Literarishe bleter · 1929-10-25 · 43 (25.10.1929) · p. Seite 836

~~]־ז-8ר,שס'3?ז1םסר 012. 43 (766] זײס 836 פון ײװ״א אויה ארע געייטן או; א,; ארע אענדער דעריבער זענעז פאר אונז בוער אננעא״נט די נרויכע רעזואטאטן פון ״װ״א די א־צט־קע עריטטע קאגפע־ענ־ל פון יױריא קוטט פאי איז א ׳עװערן טאטענט פון צעריסנק״ט און עער־יעטק״ט. אין;אך טער א־ז רעד־בער נו־טיק צו באפעסט־קן אונזעדע קואטור-פאז־צ־עס און צו פאריכ־טארקן די ארבעט. ט־ר זענען זיכער, אז ד־ אאע א:- טייאנעטער פין דער ער׳עטער קאנפערענ־ז װעאן צונעבן ח׳ע־בות און אנזען דעב "ד־׳ען װיםנ׳פאפטאעכן א־נסט־טוט. װאס האאט ז־ך א־צט א־ן רעכטן בויע;, עס א־ז פיא טער, װ־ א קאנפערענין פון ייד־־טן װיסנ׳טאפט- אעכן א־נסטיטוט. עס איז א גתיסער ױם-טוב פון אונוער ׳עאפנ- ד־קער, װאקסנד־קער ״דייכער טאדערנער קואטור נ ח מ ז מ ײ ז י ל אין ארע װערט-טײק, די ב־נריאגיאפײטע צעגטרארע, די צונרײ־ טדנג־אי־בעט פרן די װיכנ־צאכטרעכע כעלציעכ, — יאכ ארץ איז א נאיאנטיע, אז דער ײדייצער װיכנ־עאכרעכעי אינכטיטיט איז בכוז צר באפעסטיהן זיך איץ טעי או; צי ױאקסז כײט דעטזערכ; טעטבא, װי ייז איצט. נײעט פאר די לעז־עד פזן די ״ריט׳עדאד**ט*ע ברעטער״ ז־ארה טען דעיצ״רן װעגן די אױפטיען אין פארדינסטן פונש ײדײען װיפניעאפטרעכז אינפטיטיט אין זײנע פעקציעס די ״ריט. בלעטער״ באנרײמן דעם יװריא פון די עריסטע טריט נאך פאר דער בער־ רעער פארבאיאטונג. דורך די ידיעדת פונכ יי־דײען װיכנ־עאפטרעבן איגפםיטיט, וראכ זענען כפדר געדרוקט געװען אין די ,ייט. ברעט.־■, ה$י_* דער לײענער אוגזערעד;אבנעפארגט;$ך דער :אנצע- ארבעט די היסטארישע באדייטונג פונם ײדישו װיםנשאפטלעכז אינסטיטוט (צו דעי■ ער׳גגער קאנפעיענץ פון רעם אינכציהוב אין װ׳דנע) סיא־ז נאט־ררעך, װאם אין דער רעצמער צייט ה$ט כ־ען!)1:- נעהויבן אויםצונוצן טער װי אכ־אצ די נרויסע קולמור-קראפט פון יידי׳ם א־ן רענדער ט־ט ־ידי׳כיע נאציאגאיע טינדערהײטן, װאס קעכיפן פאר קואטור-אוימאנאכו־ע. עס װערט אא׳ז ברייטער די נע־ז פון ־כורן טיט דער ׳ידייעער רעד-׳ספראך אין די טזרה-א־יראפעיעע רענדער, ארץ רייבער די איטעראטור אוי,ה דער יספראך, ארץ טער װערט אי״ננעצוינן די אייראפעי׳ט-נעבירדעטע אינטערינענץ אין רער ארבעט טיט דעם און פאר דעם פארק. און סיאיז נייעט קיין װונדער, װאם אין די רעצטע יארן האט טען אנגעהויבן יטאפן א־ן דער פארקס-יכפראך אויך א צענטער פאר יידי׳צער װיסניטאפט, װאס איז פריער נעװען א טאנאפאר פון העברעיש אדער פון פרעטדע ״•פראכן. דער יידי׳כער וױסנ׳סאפטרעבער אינסטיטוט (ייװ״א) טיט זײן צענטער אין װירנע און טיט םעקציעם און אפטײרוננען אין כעררין, װאר׳עע, װי;, נױ-יארק א א װ. האט אין די לעצטע עט- רעכע יאר אנטװיקרט אן אוטגעהויערע ארבעט•. פינױ נרוי- סע בענדעד פיראראני׳עע, ה־סטאדי־עע און עקאנאטי׳סע יעריפטן, א פערסיו-־אר׳סדיפט (״פנקס״ אין נױ-יארק), א ביבריאנראפי׳טעד ׳ארכוך, אן ארכױו טיט א טוזיי און א ביבאיאסעק אין ײירנע טיט א גי־ו׳סער צאא ארבעטער, װאם פירן אן ט־ט דער זאטרארבעמ פון ה׳ססאר״סן און עטנאנראפישן טאסעריאר אין ארע רענדער רעצטנם הויבט זיך או צו בויען אין װירנע א באזונדערהויז, װאס װעט טיט דער צייט או־ך װערן א קערן פון א נאציאנארער אקא־ דעטיע ארער אן אפענער ייד״סער אוניװעדסימעט. עס װעס ז־ך יכאפן א י1עבדיקע װיםנשאפט דורך טענטיטן, װאס שטייען אין פאאק און זענען טיט אים עננ פארבונד;. ראס ארץ איז נישט א זאך פון יידישיפטישע קרייזן אדער פון נעװיסע פארטײען — דאס א־ז א פארקס-זאך, איינע פון די װיבט־קסטע נאציאנארע אויפנאבן פון אונזער צייט. איך זאג אפ;: ראס אױ א ט״א פון אונזעד נרויסער נאציאנארער באװענוננ, פון אונזער ג׳יסטיקן רענעסאנס. די פירער פון דער ני־ער אקאדעטישער ארנאניזאציע רארפן ב־סום אופן נ־שט זײן קענן ארע אנדערע וויםנ-, ־כאפטרעכע אינסטיטוציעכ םײ אין העברעיד סײ אין די רענדער־ די ע־יסטע קאנפערענץ פון דעס י־די׳סן װיםניסאפטרעכן אינ- סטיטוט אין װירנע איז בארופן צו אנטיב״דן זײער װ־כטיקע קוא־ טור-פראנ;. א־ך בארו־ער זײער, װאס טיין אננעשטרעננטע װיסנ■ שאפטרעכע ארבעט ראזט טיך נ״גיט אנגיי־ר צו נעטען אין רער קאנ- פע־ענץ. א־ך פ־ר אבעי־ א באדעי־פענ״כ א־ויסצוזאנן אין קורצע װערטע־ טיין אוטפאי־טייא״צע ט־ינוננ װענן איד באדייטוננ און בכרר װענן דער ׳־ארע פון אט ד״ןד נ״עד ארנאנייאצ־ע אין דעס ני־סט־קן אי־פכו־ פון אינזע־ פארק. פיר קואטור-װערטן אינזערע זענען פאי־ניכטעט נעװארן אין רעס כאאס פון דעי װערט-טרהטה און אין רעס רוסייגי; כירנער- קי־׳ג. א״נס אכעי' א־ז אי־וים כ״דן דעס טכור אוטבא׳סעדיקט און אפיאו פאר־כטארקט; די רעכעדיקע ״ ר י ־ס ע ׳צ פ ר א ך, — דאס קורטור-א־נסטרוטענט פאר דער גרעסעדער דיעיפט פון אדנזער פארק אין א״־אפע און אטעריקע. ג־אד :אך דעם צעפאר פין דעם נרעסטן ״ר״כן צענטעי־ אין רוםראנד האט ז־ך ארו־סגעיױזן, װאס פאר א קאראסארע פארא״ניננדיקע קראפט ריגט אין דעס דאזיקן אינסטי־ו- טענט בין אונזער נאציאנארן אייפבוי. הונרעי־טעד טויזנטער ברי- דער, יױאס זענען :אך טער צעטײרט טיט רענדעד-נרענעצ;, װי פאר דעכ קרינ. אין טוזן באנוצן ארעדר״ יכפראכ;, קענען זיך צונויפ- רעדן א׳ן ארנזער א״גענער פארקס-׳כפיאך. ״ד״כ איז נראר א־צט אויסנעױאקסן צו אן א׳נגיעי־נאצ׳אנארער ארער ר־כטיקער — אינ- ג׳ערטער׳גיא׳ארער — •כפי־אך פונס צעז״טן און צע־כפר״טן פארק. װאר׳ג־ע, רינע אין קאװנע, יאכ און טיג׳ערנאװיץ דעדן זיך ציניי- א־־ה רער יאזיקעי יכבי־אך טיט װ־ן, בעררין, פאריז, ראנדאן, טיט נױ-־איק, בוענאס-א״רעס און ריא-דע-ז׳כאנ״רא, טיט איע וױנקע־ יעך פלן -עי װעיט, זזו עס איז נאד פאדװארפן א ה״פר י־ד;. ־•;דערטעי־ טויזנטער נוטעי־ן פון טאנ-ברעטעי טראנן פאנאנרער אין ביידע ,ױערט-ט״רן ד• ר־נאטיקן פונם ״ד״כן רעבן אינס איטן טא- טע-ריכױן. װאס װע־גי ארץ ױננער, ׳כענער און ד״כעיי אפירו דאם יאנ־ װאס האט זיך אפנע׳כניטן פון דער נאנצער קורטור-װעיט, סאװעט-תכראנר. האט .נ־׳ג־ט נעקאנט א׳כערר״סן רעס דאז־קן פא- דים, װאס פינדט צונויױ ד• ט״רן פון דעם אאװערטיעכן פאיק.