Literarishe bleter · 1929-10-17 · 42 (17.10.1929) · p. Seite 820

4?יסער&רישע בל&ס&ר נ^ס. 42 (285) זײס 820 א נאנץ אעבן נעזאניקט יידי׳טע אגמיק;, כדי זײ איבעי־צול^זן בירו׳שה. דאס איז — נזאטיאע בערםאהן,א איבהאבער פון קונסט און נא״כצײטיק א קונסט־היםטאריקער17). זײנע זאנואוננען, פון ײעאכע םיבאיצטייט דער נװזײ, נעםינען זיך אין א נאנץ עננן ציכיער, אזוי, אז סיזעט ניכער אוים, װי א ניאנאזין, אדער אן אנטיקן־נעעעפט, אײדער ײי א בװזײ, ײאס דארץ זיין באיםטינוט פאר עטודיע-צװעקן אויך די טוזיי־ביבאיאטעק, ײאס באישטײט פון סוזס״ בענדער, איז פאד׳עיאסן אין ׳שענק און סיאיז ׳שווער צו זײ צוצוקוטען. רער נרעסי^ער טײא פון די זאטאוננען באישטײט פון ביאדער און פארטרעט;: נוײזעאס, שטערנס, ציאקאװס, דאװיזאנם, װיעאא- פאאסקיס, אעאעײעאם, אעסםערם, טוגענדהאאדם, א״זענבויכ׳ס און פון נאך אנדעדע ײדי׳צע ןאון נישט־ײדישע, װעאכע האבן זיך פאר־ נובוען נויט ײדײטע עניניסן כאא־טוער סיהעננען דא צײכנוננען פון ׳בבתי צב■ און *עקב פדאנקאזן און פון זײן טאכטער, אײך פון טענ־ רעאסאנען א א. װ. אין נרויס עננשאפט העננען אןיה רער ײאנט פאטאנדאפיעס פון היאצערנע ׳עואן אין פויאןסז), דער אינעווײ־ ניקסטער אויסזען פון דער אאטער זשואקעװער יסוא (נעצ״כנט פון קאקוראסן, א שטיטונגס־ביאד פון קאזיסיטיעז׳ס הינטער קראקע ןנעצײכנט — קאנױ׳טקאן, אן אויטאנראץ פון םטאשיצןס׳.•), א העברעישער נעקדאאאג םון אערעװער ןז;וא1) און פון א םך אנדערע. רי אטתײקע פערא פון דעס ראזיקן ײוזיי זענען ד• איאוטינירטע און איאוסטרירטע כתובות. םפעציעא זענען אינטערעסאנט: ד• כתובה פון פאדפאאק ד אספאנאסא אין װענעדינ יפון י. 1077, די כתובה פון פארפאאק דאװען אין װעראן ןס,־.סז י.), פון דעס פארפאאק פאנטוס און באזיאיא אין טארען (1072)21•) א א. אעצטנס האט זיך אײננע־ נעבן צוצוקויפן א נרויסע יקר־הטציאות — יעקב פראנקם כתי־ירן אין עטאעכע בענדער, אוי־1 פויאיש, נעיסריבן פון ז״נע נע׳כטדטע תאײידיס (1702) . א גרויסע ט״א פון די זאטאוננען בא׳סט״ען פון חפציס אין ׳שוא און אין הײס, װי א״כטער, ״םובאנ־סקעס ׳. באעכן, כתריס אויף םפרי־תורה, יד;, טנניס, חנוכה-אעײפאעך, ביצטיס־ביקםאעך. אויו= א טײא פון זײ זענען פאראן די נעטען פון די טײםטער, אדער םול ד• טנדביב אוי־ די ײענט העננען עטאעכע פדוכתן טיט כפורתן פון נאר א פ״נעס קװאאיטעט. אויץ די טי׳ס;, אין ײיטן ציניער. זענען אויסגעאײנט םדוריס אין כתב־יד און געדרוקי•?, אינקונא- בואן און צ־ײעאיא, א ט״א פון ז״ - ־ א־ן ז־אבערנע טאװאען און ד״ך איאוט־נירט, אויך פיננעראעך, רינניעך, ײעדיאאאנען א. א (המ׳בך קומ=) א1) רעפיאד־צײמ דור־ קראוסהאין אין זיין בוך: פיאנק און די פויד״סע פראנקיכבן, ווארידע. <'.0א1. וװו רעפיאדוצײכ דורך נערסאהנען אין ז״נע די״ אפהאנדדוננען ״ײענן הידצעינע ־ויז אי1 םוילז״■ 20) א בריװ, אין װעל:ן ער ד״נכ פאר מיזאד אננעמען אנרהם •כמעין פאר א מימנדיד אין דעי װידנינאפטיענע־ געזעדכאפט אין ווארהוע. 121 ווענן דעי נתונה ננדד זע די אפהאנדדונג פון מ־גה גאככער. ״די נתונה אין איר נעתוינמדענעי אנמװיקדונג״ (״דיתו), נעידין — יאנדאן■!:102. מימ א סך פאיניקע אילוכמראציעס. אין פוידן האמ מען זיך־ ניתומ נאנוצמ סימ ק״ן קינסמלעריתוע נתונור״ נאר מיהאמ ז״ נ*ך •ניינז קאדינראפ״מ. ה״נמ דרוקמ מען פאימולארן אויך א •מלענמ פאפיר און דערנאך װערן ז״ אויסגעפילמ. פוויייווג 3. קיצבקיז. װסרשצ שמעץ דרבנאװ פוד . זשארגאו ״ צו ײדיש א י נ ה א ל מ: פון ז־מאיגאן צו ״ד״מ, דאס ״ד״נזע פאלקסנלאם אין פע־ מערנודנ. סרדני כפעקמאר און ז״ן הויזפר״נמ. דער ליב־ הארציקער יעקנ דינעזאן. •נודוס עדינס ־־ דער .דאננדיקער פילאזאך, מענדעלע מונר ספריס, •מדוס־עלינס איז די אנציקער יאדן, די נרױו פון?זלום עיינם (0(181־1888) סענדעלע־ אנראמאװינדמ (זנרונות) מענדעלעם בריװ, ונרונות ווענן •ממעון פרונ, פרונ אדס פאלקס־דינמעד. — םדײ• 50 4_ זר — א־ש היסטאריקאל סאציעטי) זאטלט אן א שיער אנטיקן, דער עיקד אזעלכע, װאם האבן א ׳שײכות צו דער נעשיכטע פון עננלאנד1י.1). כיקאן בלויז זאנן א״נס: אז אין די אלע זאטלוננען — אוױי װיפיל כיהאב ז״ אליין נעזע;, אדער אוי־ז ײיפל כיװ״ם פון קאטאלאנן און אילוםטראצ־עס — זענען פאראן א סך זאבן פון פו י ל;, ײעל- כע זענען פארשלעפט געװארן אהין, בעת דער שטארקער ענוינרא־ ציע אין רער העלפט פיין 17־טן *. ה און ־ספעטער. אדער — װאס זענען דא אין לאנד אפנעקויפט נעװארן דורך אנטיקװארן און קונםט־ הענדלער און ראדט פארקויפט נעװארן פאר נרויס נעלט אײ־ ט״נםט; ראט סע; ד• אנטיקן אננעקויפט אין פוילן באיר נאך דעד איצטיקער דלחטה, נאך ר■ אוקראינער פאנראטען און נאך רעס פאנישן אנטלויפן פו; ״ד; אי; נרוים פויל; או; פאטערן. א סך האב; צוגענוסע; רי אקופאנט;, כלוײר׳בט או״' ׳טײעלץ. צו ניס; האר- טאטן-קויל;, ארע־ הארדאטן גופא. פאקטײב האט טען טיאוס נע- האנרלט טיט פרעטדע אוצדות.(!) זײער א סך אלטערטידלעכקײטן און אפ״״-ר רי סאטע בעסטע האב; אויסנעקויפט ביי אונז אטערי־ קאנעד אי; דער צ״ט פון דעד אינפלאציע א•; דעװויאציע און אײעק- נעפ־רט פאר ז״ערע נעזעישאפטלעבע ארער פריײאטע טוזייע;. אפילו נאך א סך פאר דער טלהטה זענעז געױען א סך פוילישע אנ־ טיק; א•; רע־ ״ד״עער אפט״לוננ א״ װא׳ביננטאנער רענירוננס- טיזעאוס. װי סיװי־זט רעי־ קאטאלאנ, װאס א-ז נעװאר; באארבעט ,או; ר״ך אילוסטרירט•) רורך צירוס אדרער און ײ באזאנאײיט׳ע ׳־.11. װי אי־עס טיר זענען רא אין פוילן א•; פארגל״ך צו דעס, װאס סיװערט אויך דעס נעביט אויפנעטו; אין אויסיאנדי דר״ קלײ־ נע טוז״ע; פו; ״ר־שע אנטיק; ,א•; װאר׳בע, קראקע און אין װילנעו, עטלעכע פרױואטע זאטלונגען ׳פרילוצק־ס. ט־נצס. רר נאלדפראטס, פא־וס. איבערבל״בעני׳צן נאך דער באר־טטעד ארט״םטי; אסתר דחל קאײינסקױנוא) און נאך ■ ל. פרץ, •עקב רינעזא; אין װאר׳סע, די זאטלונגען פון טאקסיטיייא; נאיד״סטי•; או; דר ר״כענשט״ן א •; יעטבעדנו, אב־סל ״דישע אנטיקן א־; עפנטרעכע זאטלונגע;, ײ• צ. ב א•; ״נרײספוילי״-־ז טיזעוס״ א־ן פוייז ןב׳סטיס־ביקסלעךן, אין לובלױע־ טוז״ ןטעשענע הנובה-לעטפלעךן,א•; נאצ־אנאלן טוז״ אי; קראהע ןא ירושה נאב; פא־״נטא־בענעב י־אט ׳סטעי־נשוםןסןן, אין ״נעװערבע־טוזעוס״ א•; יעטבעינ. אײר איז נאציאנאלז און טיל•- טער״ס; טוז״ אי; װארשע. ראס איז כטעט אלץ, וואס טיר פארטאנ; און װאס איז טער־װ״ניקער נעװארן א־נװענטאדיװרט דעי־ װאר׳סעװער טוז״ נעפינט זיך א•; דער קהלה־ נעב״־ע אין א-ז אינגאנצן א טתנה פון א״; טענט׳ס, ײאס האט ץזואזסעוחיס חו11סי!ס(\ 1ס ץז1־>זי1.11 3)0031^) (13 חס(1חס.1 ,1928 זס> סזזוחוחוס€ סו1ז 1ס זזסקס^ ,חס0ווס.1 .1928 11) אין דעי צ״מ. וועך מיהאמ :״ אונז רעקװיזײמ מע־מ און א״זן. האמ מען איז די װינע־ און נעירינעי אנמ־קװיאי; זא־קויזמ די *מענסמע זאנן. וואנ מיהאמ צונויפנע־מ־עסמ פון פוילן. -ק1זס*סנ1 .1\ .1 בפ1יװסח3י!3ו0 1זח3 אטזץנ) זס111\ז (15 -סזסס ו181י\\*1[ 1ס;!זפסןווס 1ס חסו)פ*.)11ס0 3 (ס סו1׳ןס1ז€3 ס'.י1ז ץ,1 וחחס8ט1\ 31״ו>1זה\. .5 .11 סו)ז ח1!זסזו^סקסל] 11100131 .זרקט׳זח^) װו31ז}£ 1)311\ -ו1ס ו^ווסװווזזסט ו181י\\ס[ 1ס ווס1זטס11ס0 סו1ז די זעלבע -טסנ) ,חסז^ח1ו381^\\ ,וחטי81ט1\!חחו״ז״א .8 .ט ק>ו1ז וו1 ^זטע[ .1908 ,ק*־ס1))ו> זחגזוחז,! .חזש׳\ <־.1או דע־ אסתי יז־יר קאמינסקי־מוז״ איז דו־ך די יו־־מיס פון אינכטיטרב אין יוילנע, וזא: האט געדינב א״כ א יכ־ר £אי א בעאטעי־ דרזי־, א : פרן א י אקסינכקי אין דעט טעאטעי־־דרזײ זענע• דא פיל אנדעיע װיבטיקע מאטעיייארן צו דע״ גע־דיבטע פרגכ יידי״צן טעאטעי 10) דער ראם פון פינאנצן־#ראקוראטאי־ױם, די־. •בטעי־נ״בוש, פלעגג• זאבד־ען •יד־־דע לײבטעי און אנדע־ע בלי־קוד־ב אין זיין ײוינונג אין לעמבעי־ג א*י־ £יעקאי*בקע, עי איז אוכגעקומען אין דע־ ײע״ט־בזי־־ןבלה װי א ״עגיאניבט 17) זע די ־יאג־אפיע פון מאמיאב בע־כאהן אין זײן ווערק, וואב זײן אײדעכ א״עקכאנדע״ קיאוכהא־ האמ ארויבגעגעבן נאך זײן טויט: .1800סי] ׳\\ס1.>ץ2 ,1182|ז3)3תזס1לך\0 ײא״בע, י ׳1*11.