Literarishe bleter · 1929-10-11 · 41 (11.10.1929) · p. Seite 808

?יס^ד^ד׳ישע?לסכסר 11ם. 41 /284);״ג 808 * שװערע לאגע פרנם ײדישז טעאטער איז װארשע הײבן הײפם ייד אן דער אנפאל םים די שורות: ״פיר זענען ז״ געײעו ״אביםר איז ב״ ז״ געװען פון די פיר ברידער. װא= ״האבן זיד געשפילם אין שם״נערי', ביז ״פון ז״ איז געבליבן דעם 1־םן אקטאיער איז אין לאקאל פון ארםיםםן־פאריין פארגע• קומען א פרעסע־קא:פערע:ץ. אויף וועלבער ם*איז דורך דעס פאי־זיגער און פאי־װאלפער פון פארײן ים. לא:דוי און י. ױװעליר אייערגעגעבן געװארן װעגן דער יםװערעי־ ראגע פונם ײדי״םן םעאםער אין װאי״םע. פארגאנגע:עם סעזאן האין אין װאי״םע גע־ספילפ דר״ ״דייםע םעאטערן (״עליזעושי/ ״קאסינסקי״ און אין ״סקאדא״). היי־יאר האם זיך דער םעאםער־סעזאן אנגעהויבן ילויז אין קאסינסקי־םעאטער, אין די אייעריקע צװײ םע־ אטערן: ,עליזעום״ און ״כקארא״ פוסטעװען דערװ״ל. אין ״עליזעום" *כפירט מען ״מיררא עפיאס״ אויף פדילי״כ. אין ״סקארא״ הויבם זיך :י׳כט אן דער סעזאן צוריב דעם סיכסוך, װאס איז אנטשטאנען מים דעם דיי־עקטאי־ הי דוד עערמײסטער, דואס האם אין אפריל#חוד״ט געגעבן א ״טײפטרעכע פארזיעערונג דעם איטיסטן־פאי״ן, אז פון נ״עם סעזאן (מ:19־ס193 וועט אין ״עליזעום״־טעאטער אװעקגע״גמעדט װערן א יידי״ט טעאםער בכלל און יידי״כ־ד־אסאטי״כ טעאטער בפרט. אט ״די דאזיקע פארזיסערונג — האט צוגע״טריבן ד. צערמײסםער — מעגט איר בא־ טראכטן װי א פא־פריכטונג״. ז־ער זערבער צעלמ״כטער איז איצט אויך א״נער פון די דירעקטארן פון ״סקאלא״, און דער פאר״ן זאגט זיך דערי- בער אפ צו געבן א קאנװענץ אויף ז״ן גאמען אויף ״סקאלא״, װײל ער האלט ני״טט זײן פארפליבטונג בנוגע דעם ״עליזעום״־טעאטער. אויב מיר וועלן אין ״עריזעום״ ני״טט עפענען קײן ײדי״ט טעאטער, דראט אונז צו פאירירן אט די טעאטעי־־פאזיציע פאר א ײדי״כער בינע אויף א לענגערער צי־ט דער פאיײן האט דעריבער זיך געװענדט צו דעי־ ״די״םער פרעסע. מיםצוהערפן דעם פאיײן אין דעפ קאמף צו געװינען צוריק דעם ״עריזעום״־טעאטער פאי א בעסעין ײדי״טן טעאטער סיאיז אינטערעסאנט: ני״טט נאי, װאס אין ״עריזעום״ ״טפילט מען ״מירלא עפראס״ פאר װאי״טע. גאר עס ווערן אין ״עליזעום״ קאמפרעטירט יידי״ד־פוילי״טע םױפעפ. װאס פארן אין דער פראװינץ און זענען אויך דאי־ט מזבה דעם ײדירן עולם מיט ״סירלא עפראס״ אויף פוילי״ס. אבעי־ אין דער פי׳אװינץ האבן די ״די״כ־פוילי״כע פרי״כ־געבאקעגע טרו־ פעס א קנאפן ערפאלג. די טעג װעט קיאר װערן, װאס סיװעט ז״ן מיט ״פקאלא״ און ״עליזעוםי/ — װער און ווען מיװעט >*נהויבן צו ״כפילן דאיט. דער ײדי״םער עולם אין װאי״בע דא־ף יםטײן אויף דער וואך. ני״טט צו פאױירן די פאזיציעס פאי־ דעם ״דײםן צעאםער. אכטונג, ײדישע לערער אױ שולן ■0■ נאר־װאס דערשינע;: די נייע ז-טע אויפראנע פו; דער כרעפטאטאטיע פאר; 1-ט; אערניאר לעבעדיקע קלאנגעז ראס בוך איז פונדאםנ״ איבערנעארבעט און איבערנעזעצט טיט נייע נרויםע ׳טריפטן. א םפעציערער ׳ערייב׳עריפט. פיא נייע איאוםטראצ- יעם. — צו באקוטען אי; ארע יידי־טע בוכהאנדאוננע;. הויפטפארקויז: .28 .וח 24 3>81ח3!6)5 .סת1ו^\ ״גריניבקע בײמעיד־ער״ ׳צוין דער׳פינען דער נוטער 10-20 (אעצטער פון ד.-ט; יארנאננ; פון דעם ״-ײעבגטרעכ; אירוםטרירט; קינדער-זיטורנאר ״גדיניגקע בײםעלעל״ װאס דעריט״נט אין װירנע אונטער דער רעראקציע פון ׳ט. באפ- טאבסקי. אין אקטאבער ה״בן אן די ״נרינינקע ב״טערעך•• דעם פערטן יארגאנג. אבאנירט ארע און פאריטפרייט די ״נ ר י נ י נ ק ע ב ײ בו ע ל ע ך״. אבא:.־פר״ז: א יאר (20 נומערן) 7 גירדן (1,20 דאדאי). א הארי יאי (10 :ומערן) 4 גירדן (60 שענם). , 1 נעדם שיקן דויטן אדיעס: .28 .וח 24 3>51ח3}516 ,סח11^\ ,1>|15חס)838 .5 און אפשי נאך כעי האם זיך ב״ ז״ ארויםנעװיזן פון די פיי ״בנים״ פון דער הגדה, פון דעם װויל־באקאנפן ״חבם״ און ״-שע״. דעם ״תם״ און ״שאינו ױדע רשאול״ (װאם װ״םם ני״כט װער סהאט אים נעיכלײערט). די נעכען פון די פיד זענען: אב-ד,ם י״זען• ה. ל״ײיק, מ. בארײ״כא א*ן א. יאבאי. און װעי פרן זײ כיהאט זיך ארויסגע־ וויזן פא־־ א ־.יי׳עסערן ״הכם״, אדעי פאר א גיעסערן ״תם״, איז א פיאגע זײע־ א דעליקאטע פא־ ״•־•טעיס״, פאי מענט״טן, װאכ זײנען ביי דעי־ עי״כטעי■ עינסטעי פי־אבע איבערגעלאפן אין לא־ גער פון *כונא דזאבן זײ זיך אבעי א־ע איויסגעװיזן, און נאי די דאזיקע אי״גנ״לאפט זייעיע אינטע־־עסייט אונז אין דעם גע־ געבענעם פאל ארן אט גי*ט אזא מין ״ה״צבון״ פון די ביר ״בנים״: ״אביהם רייזען. ה. ל״װיק, מנהם בארי״כא און א. ראבאי זענען װער כיעי־ װער װײניקעי באװוסטע ײדי״כע ״כיײבער. זײ ארע זענען. װי עס ״פאסט״ פאי קינםטלער — אומפארטײאי״טע, אוז זײ אלע האבן זיך א לענגעיע אדעי א קירצע־־ע צ־־ט אדומ־ געטי־אגן מיט ״ליגקע״ *כטימוגנען. זי• אלע זענען װעי מער צײט. װעי ײײניקער געװען מיטאיבעטעי פון אונזער נױ־יארקער קא־ מוניסטישעי *טװעסטער־צ״טוננ ״פײיהי־ט״. בײ יעדן אײנעם פון ז״ איז די מיבארבעטער׳טאפט אין ״פיײהײט״ ני״לט געװען ק״ן גאי צופעריקע זאך. ה. לײװיק איז אן עסטעט אין א מ״ליה־זונער און בכלר דאס, װאס מען רופט ״אן עילעכעי־ מענט׳ל״. קײן ־טײנק״ט און קײן מ״כיח און ק״ן עילעבקײט האט ער אין דער באלעבאטײמער און יעפארמיסטי־לעי• *יעטע פון אכעײקע ני׳כט געקאנט געפינען, האט עי זיך צוגעטוליעט צ• דעי ״פײיהײט״. א רײזען האט זיך א יאנגע צײט ארומגעב־אנקעט צװי״דן דעס בלוי־נאלעבאטי״טן ״טאנ״ אדן דעם גער־רעפאימיסטי״לן ״פאי־ װע־טס״. פון ״טאג״ האט אים אפגע־כטויסן די צו־פעטע באלע־ באטי״דקי״ט; פון ״פאיװעיטס״ — די צו־גראבע תזירײ און פון זײ בײדע זײער *כנאה צו דעי־ אקטאבע־־יעװאלוציע, צו װעלבעי־ א יײזען האט זיך באצויגן מיט א סענטימענטאלן י־עספעקט. און װען סאיז געקומען די צ*ימ פדן זײן ױבייײ, װען ער האט געמאכט א ה״לבון־הנפ״ס׳ ײו עס געפינט זיך זײן לעזעי׳ האט עי דערזען, אז דער איבעטעי־לעזער איז מיט דעי ״פיײד״״ט״. איז ער אויך אהין אײבעי מנהם באיײשא האט יאינראנג געאי־בעט בײס ״דז״לאינט״. א־כ טיעי פון ״דז״דאינט״ האט ע־ מיט א יאי יאר צוריק באזובט דעם יאטנפאיבאנד באך זײן צוי־יקקער קיין אמע־״קע׳ האט עי פאי־־אזן דעם ״טאג״, װו ער פיעגט פי-יער *טיײבן. און האט אנ־ געהויבן דרוקן זײנע זאבן אין ״פרײהײט״. װאפ איז *דײך ־אבאיען׳ איז ער װאי״טײנרעך געקומען צו דער ״פרײהײט״ א־־ע־ דעיפאד, װײל עי איז גי״כט מו״צװה נע־ װאין מיט די אויכגאבן׳ אין װערכע עי האט פײער געאיבעט׳ אדעי ײײל עס האבן אין ״פיײהײט״ געארבעט עטלעכע פון די ****••רדןןז ייײי*•* **^ י״רס״דרי רט״ *י*-^ * 1 1 0■ ~0 0 ־י אז מ״טה קאץ איז יא אזא ידען אין דעי גע״כיבטע פון יעדן אײנעפ׳ װי ארדפ און צוריב־װאס עי איז געקומען צו דעי ״פיײהײט״״ װאיט ני״כט נע״טאדט, װען עי דעיצ״לט ״לוין, אגב, אויך זײן רעבנפ־ גע״כיבטע און די װעגן־אומװעגן, װאס האבן אים געפײ־ט צו דע־־ ״פײידיײט״. עס איז א גידיכעד ״לאד באמת. דאס איז אגב־אורהא. און ארומיעדנדיק מע״טד״ פעסטעי קאמוניפט דעם גאנצן ענין, ענדיקט מ־כה קאץ אזוי דײבט און ״לפירעװדיק: ״איז האט אײך׳ פיר בנים׳ א גרױךעבן ״טליטװעגס. איר האט זיך ד״ײנט נעמאכצ צו ״כאנד׳ — מיר ורערן מארגן נאך זעען. ווי איר וועט זיך מאכן צו •כ5אט!"