Literarishe bleter · 1929-10-25 · 43 (25.10.1929) · p. Seite 849

ז״ב 849?'םסר^רישס בלסםבר נ01. 43 (266) די נייע ניו־יארהער וואכנשריפט .די װאך״ :ען אונז פרעםד מים זייער טענדעגץ און געכייט, א:ע* ז*י קענען ני־צט אויסגעיצלאסן װעדן פון דער ײדי״בעי־ ליטעיאטוי׳ אויב זײ ציזי^נן אין זיך קינסטלעײתזע אמתן. מיר זענען :י*=ט פאינונדן מיט קײן *סוס פאיט״ און זע־ נען *ו קײנעם מיט קײן זאך ני־טט פאיפייסטעט. מיר װירן *ראפן א פרײע טײבונע פאי די׳ װאס קומען מיט א לעיעדיק װאיטי מיר האסן אנגעצײסנט פלויז ליניעס, אבעי נײסט קיין דאגמעס. מיר ווײסן, אז עס זענען דא א סך פיאגן, װאס זענען אונז :י*טט קליןד, און אין פיאצעס פון קומען צד קלאיקי־ט װעט יעדעי אײנער, װאם האט עפעס צו זאגן, געפינען פיאץ בײ אונז״. יעדנדיק װעגן די מ״טפטן׳ װאס װערן אינסצענ־יט דורך דעי .׳פיײ״ יט״, װעיט געזאגט: ״מען קןןן ארויפ׳טױיפן א *טטימונג און אנה״צן זי ניז די העססטע היץ־גיאדוסן. טיה אבעי אין דעי נ׳טמה פון די מ־טפטער און פון דעי הײסעי א־יעי־געגעבענעי אוידיטאייע, װײשן מיר, עגיעיט א טרויעי, נאגט א צװײפר. און די זיסעי־ קײט, סיט װעלסער עס װערט איויסגע״טייגן .א*יה די 'אװעקגע־ גאנגענע דיסטער דאס װאיט ,,יענעגאטן״, איז א געביאסענע. אפילו אין הײגטיקע צינייטע און פאי־־טמוצטע טעג גרויבן מיר אין דעס און יעדעי מענטיט, װאס איז סיטפט און זײנע ליפן האבן אין אויפהעצונג :אבגעזאגט אין אלץ >ןלגינען, װי א קינד נאך מודה אני, איז אױיסגעגאנגען פון זאל א ־טולדיקער און א פאי־־טעסטעי סאי־ זיך אלײן. די העיצעי פון די דיבטער זענען צו י־״ן, מען זאי־ ז״ הי א י צט קענען פאיפינסטעין. די ליפן, װאס האבן זונגען רײזענס ״הוליעט, הוליטע בײזע װינטן!" און ־טימפן זײ און לעסטעין זײן נאמען—די ליפן װע*ן ־טטיי־־ הײט אויסזובן זײן ־טװעל און צופאלן צו אים און זאגן: מיי קענען ני־טט מעי״ מיר װילן :י־טט ז״ן די ב״זע װאיענדיקע װיגטן, װאס הוליען.,' ״די װאך״ ־טטעלש זיך א£ איי־ע די מ־טפטן און הימוה און £יא' טעסטן, װאס *טיטן זיך אןיס די קעפ פון די ־ט־־״בעי־ס, װאס זענען אװעק פון ״פ־־ײה״ט". די ײדי־טע ־טיײבעי• אין סאװעטנפאיבאנד האבן געכױזט אונטעיאײלן זיך און געבן זײעיע נעמען אויפן היס ״געמוזט? נו, אװדאי געמוזט, געמוזט, געמוזט. אז מ־־־ האין אדויבעגלײענט דעס צעטל פון די נעמען און דעײזען צװי־טן זײ אויך די נעמען פון אונזעיע נאענטע ״יץ מא־־קי־ט און :סתױ ה$בן מיר געוואלט אױיס־טי־ייען: און דו, מא־־קי־ט?! אויך ד*. נסהױ־ן מיר װעלן זיך דאך װען־עס־איז באגעגענען. װי װעט אײ אונז קענען קוקן;לײך אין די אויגן׳.' — אזוי האט זיך געװארט אויס־ײרײען צו מארקי־ט און נסהױ אבעי־ מיר האבן ני־טט אויסגע־טריגן, און מיר ־טרייען עס איצט אויך ג״טט אױיס. אן אנדעי־ט מאל. *טפעטע־־. און אונזער גע־טײי ־טפעטעי־ װעט אייך. קאײעגן פון סא־ װענטפארבאנד״ מוזן דויבנעמען ביזן בײן. אפילו אז א־י װעט דארפן ארויסלאזן קעגן אונז נאך א הרס־אונטעי־טייפט, אפ־רו אז איר וועט דארפן אויך די דאזיקע אונזע־־ע פאי װעיטעי־ אויסלאבן און מעלדן, אז איר וױלט אפימ נ״טט אױ-זעי קארעגנעאפט — װעלן מיר אין די איצטיקע טעג א״ך ני־טט באלעסטיקן מיט אונזעי ביטערקײט און מיט אונזעי־ וו־־טיק. טי־ זענען ני־טט קײן סאדיכטן און װילן ני־טט מיט אונזע* װײטיק אויפײיצן אײערן. באט־ט ער איז אויך אונזע־־, און באט־ט אונזע״ װײטיק איז אויך אײ״י..." אין דעם עי־טטן נומעי זענען דא פא־גנדיקע אײטיקרען, לידעי און דעיצײדונגען: הי ליױױיו — פאײװאס מיר זענען אױיס פון דעי־ ״פרײה״ט־'; טי בארײיטא — דער מאסקװעי ״עמעס״, די נױ־יא־קד ״פרײהײט״ און די פאלעסטינער פאגיאמען; אברהב רײזען ~־־ לידעי■ און פאנטאזיעס; א, עאפירא — נסיעה דורבן מילבװענ; א. רע־ערעב— דעם מופטיס איבל; ל, פײנבערג — דעי ליבציעער בענקאיצ (פ־־א;־ מענט פון א פאעמע); אפריב אויערבאך — יאנקל יאפאעל (לידו; א. ראבאי — סאלוטי (סקיצע); טי ב. — פון קא־טמאי (אנ־טטאט א ײדי־טעי פיעסע); יעקב רעװין — די מעטאמא״פאזע פון די א*מ־ פארטײאי־טע ״טולן; בראניק. דעס 4־טן אקטאבער איז דערשינען אין נױ־יארק דער עי־טטער נומער פון דער װאכג־טריפט ״די װאך,, אונטער דער רעדאקציע פון ס. בןןרײ־טןן, ה. לײװיק און ל. ־טאפירא. אין דער צײכשריפמ נעמען בעיקר אנםײל די עטלעבע ־טרײבער, װאם זענען אױיסגעםרעםן פון ״פרײהײמ״ און ײעלכע זענען גלײך גע־טםעםפלט געײארן דויך די קאמוניסםײטע?רײ■ בער אין־ נױ־יארק, מאסקװע, בארקאװ, מינסק פאר פארעטער. מיר האבן באקומען צוגע״טיקם פון נױ־יארק דורך א געלעגנהײם דעם ער־טםן נומער, — דער ער־טםער גומער אין אײרזןפע. אזוי ײי ״די װאר,, אױ נ*ך ני־טט אנגעקומען אהער דורך דער פאםם, ברענגען םיר גרעסערע אויסצוגן פון נומער, כדי צו באקענען אונזערע לעזער מיט דעם כאראקטער פון דעי נײער װ$כנ*סריפט. אין דעם ער־טטן נוםער איז נאך אפגעגעבן םיל ארמ סאר אוים־ םעגד״ן זיך מים די ״פרײהײם״־לײט. אין די נ$טיצן, װאס קומען אין אנהויב סון נומער װערם געזאגם צװי־טן אנדערן: ״דער ער״טפער גומער אונזערעי קאן מאבן דעם אײנדרוק, אזוי װי ״אונזער עובדא זאל ז״ן בלויז אויסקעמפן א קאמה םים דער ״פרײהײמי,. אזא אײנדרוק װעם זײן א פאל״טער. אמת, מיר זענען אויפגעקומען אין א סאמענם פון א גע־ זעל״טאפטלעבער קאטאסםראפע. *בער צו דער קאםאםטיאפע האבן געפירפ א סך ײעגן, און אײניקע פון אונז האבן זיך ־טוין פון פריער געראנגלמ מימ דעם, װאס האם צו איר געפירם. איצם זענען םיר ארײגגעווארפן געווןןרן אין אפענעם קאסף. אבער אין הוך איז דעי איצםיקער אסענער קאמף מיט דער ״פײיהײםי, בלויז א דירעקטע קןןנסעקװענץ פון די ״טםילערע קאמפן פאר דאס עבםע און אײגענע אין אונז, ווןןס אײניקע פון אוגז ה>ןבן פריעי דאים געפירם אינעװײניק״. און ״טוין אין דעם ער־טטן נוסער זענען דא און דארפן אנגע־ צײבנט ליניעס. אין דעם קורצן ארםיקל ״די װ*ך" זעגען >ונגעװארפן אײניקע ריבטליניעס פון דער צײנדטריפט: ״די װ>ןך" איז א צייטשריפט פאר קולטור־ענינים, ליטע־ ראטור, דערצױנג, קונסט, טעאםער, מוזיק און דעסגלײבן׳ ״די װאך״ ײעט באהאנדלען דער־טײנונגען פון סאציאלן און געזעל־ ־טאפטלעבן לעבן אויף װיםיל זײ האבן א ־טײבות צו די אויבנ־ דערמאנטע קולםור־פאקט>ןרן. אנערקענענדיק די גאנצקײמ פון ײדי״טן פאלק, זעען םיר אין דעם ײדי־טן איבעטער דעם קלאם, פאר ײעמען סיאיז בא־טםימם די העגעמאניע אין אונזער פאלקס־לעבן. אויב דער ארבעטער איז נאך ייז איצט ני״טט געװארן דער פולער טרעגער פון אלע אונזערע נאצי>ןנאלע װערםן״ גלויבן מיר״ אז ער דארף און ער ײעט עס װערן. ארומרעדנדיק די ״טםעלונג צו דער אקטאבער־רעװאלוציע און צו דעם סןןװעטנפארבאנד בנוגע ״זײן אלגעמײנער סאציאליססייגער בוױנג״ און ״עקאכאמײטן און קולטורעלן אייערבוי פון יײד״טן לעבן, װאס דער סאײעטנפארבאנד פירט דורך״, יארירן ז״ זײער באצױגג צו דעס ײדײטן אמעריקאנער לעין: ״אין אונזער אסעריקאנער ײדייטן לעבן געפינען מיר, אז די טעאריע פון קלאסנקאמף איז בײ א טײל ײדי־טע ארבעטער — א׳״ז גר*ד בײם לינקסטן םײל — דערפירט געײארן צו א טאקטיק פון אונטער־טטיצן און צונײטט־מאבן רי אײגנארטיקײט פון אונ־ זער לעבן אדן פסיכיק, צום אױנבןערװארפן פון זיך אלע געזונטע און היסםאייש־בארעבטיקטע נאציאנאלע אחרױתן, צו א מין לינקן אמעריקאניזס, װאס האלט אין זיך אלע פארסען פון ן>פע* נער אשימילאציע... מיר זענען ײדישיסטיע, ד. ה. שאר דער דוײטערדיקער אנטײיקלונג סון ײדי״טן לעבן אויף ײעלטלעבע, מאדערנע יסודות. אונזער בליק איז געײענדט נישט צו דער פארגאנגעגה־יט, נאר צו דער געגטײארם און דער צוקונפם. מיר ־טטײען פאר ײדיש אין אלע לענדער. מיר זענען פאר דער אויסבילדונג פון קאמפאקטע ײדישע ישובים אומעטום, וװ ד*ס איז מעגלעך, און מיר האלטן סאר העכסט ײיכטיק א לעבעדיקן בונד אדן שטענדיקן קולמור־פארקער צײישן די אלע ישוביפ ײי פײלן פון אײן גרויסער אײנהײט. םיר גלויבן, אז די ײדישע ליםעראטור אין אלע לענדער איז א״נע, א גאנצע. עס קענען ז״ן שרײבער און װערק, װ#ס זע־