער פון דער פרעפע פארגעקומען די עפענונג פון דער יילדער־אויפשםעלונג פון די צווײ באגאבםע יונגע ײדישע קינבבלעי אבדהם גוםעימאן און זיגפריד קאסיגסקי. די אויכ־ שםעלוגג מאכם אן אימפאזאנםן אײנדרוק און באװייזם, אז די זיװײ קינפםלער זענען ביז גאר אײגינעל און איגטערעפאנם אין זײער ארבעכ. גוםערמאן אלפ עקפפרעסיאניפם און קאמינסקי אלפ קאנפטרוקםױויפם. די אויפשםעלונג פון די צװיי קינפטלער פארבלײבם אפן בלויז אײן וואך. אויןי זײן צוריקרײזע םון ראטנפארבאגד, האט געװײאט אין װאריטע ךער באקאנטער דטורנאדיסט, דער רעדאקטאר פון דער אד־ גענטינער ״פרעסע־׳, פיניע קאץ. קאץ — געבױרן אין רוכראנד — נעפינט זיך ׳טוין אין ארגענטינע פון יאר סססן אן, ער האט געארבעט אין ארע דארטיקע צײטוננען, געגרינדעט ״די ײדייסע צ״טונג״ און דערנאך — די ״פרעסע״, רעדאנירט א טאנאטןלעכן זיסורנאר ״׳סטדאא;״, רעצטנס — פארעפנטרעכט דורכן דארטיקן ״ד״םן ריטעראטן-״אר״ן א בוך א נ. ״צו דער געיסיכטע פון דער ״ר״סער זיטורנאריסטיק אין ארגענטינע״, ײאס נעטט ארוס די עפאכע פין 8*;י8ן כיז (!יזן פ. קאץ קאן אװסנעבונדן דעס ריטע־ רא־״כ-קורטורערן טצב אין ארנענטינע. אין דעם נעיספרעך, װאס אונזער טיטאדכעטער האט געהאט טיט איס פאר ז״ן צוריקפאר;, האט פ. קאץ נעזאגט: — איך הארט, אז ארנענטינע, װי אן אגראר-ראנד טיט א קר״נער אינדוסטריע און האנדא, איז ז״ער צוגעפאסט פאר יידי- -עד א״נװאנדערוננ און וואאט טיט רער צ״ט טטירא נעקאנט ווערן נאר א נרױכער ״ד—•ער קואטור-צענטר איידער האט אבער די א״נװאנדערוננ ב״ דער א״צטיקער ארדנוננ נרױסע עקאנאט״עע טנ־עות. פאר״עט״ט זיך, אז דאס רופט זיך אויך אפ אין א נעװי- סע־ טאס אוי? דער קואטור-געזעאיסאפטאעכער זייט. נ״עט געקוקט אוי רעס. װערט אין ארנענטינע נעטון א סך פאר דער .יד״״ער װעאטאעכער קואטור נ״עט באויז דער עאטערער דור רעדט און א״ענט ״ז־יש, נאר אפיאו דער ױננערער, װאס איז גענוינט צו אסי- טיאירן ױך ׳עפראכאעך, טוז או־ך נאנץ אפט אויסאערנען זיך טאטע- א׳סון ת*בף, וױ טיקוטט א•; נעכטעדער פאדבינדוננ טיט רער ״ד•- יעער טאסע. אזױ צ. ס אױ אן אפטע דעריעײנונג, אז ..-..״ע ייער פו; ד• ארנענטינער גיטנאױעס און כטורענטן זאאן נ״צמ קאנעז ק״ן װארט ״ד״ס. תיכ־=, אסער װי רער סטודענט הױבט אן צו פראקט״צװץ וױ אן אדװאקאט. טעדיקער א א װ. — א־ז אויס- אערנען ״ר״ס פאר איס א פראנע פון עקױםטענץ, — װי איז דער טצכ פון יידיץזן איטעראמ א•; ארגענטינעץ — רערנדיק װעגן רער ״ר״סער ריטעראטוד אין א־גענטינע. טוז טען אויפן ער״״יטן פאאן דערטאנען דניאא טרדכי אאפער- ס א;, א״נער פו; די עױעטע ״ד״סע קאאאניכטן, וועאכער האט אין דריי בענדער פארעפנטאעכט די געיציכטע פון ז״ן קאאאניע טאוריצי. דורך דעס ביך — ״ו* יאר אין ארגענטינע״ — באקאנען טיר זיך טיט די ע״טטע יעריט פון -ער קאאאנ־זאצ־ע טיט אאע א־רע טעאות און הסרוגות. פון ר• קאאאניסטן-יער״בעד זענען אויך פון כאד״טוננ די כרידער ה״ס יעטואא און צבי ׳ע נ ״ ר ע ר רער עריסטער איז נעיסטאדבן אין ווזוײ ער האט זיך באקאנט נעטאבט טיט ז״כע ווערק װענן ערד-ארבעט און אסטראנאטיע. דער צוו״טעד האט אעצטנכ צונױפנעזאטאט און ארו־םנעגעבן אין א בוך-פארס ז״נע דערצ״אוננען און הוטאריסט״עע עסקיזן װענן קאאאניםט״עע טיפן קאי־אנ־סט״עע פוסאיציסטן זעגען אײך נח קאצאװיטיע, ״עראא פ ' כ נ ע ר ט א; א א — פו; די .ע יזא ע > ,״ ע ״ד״עע יעי״כער, װאס האב; אנגעהױס; יעד״ס; ױנט ס,#׳1, ד ה זינט רעס אנהװב פו; דעד ייד״עער טאסן-עטינראציע, דארפ; ארױפגעהװב; װער; ״עראי העאפא; ןי־עצטנס איז דעריעינע; ז״נס א בוך ״פון טיי; געטיט״ן, נה װיטאא — נעיעדיס; םקיצן פון קאאא- ניסטײען אין ׳עטאט״ען ארבעטער-אעכן, אהרן בראדםקי, א סטעאטאך, געיעטארבן אין <־.ע<׳ז נאך ז״ן טויט האט א קאטי- טעט ארויסנענעכ; זיינע געקאיבענע יעדיפט;. עד האט נע״ידיבן דראטע;, דערצ״אונגע; או; אויך ראטאנע;, בדוך בענדערסקי. א קאאאניפט, ״ירייבט טערסטנס פו; הױת-אעב;. צו אט-דעס דור יער״בער ראד־ אויך צונערעכנט װער; ט״״יה פ י נ ט ״• ע ײ פ ק י, א פאעט. ײאס האט פארעפנטאעכט א כוך אידער א נ. ״צײיט״, אכא ק א ו ג ע ר, ײאס האט אויך פארעפנטאעכט א באנר פאעזיע, יעקכ יע נזריינער, פארעפכטאעכט א כוך אידער ״כאנינע;״ או; יעקכ א״זענסט״;. די אעצטע נאך-טאהטהדיקע עטינראציע האט געבראכט ק״; ארגענטינע א. טאאך, ײעאכער האט כאאד אננעהויכ; יערייכ; װענ; רער רדיס-אטעריקאנעד סכיבה, ט׳עה דוד ג י ס ע ד, א דיכטער,