Literarishe bleter · 1929-10-11 · 41 (11.10.1929) · p. Seite 806

?יעעדעדישע 3?סםסר נזם. 41 (284) זײם 806 * איז ייען נוצדיק דעס פסק-די;, װאס די םאציאהע רע״אאוציע ק)(!'.: ארױסנענעבן: נישט-װיאנדיק פירז כיע; אויסהער; אײנענע רײד, װאר קוטע; א; ארויסנעיערויפט פוז הינטער דעס אייגעועם באװוסטזיי; או; די דענט׳ע; הער; זיך אא״; אײן צו די אײנענע װערטער; ״יידי־ יבע ׳בב־אך״. ״יידי׳צע קורטור״... ״ײדי׳סע עד־-אדבעט״.יירייבע דערפער״... צוס עד׳סטי ט$ר ױער; די דאזיקע בוענט׳ס; אויף זײער א״נענער ׳טײהת אזערכע או־םטעראייסע װערטער, און פונקט, ײ■ רער פאקט, װאכ דא האט טע; פאר זיי אפגע־טניט; א בכודיק; ׳בטה ערד או; נעזאגט, אז ראס איז ז״עדס — װאס א סך פון די פאר־ זאטרטע נלויבט זיך עס נאך נייטט — אזוי איז אויך דיט דער ײדי־ ׳עער ׳בפראך, װאס פו; אויבן האט נוע; גוזר נעװען, אז זי זאר זײז רי ׳בפראך פון ז־י יידי׳טע נ׳אס;. דאס טײנט, רי ״נפראך פו; ״ד״ע; פארק א־; כאט׳ט דאס איז נ״בט קײן אובונאטיררעכע פלאנצוננ, פונרעסטװענ; האט די דע־פארוננ טיר באװיזן, אז פאררויםיק נע• ראט רי ״ײדי׳סע זריעהי אין ײדי׳סן דאדפ, װי ז־י ,תבואה נערעטעני״׳ א•; רי איצטיקע אוטנעראטענע יאר;... רי ק־נדער האב; באקוט; טתנות: ארעטע טתנות; אײ פאפי■ רענע זעקערעך, א״סנעקרעפט פה צײטוננס־פאפיר, האט יערעס קינ־ באקוטע; צװײ ראנדרי; צוקערקערעך און צװײ ווייסע, טרו־ קענע בײנער־עך. רי קינדעראעך האב; עכ אננענוטע; ט־ט ריב׳באפײ אײ; קינד האט באטדאכט בײס אנרעדן, װאס אין פאפיר; זעקעלע טוט זיך עס א־ז געװע; א צ״ט, װאס טע; איז ז׳סעדנע נעװען ראר ׳סטיקר ברויט אוײ־ רעס אײנענעס ערד־הרק. פװ ערד ביז ברויט איז א װײטער טהרך רי לינדעירעך האב; די װייסע בײנערעך באטראבט פאר א; אנהויב פון גוטע צ״טז. א קינך װאס איך האב געהאט לעב; זיך א בלאנד ױננעריע. האט טיר פא־נער״נט א־ך זאל בײ איס נעטען איין בײנעריע: ״נעטט, הבר״, האט רער זיבן־יאריקעד בר״כער חברל טיך גע־ בעט;. ״נ־עטט א בײנער־ע, א״ך האט טע; טסהטא פארנעס; צו נעב;״... אז דער עויס האט גענוטען צו ביסעריעך זויערן, קריטער װ״ן או; טיען האט זיך דעדװאדיעטט, איז טיטאטאל עננ ניעװאר; אי; ־סטוב רי צװײ פידערעך האבז ני׳סט אויפנעה׳ערד צו באדינען ר׳עס יעורס, אלע טאל האט א סטרונע נעפלאצט או; די כרי־זטר האב; ג׳עהארטז אי; אײ; ׳סטוקעװע;. טיע; האט די קינר׳ער פארטריבן אויז ד• ב׳ענק, ב״ ידי װ׳ענט און ריעי ערײערעד עואס האט זיך אװעקנע- יאיז אויכציהאפ־ע; אל׳ע זארגז אץ אלע נעכטיקע טענ. טיען האט ארויסגיעיאזל פוז אונטיער ר• פאי״ס יטיס־נוראיטדיקע ננוני־ װי ג׳עבונריענע טויב;. רי ניגוניס האבן אננעײויד; ז״׳עד איט; ריה או; טתיקות אוי געקי־אנ; א זו־׳ערקײט, א פארדוטפנקײט א•; קריטער סטעפ יעס איז א ־ידייס, װאס ר• נײיע צ״ט האט נייסט באיסאפ; קײז נ״ע פארקס־רידעך■ רידעך װאס זאלן ארײנדריננעז אין די טאס; אר״;. אלע נינוניס, װאס ט׳ע; האט אננעצוינ;. זיענעז נ׳עװעז אלטע טרויערריקע; ז׳ענע; נ׳עװעז אפנעריסענע, ענרעך אוײ־ די ־סטעטירר־קע יסבתדיקע בגדיס, װאס טיע; האט צופיר ׳סוי; נעטראנז אי; ר׳עד װאכ;. או; װאס צוס ױס־טוב טוינ; זײ ני״סט טע; האט לאננ געטאנצט או; יאננ נעריסן פון זיך די פרײך זי זאל אריביער׳סר״ע; רי זארנ;, ײאס האב; אננעפירכ ד׳עס טוזות פ־לס עוי׳ס, אלט און ױננ עס איז נעײיעז א קאלטיע נאבמ. יספ׳ערע־ הא־בסט. או; איך ב*; א; ׳ערות פײ ־עס ענטת־נפ׳ס, ײאס איז אויס־ ניעפאר; אוײ־ די נײיע ״דייסע דעי־פער בכלר א־; אוױ־ רי ד־ערפעך ױאס האב; נאר װאס זייער נרונטיסטײז פארריינט, די עריסטע נייסט נעראטענע יספע אראפניענוטעז איז יעם איז נייסט נעװעז אפיר,י נענונ אוײ־ װינטיער־זרייעה יעס האט ארויסנעקוקט א ׳סװעי־ער װינטער און ראבט זיך אוים, אז קײנטאר װעט ז״ער ראר;־ קיין תקוטה נייסט האבז, װײר די ערד א־ז א יסרעבטע. דודך רי פ־רערעך האט נײ־ בריאנםק ט״סטעות נעװארט איבערנעבן די אײניענע ראנע, דער אפיצ״עי״ער טײר פון רעי פראגראס האט רוקא נעיסראג; א•; רער טי־ רע־ ״קורטור־טוער״ פון ראך־ װאס האט די ״ערד א״נגיעדיס;״, אז א ״סור זאק די עטרעביע קינרער האב; פון עריסט; יאר א; -- ער איז גיעזעס; א נאנצע נאבט או; פו; רויט; פאפיר אויסניע״סניט; אותױת און ניעקרעפט א באנריסונג א י■־ א דויט; יסטיקר או־סגיעריביענעס ציץ. רי ראזיקע פאז ט־ט רער באג־יסונג האט טיעז אויפניעהאננעז אויבן־אן, ער האט יע־ עי״סטער גערערט טיט היץ או; איז באלד אדײננעפארן אי; באנ״םטערוננ און א•; א הײזעריקײט, ביסיעת יער האט נעטארדן פאד; עורס ראס, װאס טען האט פאר א״; זוטער רערנרײסט, ביסיעת ער האט נעטאח פאח עורס רי צוקונפט פו; דיער נאנצער ײדי״סער איביעי־ויאנדערוננ צו יערר אר• ביעט. ער ארײ;. א טינסקעי ביעקער א•; א ־סטיקעריע בער־טננ;, װאי- א־ך האב איס נאך געזיע; ט־ט א פאר ־ד״סיס פריער אין ז״נע נאנ־ צע בגריס — איז יסי; איצט ניעיסטאנע; פאר; עירס א; אפניעריסיענער א•; ראט זיך אײ'ז סאנייסטערט פו; ז״נע ד״ך די עטירעכע א■; צװאנציק קינהעירעך .האב; אויסגעצוינז ר• הערדזאעך און טיט הי־״ס געהע־ט, ױאס טע; זאגט װעג; זײ: ט־ט הירויס ז־ך צונעהערט צוס *•ך> י*ײי* ץיי >*•*£ אין *טי״י] ^ן*ן• ךןןיך א הײזעריקער יסטיטע, אז ז״. די קינרעך זיעניע; די צ־קונפט פון ד■ אייערױאנרע־ער אוז אז זײ, די קינדיעך װער; ראי־פן באװײוז פאי־ ריער װערט, ״אס ד• דאטנטאסט האט געטון פא־ ד• ײרי־סיע טאס, או; זײ װעילן רארפי ראװײז; יאי רי נייסט־ײד״סיע פוייעריס, ײאס א קורטודעריער פוייע־ באטייט. א טײדעריע, א זיבז־אסט יאריקס, טיט א ברייך פניטך פון ײא־ נע; יעס האבן אדויסניעפינקרט צײײ ״סװארציע אוינ; ײי צװײ ״סװאי־- ציע אפאח — ז• האט אנניעקוקט רעס ריע־נער און עס האט א־ד אפניס אויכניעזיעז צו גרויס און צו ״סװעך װאס דער רעדנער ײיי א״■־ איריע יסטאייע פרײציעס ארײפי׳ײג; ר• צוקונפט, די רויטעדע— האט זי זיך איבערנע״סראק; או; זיך צעװ״נט, א פא־יסט״ע־ פו; נ״סס־״רי״סן רא־פס-דאט, צו ײיערס; דיע־ נוטער ׳.ײ נעהיעדט, איז ניעקוטעז באנ־יכ; אפ־ציער א•; נאטען פו; רא־פס-־אט או; האט אונטערגע״סטיאס; רי באר״טוננ פון די ״ד - ״סיע ״סור; א״ רי י־רי״סע רערפיע־ יעי האט אנניעװיז;, אז ״סוי; א״ ער״סט; יאר. א״ב נאר אוי•־ א ע־ר-־יק יזי״בט זיך א; א נעניגנרע צאר מינריעך גיט ר• רעניױננ א ך״י א•; ראס ײיזטיקסטע. ײאי ר• רענירוננ פארי־אנגט איז, אז יע־יע נאצ״ע זאי אנטװיקריע; איר קדי טור או; ר• הינרעי זאי׳; זיך יערנעז אוײ־ זײער אײנענער ״ספראו־ א־; יעי ־אט פאיענ־יקט: ״ייעבז זאל ד• ראטז-טאבי.׳ א״ ייעבן זאי ד• ״רי״סיע קירטז־ אין רי יירי״סע ־ספ־אך:״ ־ע־ א״נצ קע־ רעראכ״-יאטפ, װאס האט באיויסט; רי עננ- ׳״אי■•^ האכ כא״ כ!״,׳״, א *כיטיד וריי״ר־ לעכרײט יא אין יעי ענניטאפט, טענעי פיייע־ אין קעדטג־ פי־ יו״כ־ײ־כײאני, אײ־יאינע איז ײײטע צפונ־־רע גובעי־ניעט — כיענטיטן, ײאכ ־זאבן פין ק״ן *טוכ *ט־יאך אר״ן נייכט נעטיאכט. טענט״*ז, ײאכ פין ארציינג האבז ז״ געיאנהט, נאי נייטט פיז א, א״גענעי *צפיאך• טאניעי האבן ז״ נעטיאכט פון אן אייגענעי *טפיאך. איז יאכ נעײעי — לטון קוי״צ אין פארעכטינע. ײדי״ט איז א דדזית ױכייע האט טען ״טיין פאײ זיי פא־־זאיגט. האט די דא־ זיקע דטזית. װאכ ה״כט ״ר״ט ב״ אינז. און װאכ ב״ א כך פון יי פאיזאדרטע אײײ יער *טפיהה ה״כט זי נאך ״ז״בארנאן״ — יי ראזיקע .,הציפה־׳ יאט זיך אוי־־ אײ־ס יעיװאיט. גייטט־װילנריק