Literarishe bleter · 1929-10-11 · 41 (11.10.1929) · p. Seite 811

זײס 8/1 7'ססר$ר'שס 00x93'■ נ1ס. /4 '284) א? ח נ ן צ ײ ס? ' ן / װ 8 ר ש ס אוז גארדין ־ מאטעריאלד) טעאטער״ און האט דערבײ נענעבן ז"ן, נארד־נם, נאכיען דעו־ױה טען האט דעדפאר נארדינען אננענד־בן אדן דער דדאטאטודנ האט נעענטפערט דיט אן אויבפ־ררעין ארט־קי אין װעיבן עב זענען פאיאן — הוץ פאיעט־־עע יעטעי;, װעיכע ד־ר יאזן דא אדורך - או־ך ־עקב נארד־נס אנ־עו־וננען טכחן עצב טהות פ־ן ׳•די־ען טע־ אטער דער ראז־קער בי־ק נאדד־נב או־פן ־־ד־־ען טעאטער א־ז נאך ער־הױם נ־יעט א־טאקטוער. ״א ק־נד, א טענטיע, װאב א־ז ני־בטרעך (נ־־בט־קו י־־עט אנטװ־קיט — זאגט גארד־ן — דער װאב האט נ־יעט ק־־ן ׳״:טע־ ט־יען נעיעטאק — ז״ קאנען נ״עט פאריעט־ין דעב א־נהארט און ד־ װיכט־קי־ט פון א װארע, א״נפאבע רעבנסב־רד... ז־י פאדעדן נאר אותות וטופת־ב, באבע־טעיעװת, א־בעדא״ענדע בצענען, א־בעדפר־- סיקע עפעקטן, ז־י טוז טען נעבן א־־ן אוטנעװ־־נרעכע פאדװ־קרונג טיט נעה״טנ־סע, טיט םודות, ט־ט קראפנדע, צופנדע צוזאטענ- ׳עטו־סוננען און א־־ן אוטנאט־דרעכע, אוטנרויברעכע אנטװ־קרונג... די צוזעער און אױך פױע פון די יידייעע ״עױיעפ־רעד פאר״עט״ען נאר די אויםעדרכע דער׳עײנונגען פון דעב טענטיענם רעבן, — די א־נעדרעכע באװעגוננען פון זיין זערע זענען זי־ אוטבאקאנט. פאר אזערכע ״טביניב״ א־ז ז״ער רייכט צו פאבד־צירן דראטען: קי־ן א־נהארט פאדערט זיך נייעט, ק־ין פביכאראג־יעע ערפאריעוננ דארפ טען נייעט, ק״ן ׳עירדעדונג פון טענטיענס אינעדרעכע א־טפורסן טוז טען נייעט האבן, נייעט פון דער האנדרוננ, נ־יעט פון ד־ באװע־ נונגען, נייעט פון דאס פארנע־עטערטע רעבן קענט איר דערקענען װער פון די הערדן איז יערעכט און װער א־ז נוט, װער האט א יעטארקן כאראקטער און װער א יעײאבן... און װייטער: ״די הערדן האבן ק״ן יע״כות נייעט איינער צוב אנדערן. געבויט א־ז ארץ אן א פרא;, צונויפנעיעטערט אקוראט , װי דער קאסטױב פון א קראון פון פאריע״דענע רויטע, ברויע, נרינע ׳עטיקרעך; דערוב איז ר״כט ט־ט אזא װערק צו טון װאם טען װיר, נרעסער טאכן, קרענעד טאבן, פאררעננעד;. פארקירצן... ״פאריעט־־ט זיך, װיבארד ק״ן א־נהארט א־ז נייעטא, ק־ין פרא;, ק״ן אידעע, ק״ן פס־כאראנ״עע װארה־־ט־ ברו־ך טען נ״עט. א־ז ז״ער גרינג צו ׳ער־־בן דראטען פון דאס רעבן פון ארע פאד־ יע״דענע געזעריעאפטן, ק־סיריב, נראפ;, ה־סטאר״עע הערדן, רו- ס״עע סטודענט;, הס־דיב, צ־נ־ינער, פויערן — ארע קאנען יערי־ען, טאנצן און ז־ננען קופרעטן״... ײען טיר דערטאנען ז־ך, אז, רי־דעד, זענען טיר נאך ביזן ה־־נטיקן טאנ נייעט פ־ר װ״טער אװעק פונב ־אר סן>18 (די אטע־ ריקאנ״ע-י־ד״עע טעראדראטען און אפערעט;, װאב פױען נאך עד- הױב אן דאס ייד״עע טעאטער פון װאריעע ביז ר־א-דע-זיעאנעירא...) װערט ברויז קראד, װאס פאר א באדייטונג עס האט גארדינס אני- טאטין פאר דער כאראקטעריסטיק פונב ״ד״ען יעאפן. יעוין צוריב די דאז־קע א־נטעדעסאנטע און נ״ע גארדפאדען- און נאדדין-טאטעדיארן, ײערכע טיר נעפינען אין זירבעדצװיינס ״ה־נטערן פאדהאננ״, טוז טען דעב טהבר טוחר זיין די א״נ־קע פע־ רעדן, װאס דאב בוך פארטאנט. _קאאפעראטױו ״ביכער״, װאריעע,_ דןןם בוך םון דעם באקאנםן ײדישן שריםסשסעלער ד. י. זילבערבוש ס ל. י צ ז (נןןװעלן און דראמעס) נעגונדן סל2 זל. 2-3 ו>1׳\\316א ,3׳ו\3ב5ז3^\ ,׳'ז6ך1סץ8״ .12){6ק5 .13.196 .0 .>1 .8 אינטערעסאנטע גאלדפאדען די ״דייעע ריטעדאטוד איז נאך ארעב א־ן טאטעד־אר װענן ייד״ען טעאטער, באזונדערב אין זכרונות־טאמעריאר, װאס זאר אפיעפ־נרען די נרינדוננס־תקופה פונב י־ד״ען טעאטער דער־בעד דארף יעדעס נײ־דער׳עינען בוך אויך דעב נעביט באטדאכט װערן װי אן אננער״גטעד נאסט, — טענ דאס בוך האבן אפ־רו נרו־םע פערערן. ױטן זירבערצװייגס בוך האט פיר פערעדן. דער נרעסטער פערער ז״נער איז, װאם נ״עט ארץ, װאס א־ז אינב בוך אר״;, האט טאקע געטוזט פאדעפנטרעכט װער;, נ״עט ארץ, װאב עב פאדבר״בט אין זכרון פון דעב אדער יענעב טעאטער־טוער אדעד אקט־אר קען פארעכנט װערן פאר וכרונות, װאם זענען ראוי צוב דרוק. אינטערעםאנטע זכרונות זענען — א־נטערעםאנט. אבער דעדציירוננען װענן דעם, װי אזוי א פיעסן-טחבר האט, א־ן א חטיטותדיקן טאנ, אויםנעטרונקען עטרעכע צענדריק נרעזעד מ־י, אדער ביר — דאם איז נײטט אזוי טישעקאווע פארן טעאטער־ היסטאריקער... (זייםן 157—170). דער צװייטער פערעד פון זירבעדצװ״נם ״הינטערן פארהאנג״ איז, ײאס די זייער-אינטערעםאנטע רובריק ״װאס דער ־יד״עער אקם־אר דערציירט״ א־ז נייטט װי נעהעריק ס־סטעטאטיזירט און עם ׳עאפט א כאאטייס בירד דערפאר אבער זענען ז״ער בארערנד און א־נטערעסאנט באארבעט די ״זכרונות פון יצהק ריברעסקא, דעם א־ניציאטאר פון נארדפאדען-טעאטער״. טיר האבן דא א ײיכטיק קאפיטר פון דער ״די׳טער טעאטער- געיעיכטע, אן װערכן קיין ערנםטער טעאטער-פאריעער ביי אונז װעט זיך נײעט קאנען באניין. די זכרונות פון יצחק ריברעסקא װארפן א נ״ ריכט א״ך דער געיסטארט פון אברהב נארדפאדע;. ז־י יסטערן איב, נעטרעך, פאר נייטט אזוי פארהעררעכט, װ־ טען איז נעװוינט צו טון אפטטאר בײ א יארצײט און ױבירײ... בײ ריברעםקאן װערט גארדפאדען דורך ז־ינעב א נאענטן פרי־נט און טיטארבעטער, נעיע־רדערט ט־ט ארע ז־ינע טערות, אבער אויך — טיט ארע הםרונות, װאס װ״זן, אז צוריב ז״ האט דאם יידייעע טעאטער זייער פיר נעריטן. אוטגעהױער-אינטערעסאנט זענען ד־ עירדערוננען פון דער םביבה, א־ן װערכער עס האבן זיך נעפונען די ״דײעע אקטיארן ב־־ם אנמיסטײן פון יידייען טעאטער עם נייען אדורך פאר אונזערע אויגן כרעררײ טיפן — אנהויבנדיק פון שור- און טעטפר-נבאים און ענריקנדיק טיט טענטיען פון דער הינטערװערט, ײאם האבן אױך דאן ארויפנערײנט זייער עטעטפר אויפן פרצוף פון יידײטן טעאטער... די זכרונות פון יצחק ריברעםקא זענען געיסריבן רעבעדיק. און אנציענד, זיי רײענען זיך ט־ט גרוים פארנענינן. דאס איז א ײיכטיקער צויסטייער צו דער געיטיכטע פו• ייריי״ן טעאטער, און ז. זירבערצװײג, װאם האט די זברונות אויפנעזוכט, םארטירט און באארבעמ, פארדינט דערפאר א יעײנעם דאנק. דאס צװײטע, באטת-אינטערעםאנטע קאפיטר א־נם בוך א־ז ״יעקב גארדין ארם באארבעטער פון נארדפאדען און קאברין״. (ז. 118—ך>13). גארדין, דער גרונטיעטײן־רײנער פון דער ייד״עער דראטאטיעער ריטעראטור, דער רעײאריציאנער, װאם האט געטאכט אן אטתע איבערקערענײט אין דער ״דײטער כינקע-פ־נקע-בינע, איז נאך בכרר זייער װײניק אפנעיסאצט נעװארן און יעדער צויעטייער צו דער בארויכטוננ פון ז״ן אײגנארטיקער פערזענרעכקײט, איז נויטיק און װיכטיק. אינם דערטאנטן קאפיטר װערן טיר באקענט טיט אן אינטע- רעםאנטער פארעמיק, װאם האט זיר אין 189-2 געפירט אין דער אמעריקאנ״ס-יידײטער פרעםע (״די ארבעטער-צײטוננ״) װעגן יעקב נארדינען. נעהאנדרט האט זיך עס דערין, װאם נארדין האט באארבעמ גארדפאדענם א פיעסע פאר יעקב פ. אדרערם ״ױניאן- *) זלמן זילבערצװייג — הינטער פארהאנג. װאס דער ״דישער אקםיאר דערצ״לפ. :זעאםער־זברוכות. פארלאג ב. קדעיקין, װאריבע.