Literarishe bleter · 1929-10-25 · 43 (25.10.1929) · p. [Seite]

9רײז 60 גר 25 אקםאבטר 1929 זסקססזזר '#רגאננ דםעףארממנ )??וסםדידםגנ װאעשדיפם פאד?ימניראבזוד■■ טעאםגןראוןקונםט בלדיז^ויך פארעאג *גקקעעקי^תארשע דער גרויסעד לולטור־י1ם־טוב צו דער עפנונג פון^דער?אנפערענץ פאר דעס װיסנשאפלעכן אינסטיטוט פייט װעדן נאר לויט דער איניציאטױו אי; טיני יי דיטרען פיז א טרוברן־; — א־; כ־איז אינטערעהאנט: פון די ון אנטײרנעטעי אוױ5 יענער עד״טטער פארבאדאטוננ, זענען ט נרײך אין רויז פו; דער באראטײננ אפנעפאאן, די איבעריקע האבן זיך צורײזנעצוינן נרײך אדער ״עפעטער אביסר געבריבן זענען ב״ דער ׳עזוערער או; פאיאנטװאדטרעבעי אדבעט נרויז דרײ. או; אן איניציאטידו פון א בורוכה, און אן טיטרען פרן א ביריכה, האבן פייר בארױזן אייפצי־ יעטערן א קאראכארן קויטור־בנין טיט ריזיקע קונסט- אין קורטור־ אוצרװז, װאכ זייער ײעיט איז אין רי פיר צענרריקע־־ טויזנטעי ראראר אײ עס א ײט טאין? נערריכ נייעט רער ײדי״טער יריסניעאפט״ רעכער אינםטיטוט האט נרײך נעװונע; רי סיטפאטיע. ־ייכע און אנערקעגוננ פון די טויזנטעי פר״נס פון ײדי״ע, פון ײדייעער קוי־ טור אין נאר דער װערט. די זאטרער, די ״עטיץ־גיופעכ, די ראנד-ארגאניזאציעס האבי איײנגעבראבט אין דעס אינסטיטימ רי אי- ניציאטיװ און רי טיטלע;, װאכ קענען קאנקורירן דיט רי פעסטע בודז״עעטן אדן כובכיל־יעכ פין א כורוכה — איצט, װען עכ זענען ״עוין אריבער עטרעכע יאר פין גרייכער אנגע״טטרענגטער ארבעט אוי־= פאר״צײדענע געביטן פין ײרי׳״ער קורטור אדן וריסנ״צאפט אריכ רעכ ײװ״א, איז זײער אינטערע־ סאנט צו דוארפן א צור־קכריק אןיי= רי עי״טטע טריט פון ײװ״א רכתחירה איז נעפראנט נעװען אין רער ער״עטער רײ צונויפצײופן א צונויפפאר פין ״דייטע װיפניטאפטרער דער צונויפפאר פון די ײדי׳כע װיסניצאפטלער האט בארארפט זײן יע;עד אינאן, װעלבער ײעט פראקײאטירן רעפ נעדאנק פון ײרי״טן וױבניבאפטלעבן אינ־ פטיטוט און אויכארבעטן זײנע װיסנ״סאפטרעכע אין אינאניזאציא־ נעלע יפודות. — צוליב פיל טעטיכ איז דעד צונויפפאר אפגערוקט נעװארן. אניעטאט בויען פון אייבן, איז טען צוגעטראטן צו רײנן פונדאטענטן. און אט רעד װעג איז געװען א ריכטיקער א נליקלעכער כײ הײנט צו טאג איז רעד ײרייסער װיפנ״טאפטלעכער אינ־ הטיטײיט א װיכטיקער פאקטאר אזן פאקט אין אונזער ״די״סן קולטור־לעבן. רי ״צריפטז פונכ ״דיישן װיסניעאפטלעכן אינסטיטוט, רי קאלאפאלע זאטלוננען אויפן נעניט פון פילאלאניע, עטנאגרא־ פיע) דער פיעסע־ארכױו. דער טעאטער-טיזײ, די אינסטיטוט־פרײנט ראנער״טטיק, דעם וט־טן ה.ח קוטט־פאר אין װילנע די פײעירע־ כע עפענוננ פון רעד ער״עטער קאנפערענץ פאר רעס ײרי־עז ײיסנ־ *טאפטלעכן אינפטיטוט. עפ איז דער עדיעטער עפנטרעכער צוזא־ טענקוב פון די טוער און ױיסנ״עאפטרער פון דעכ ײרײען װיפנ־ ״עאפטרעכן א־נסטיטוט. ״טדין איבער פיר יאר, װי ט־איז צוגעטראטן צו דער גרויפער, הײליקער ארבעט, — צו יטאפן דעכ װיפניעאפט־ לעכן אינםטיטוט. די צילן און װענן פון דעכ ײװ־־א זענען אנגע־ צײכנט נאך אין אנהויב, װען דער פראיעקט פין דעכ ײװ־־א איז געיטאפן נעװארן; ״דעד ײװ״א דארױ זײן: 1) דער צענטער פון דער װיסניטאפטלעכער ארבעט אין ײרייט און אין דער עריכטעד רײ— די צענסראלע אינפטאנץ פאר רער פאייטיננ און אנטוױקרוננ פין רער ײרייטעד ־טפראך או; ליטעראטור; <_*ן דאפ ארט, װו עכ כילדן זיך אויס נײע ארכעטער אויפן פעלד פון יידי״טער װיפניטאפט און קולטור; 3) דער צענטראלעד רעניכטריר־פונקט פאר רעכ ײדייטן קולטיר-לעבן אין אלע עקן רוערמ־־. ״סױן אין רער ער״טטער כאגרינ־ דוננ פון די נרונט־אידעען פון אינסטיטיט איז נעװען דער יסור: ״דער נײפטיקער אויפ״טטײנ פון די ײדי״טע פאלקכטאפן אין ארע לענרער פון קאטפאקטן ײדייטן ייטוב האט באיטאפן נײע קולטורעלע כאדערפענייטן, װאס אייױ צי באפרידיקן זײ זענען נויטיק נײע ניע־ טאדעס און נײע, ארגאניזאציאנעלע פארטען״. די ארכעט פארן א־נסטיטוט, די באגײסטערוננ, װאפ האט ארוטנעכאפט די פאר• ״עײדענע קר״זן פון דער ײדייטער נעזעליטאפטלעכקײט און װאפ דריקט זיך איים אין דער טאראלער א.ץ טאטעריערעד יטטיצע פארן א־נסטיטוט, כאװײזט באיטײנפערי־עך, װי־װײט טיר זענען קולטורעל אװעק. אױ;? ה״נט צו טאנ פארטאנט דער ײװ־־א צזוײג- ארגאניזאציעפ אין 18 לענדער, װאס זענען פארבינדן טאטעריעל אין אידעייט בייט רער ארבעט און גײפט פון דעם אינםטיטוט, — דאס הײפט טיט די העכערע פארטען פון דער ײדי״עער ״צאפנדיקעי קולטור ׳ אויך דער עריטטער פארבאראטונג, װאפ איז פארגעקוכיען אץ כערלין דעם 7—2ו-טן אוינוסט (־;2*19, װענן נרינדן דעס ײדייטן ײיםנ״טאפטלעכן אינססיטוט האבן זיך נעלאזט הערן װארגענדיקע *טטיטען: ״טיר זענען ערעקלעך ארעם און קאנען גארנייטט אויפ־ טון; טיר האבן נײטט די נעהעריקע ײיסניכאפטלער, װאכ זאלן קאנען פירן אן אינפטיטוט: און בכלל, אזא טין אדנעט קאן בכלל דורכנע־