Literarishe bleter · 1929-10-17 · 42 (17.10.1929) · p. Seite 819

?'ססר$ר'ש2 3?זנסעד נ1ם. 42 (285) און א•; יועין געעפנט געװאר; די ױבר-אײב־בטעיוגג יבב־ד דעב ו)ו)סן-טן •אד זינב• דעד רוז״ן איז איבערנענאגנען צו ד״טיביאג־ אויך די עדיביבע צװ״ אויביבטעיוגנען זענען א בך ײדאיקעב ג״בט געװע;. דעדפא־ א־ז אבעד, געװען פון דעב כד־ן אין לןעין אזויפ״י אז װען דינעדט ז״ צונוײ צוזאדען װאיט ביען נעקאגב פון ז״ אי״ן יבאפן א ר״בע אויביבטעיוננ פון ייד״בע איטערט־דרעבק״טן. ביזע־ נען דארטן געײען אד־נינעיע דצבות, װערבע דידאט נעברעננט אדע־ פון בווזייען, אויך צײבנונגען א'י* ניצבװז, װזין? זענען אויכגע• גראבן געװאין אין די רהײן־קהיות. כ־איז דאיטן געװען א נאנצע רארפייעע יעוי־ <פר; הארץן. א יי־ר״טע *עטוב אין ךער סיר־נאבט, פאריטײרענע פ־־ױוירעגיעב אין אויך פאײ״ידענע ־פציב פון יטײ און הײב. אװך אוי- ךער פ־עבע־אייב׳עטעיונג אי; קערן אין יאד 8י1יזו א נ. ״פרעבבאי■ איז אי, ״ר״צן פאװיריאן געװען א רעטראבפעה־ טיװע אפט״רונג, װו ביאיז געװען א היפיצ ביכי6 היבטאײײצע הפציב זיבטארײטע אייביצטערינג געװען ־אזיקע ־עי איז קאטוירײעע איי פיאטעבטאנ־ פא־ א־־עב אי זי יוענן דעם טײטע קיבטאדײטע אויביטטעריננען, יטוין נײטט רעדנדײן ארנעטייינעב רעטראבפעקטיװן טײל. אביבר ארטע ביבער (נײטט ־* ערטבטען, א ׳טרעבטע־־ כיארער פון א בית־הט־ריט, עטרעבע צעניריק פא־טדעטן פו; ״רײטע ביײ־טוע־ ,איבערהװפט אין פדאנק־ רײח — יאב א־ז געװען ארץ, װאב יעגי קאדיטעט האט באיויזן צונויפצזקרײבן א־י־ז דעד װערט־אויביטטעיו:ג.ח ו די ױנגבטע. אבעד נרײבצ״טיק די רעכעריקבטע. איז רי געזעריטאפט פון ײדייטן נוזײ אין בדעברוי. װאב האט אין כיערץ <ו^ןיך אײנגעאדרנט א פרעבטיקע א.־ ביטטערונג אונטע׳־ רעב דעוױז; ״דאב װדנטוב אין דער נעיטיבטע פון *צרעזיע״. טיט דעי־ װיבנ־ ׳טאפטרעבער ארגאניזאציע פרן אט־דעי א״ביטטערונג האט זיך פא ־ נזטען יעי פאיװארטער פון א ברעבײיעי־ בױזײ פראפ. עי־װין הינטצע. ט־האט יא צונויפנעזאטרט ראב יטענכטע און דאב בעב טע, װאב דאב *טי־עזײטע ײדנטוב האט נעקאנט צונויפנעדען. רי אױב־טטרונג האט נעהאט ו־ײ הויפט־אפטײי־וננען. ןן די ײדייטע פאײנאנגנהײט אין ׳טרעזיען אין צײבנונגע;, ביי־קוד״ט פון *טיי א־ן היי־ב, ו:> איבױויארן (קענינרעבע פיײוירעגיעבן, די טעטיק״ט פ־נב גלח ■ קאפיבט־אנא, גױיט-פאפער;. און ררוק־זאבן. פאי״טט״ט זיך, אז ־י די־בבטע אפטײרזנג איז נעװען די צױייטע, װאב איז צעפארן אוי־ עטרעבע אונטעד־אפטײרוננען. א ריבער אנדענק פ*; דעי־ ־אזיהעי אויביטטערוננ ברײבט רע־ רײבעײ או; ׳טײז־אילוב־ טדירטע־־ קאטאראג. װערבן ביהאט באאיבעט פיאפ. עיװץ הינטצע כײט דעד הירי פי; ״־ייטע גערע־־נטע: ־־. רוא־ ילעװץ או; ־אצענט ײטי־אר יאבין.טח אבעד רי ביעברויעי געזעריטאפט באניגנט זיך ג־־טט ביױיז;־־:־ דער אױביטטערוננ. זי א־ז עריטט צונעטיעטן טיט גרויב :א־ ג״בטע־ונג צו אדגאניזירן די כיוז״ען אין טוזײאראגן פון גאנץ אײ־ ־אפע ציריב דעב האט זי א״ננעארדנט א צזאכוענפאר פון גערעינ־ טע, װו ביאיז נעיטאפן געװאר; אן א נ. .,א־בעטגעכײיניטאפט־■, ראב ״ײ *י יײײי׳ ארגאניזאציע י־ײ ... ייײ• ... יזי־ ... איז א רױזע׳ ארטעיטיטרעב נר רא :״טט אויברעבענען נאך אנ־ערע זאטרונגע;, בעיק־ טעדב-אײראפע, אין פ־אנקדײך, בעי־ג ע. אכיבטע־דאב און אי־ ילאגדאן, ױו הי יידײטע היבטא־ײטע נעזער״טאפט ,דזיטו- 11) ײרייטע זאנדעי־״טאר דעי פ־עככא צו קע־ן מנויד., ייטץו :וכזע־־ן 8—;*, זע אויך: קו־צע־ פיהייעי דוייך די ייד. זאנדע״יצאו דעי■ פײעטטא קכ*י!1, קעדן. כזיהאט ־־א־־טן אייד אױיטגעגעין ״יד־יפטן דעי־ ייד. אינע־ די די־ײ יה״נילע ױבילאי״ארי־צטע־זגגען;־: טעפייטץ: די יא־״ טאוזענד״אוי״גטעלונג דעײ רהײגראגד, בזנורה היוסו, העפצ 8. 2*1) קאמא־אג דעי־, פאט פע־יאײן, ״ײד. מוזעאים. ני־עטלאו״. אין דען יוימען דעכ •כרעזייכען מוזעאומכ פײ־ קונכנד־געױעי־נע אונד א־־טע— כיכזעי־. פע־אנ־ככא־כעטען אוכ־ככעלונג: דאכ ױדענכוכ אין דעײ גע־דיבמע *כרעזיענכ, פעייפאככ פאן עױוין הינכצע, כזיב כאפע־ן. 3 פעבױאי־ ניז 17 מעייץ 1022, זײכן — 1*12. ניקונוס, סיי פון אײאליקע דעםרארוקציעס (יערסאן, נראכער אא.װ.ו. םיי אויט די נ״ססע פאטאנראפ״סע אויפנאכועס, ספעציער פון נראסען, װעאכער האט א ראנגע צ״ס ׳ססודירט דאס איין אין נאאיציען. אין יאר אססן האט אט-די נעזעריסאפט א״נגעארדנט אין דיםעידארך אן אויםיפטעיוננ פון יירייסע איטערטיטרעכק״טן, װאס האט נעהאט {,וור.1 עקספאנא&ן, צװייען זיי א סך פאיאניקוטס. ב״ רער נעיעננה״ט האט טען ארויסנענעבן א פרעבטיקן קאטאיאג, יטי-ן באארבעט און ר״ך א־יוסטדירטז). רער דאזיקער קאטאיאג איז ני״בצ״טיק א גוט האנטבוך פאר זאטרער פון יידייסע אנטיקן. ר״דער האט, אבער, די נעזעריסאפט נאך דער טיהטה און נאך פיאובעינערם טויט זיך נ״סט געקאנט נערעריק רעארנאניזירן א־ן זי ריידט איצט כסרר אויר טאנגר א־ן טאטעריערע דיטירע;. רי פאר- י־ענער״סע טעטיקייט פון דער געזעריטאפט, װאב איז פאר רער טריטר געװען אזוי נוט אװעקנעיסטערט, איז איצט בטעט אינגאנצן אפנע- יסטארבן. אניסטאט די אויבנדעדטאנטע ״טיטט״רונגע;״. רעריס״נען איצט יעירעך דינע העפטן א. נ. ״נאט״צבראט״, אין טיירטאר גייען זיי צו ברויז װי א צוגאב צו אנרערע אויסנאבעס דאס א״נציקע, וואפ סיהאט זיך נעראזט אויפיױן, איז דאס, װאס טיהאט די אגטיקן װי גערעריק אייננעארדנט אין דעד נעביידע פזן רער פראנקפורטע־ קהרה, אין די ארטע ראקאר;, װו סיהאט אטאר נעװוינט די פאטיריע ראטיסיאד דער איצטיקער פארװאיטער, ה• עריך טעפריטץ, ראט א־ן ״נאטיצבראט״ נוטעד ר.ז נענעבן א קורצע פאיסרייפונג פון אט-רעס טוזיי און אין די ״נאטיצבראט״ נו״—זי_■ — פארעפנטירעכט א טין קאטאראנ פון דער ױבר־אויםיסטערוננ, װאס איז א״ננעאררנט געװארן אין הארבסט 8׳_-ו!ן רבבוד דער ו)ז:-יעריקער עקזיבטענץ פו; דער נעזעאיסאפטא). דער פראנער טוז״ א־ז נייסט ספעציער ר״ך, אבער פ״ז אייננעארדנט אין דער באיסטא אויפ; אלטן ייר״סן בית-עיאס. סא־ז דארטן פאדאן א צעך-פאן פון קצייס און אויך א סך — ארבױואי;. צײכנוננען און כא־-קודיס. רי טאינצער זאטאונגען געפינען זיך אין רי פרעסט־קע סאיא- נען פון דער נייער קהרה־געי״-ע, ייי דער ז״ער •ס״נער סינאגאגע. סינעפינען זיך רארטן יסוא-רפציס, װאס זענען נעיריין פון אט-רער קהאה, װעאכע ראט ז״ער א ר״כע פאדגאנגנה־יט, או; פון אנדערע רריינ״סע קהיות. סיזענען דארט אויך פא׳־אן א סך אייױויארן, װאס האבן א גרויבע יאד״טוננ. אוי•־ די װענט העננען פ׳־בתן און ביר־ רער פון באריטטע טענטיס;, קאריקאטזרן א א װ. ד■ דאגצ־נער זאטרוננן זענען נעיסענקט נעװאין פון רעסבע׳י גערדזיסינסקי (ןווסזו און באיסטייען רער ע־קר פון ר״כטע׳י הענג- רייכטער און אנדעדע טע׳סענע חפציס, א״ך—פיר־נראנירטע אייס־ ארבעטוננען פון זיריער אט־רעטן וכל־וטר ז״ געפינען זיך אין צי־ טער ביי■ דער סינאנאגעוח. די העסעד זאטרונגען יאיסט״ען פון ה־ס- טאר״סע אייעריר״בענ״ס; פון די קררות א•; פוירא, האנאו, ײארפ- האנען און קירכה״ן. אט-די זאטרונגען נעפ־נען זיך אין ראנד-טוזעוב אין קאםסער און יסטייען אונטער דער יסוץ פון א יאװנדערע׳י נע- זעריסאפט: רער ייד״סער טוז״ען-פאדיין און ז״ן פאדװארטע׳י דר רודארך הארראסן). אין יאר (־.׳101 זענען אין רי רה״ן-יסטעט אאבען, ריבעידארך 7) אריפיככעלונג פרן ײד. בניניכ און הפציש :א־ *כרי ארן הײ:, אין אפנילדרנגען ארן אריגינאדן, פי־אנקפררכ, 8**10, זײכן ׳< •** 1 . כאבע־ רעכ — (די־כ־כ). 8ו אין 1025 י. האכ די פי־אכקפרי־כעי געזעליכאפכ אײ:ר.עאױנכ א היסכאי־ײכע אריפ־ככעלונג פרן דעײ געיכיבכע פרן דע״ ײדײכעי־ קוזיה אין דעי דאזױןער ״כמאצ. א קריצע בא״כי־ייברנ״.: מאיר, אין מנרלד״ 1025, העפכ 0. 0) קאכא-אג ך״י■ אלכע־ ײד. קרלכרסגעגענ־ככענדע—געלדז״כינבקי. ־סכיפכרנג— אין דעי־ נריען סינאגאגע אין דאנציג, 1**10. 13 זײכן, 127 אביעקכן. א :איאץכעריסכיק פרן די מאינצעי זאמלרנגען ־־־־ בלעכץ סע• כעױ אײן גאנג דריך די ײד. אלכעיכימעד מנריה 1027, 82ל—7י*7 10) האללא רודארױ ייד. קרלכ ארנד קונסכדענקמע־־עי איס העס־ סי״כען לאנדעהמרזעאום אין קאפסעױ דע- זעלבעױ ײדי־כע פא־־קסקרנסכ אין העססען. פעסכ״ןריפכ צר דער סיני־לאזיכע צו קאססעל׳ 1028. בײדע אפהאנדלונגען — רײך אילוככרירכ.