Literarishe bleter · 1929-10-11 · 41 (11.10.1929) · p. Seite 801

זייכ 801?'נז1ר$ר'2727 ברססנר 012. 41 (284) מיני װערטער צו גע׳טאענן, צו ״עםערם איז נאר א״ן טריט, אײ1 טריט, נישט פער.- אי; קר״־ז-פ״ער םון די קעגנז״טיקע אנפאא; פון ״היינט״ או; ״פארקסצ״טוננ״ געפינע; זיך איצט די ײדייע-װערטרעבע צייט״א-יעור;. יצראגםטו פ י י ן ארץ-ייעראר, װער א־ך ׳ער?זנ; ד ״ נ ע יטורן, — א,״■־ דעם װענ גײען איצט א״ניקע פ־טארבעטער פון ״ה״נט״ א־ן ז״ער קאט־־ פיט רעם ״בונד״ או; ״פארקסצ״טוננ״. דארק פען דען פ־י־ ברייע;, בדי צו דערװ״ז;, אז אט דער װענ א־ז א פםוכענער ׳טעדרעבער װאם קאן דערפ־ר; צו א נא• צ־אנאאעד קאטאםטראפע׳.׳ פעג פע; האב; פאריט־יבע און נע- זעריבאפט״עכע היטבונות פ־ט; ״בונד״, אבער דאס ״ד־יב-־ועי־טי־עבע ׳טור־װעז; א־ז א; ענ־; פון נר־־כער נאצ־אנארער או; נעזער׳טאפט- רעבער חיט־בות. א־ן פו־ר; ב״ די העריבנדיקע באד־נגיננען א־ז עם נאר א צ־טעדיק קינד, או; װער קאז װאגן עם אופברענגע;׳■ א־ז ב־ע; א־ן בעם או־פ; ״בונד״. ײאכ באר א פה־ת; זענע; אהער ד־ ׳םורן — נ־יםט דער ״בונד״ א־ז ז״עי־ א״נצ־קער אפטרופים א־; פ־יעד. או; דער־בער א־ז דער אננריפ א״-= ד־ צ־׳ט א-יטור; רהרוט־; א; אופגעדעכטעד און ׳טעדרעבער אפת, צור־ב א ד״ טעפ־ם א־; באד־נגונגען א־ז ד־ באזע א־ן א־ינ־קע ערטעד א-,~ ״ד״״־ װערטרעכע ־טורן א יטפאיע, א פאדיטפערערטע. אבער אץ א ר״ פונקט; (א־בערהויפט אין װ־מען נרופ־ר; ז.ך אר,- ך. צ־י״״א- יטיר; או־ך פאיקיבט־יבע ערעפענט;. או; וויפ־ר פיזאר נ״םט װא־פן פ־ט פראזעם, װ־־םן ארע, אז די ״א״נצ־קע פר־נצ־פ; פון דעי־ צ־יע״א-פיאטפארם זענע; ״ד־יבע אונטער־בט-יטפראך או; װערט- רעבק־־ט״. אי; זענען עם דען נ־יםט ד־ זערבע פי־נצ־פ;, איי־ װער- כע םיזענע; נעבו־ט ד־ פאר ״•םור-קורט״-יטור; אין ק־נדעדה״פען ןאץ װימע או; ײאדיטען, פאי־ װעיבע ד־ ״־עור-קורט״-טוער פדא- פאנאנדיח׳■ אט דעדצ־־רט טאקע ד־ ..א־בעטע׳־-צי־טונג״ ןפץ די ר־נקע פוער־-צ־ו;ן: ״פ־ר האבן געהאט א רעבט צי פאדעח פץ דעד צ־יט״א. ז־ זאי עפנט־רעך פעסטיטטעח, אז זי א־ז נ ־ יט־ ט ק ־־; ב ו נ ד ־ - ־ט ע, אז אץ א־ר ג״ע; אד־ץ פאד׳ט״דענע א-דע־יטע ר־בטונגע; אז זי נעפט נ״טט ק״ן ׳טטערוננ צו פאר־ט״טע פ־אג;, ווערבע האב; נ־יטט נענופען אץ האט נ״טט קיץ ׳טטער־ננ צו פארייםט־נע אץ צו ד־ פאיעםט־נע-געיטעענ״ט;. און אזוי קאז פע; ז־ נ״טט פאדאנט- װאדטיעך פאבן פא־ דער ׳טטערוננ פץ ק־ץ ־ט־ם פאר־ט״טעי פאד- ט״ צו אט די נעיטעענייט;,.. די בונד־יטע עקזעקוט־װ-פ־טנרידער האב; ז־ך אפער פ־ט ארע בוהות אנט־קענננעיט־טערט. טענהנדיק. אז אזא פץ דעזארוציע ײארט יאד״ט. אז ד־ צ־׳ט״א גרענעצט ז־ך אפ פץ דער ׳טטערוננ פונם ״בונד״ צ־ די פארעםטינער נע׳טעענ״טן און פען װארט נאר געקאנט דורבדעם ארו־םדריננע;, אז די צ־־ט״א איז קעגן דער בונד־יטער ׳טטעריננ״... אבער ״נ־אך א קאפ־־ האט ד־ פעדעם-פ־אקציע ט י־ ר װ ״ ז ק ־א פ ־ ט ו ר י ר ט״... אץ םיא־י עפנט־רעך פעםטנעיטטערט נעװאר;. אז ״אץ דער צ״ט״א ני־ע; אריץ פאדיטי־דענע ריבטונגע; — ״בונד״. ״פוערי-צ־ו;״, ״א־פפארט־־- א־יטע״ א א וו.״, ד־ ״ד״ט־ע ״טור א־ז א־צט ד־ א־־נצ־קע או־ה דעד ״ד־יטער גאס, .־יאם קא; אונז צופר־דניטטעח, - - פענ ז■ האב; ר־ אדע־ אנדערע הםדונות. פ־ר יט־ק; אהץ אונזע־ע קינדער אץ פארניו־ב; ד־ דע׳־צ־וננ פון אונזעדע ק־נדער אט ד־ יטור; פער װ־ ײאםע־ ם א־ז אנדערע יטור אויק דער ״ד״טעד נאם דאם א־ז א פאקט אז־ב די הו־פט-אנפ־רעריטאפט פ.ץ ד־ יטור; א־ז ד־ רעצטע ־ארן א׳־־־נ- נעפאח אץ די הענט פץ צװ־י פא׳־ט־־ע;, א־ז עם דו׳־בו־ם ד• ־טייר פץ דעד ״ד־יטער ראר־קארער א־נמער־נענץ און דעפאקראטייט- פארק־סט־יטע ערעפענט; אץ ראנד, ײעיבע זענע; נ״טט פע־ק נע- װעז אנצוהארטץ פ־ט ד־ יט־ור;, יא־׳־נא, זארן ד־ ארע דעפאק־אט־־טע ג־־פ־י־נגע; אץ נעזע״• יט־אפט; באפת זיך נעפע; צ־ דער בוױננ פץ א ״ד״ט-ײערטרעב; ׳טיר־װעז; אץ ברענגע; ד־ ענדערוננע;, װאם זײ געפ־נע; פאר נו־ט־ק פ־ר זענען דא אץ פ׳־־ח אזוי נ־יטטיק און יטײאך פ־ט אונ- זעי עקאנאפ־יט; אץ ק׳־רטודעח רעב;, אץ עם איז דער־בע.־ א נ־־־- םער פאדברעך אץ אזא ״טװער; פאפענט פץ װ־רטיטאפטרעבער אץ קורטודערעד דעדדריקטק־־ט אנצוהו־ב; א פארביטערטן ברזדער־ קאפי אויה דער ״ד״טעי גאם, װאס א־ז עמר צו ב׳־ענגען א חורב; אפיטטערן די העצעם, א םוה פאכן צו ד י ק ע נ נ- ז ײ ט י ק ע א נ פ א ר;, — דאי אין דער נענאיט פ ו; ד ע ר א י צ ט י ק ע ר ׳ט װ ע ר ע ר ׳ט ע ה 1 עם נ״ט א מאדנע האםטיקע איבער׳טיכטונג פון כחות, טענ־ דענצן, םיפפאטיעס. נאך האט אברהם רײזע; נעהארטן אין סאפע מיטן פץ אויםדערצײח אין ״פרײה״ט״ װענן די גרו־סארטיקע אפיציערע פאראד;, װאם זענע; אין פינפק, פאסקװע, כארקאװ, קיעװ אײננעארדנט נעװארן פאר אים דורך רי ראטנפארבאנדייטע רעגירונגע;, נאד האט ער געהארטן אץ פיט; פץ א־בערגעבן די ארע באנ״םטערטע רעדעס, װאס זענע; געהארטץ נעװאר; רכבוד אים דורך די אננעזעענםטע ײד־יטע אץ נייטט-״ד״טע קאפוניםטייטע טוער, — אץ ׳טוץ א־ז ער אץ ״עפעם״, ״פר״ה״ט״, ״יטטערך, ״אקטאבעד״ צזנענאנרט צום ׳טאנד-םרופ, װי א פאררעטער אט עריטט האט פע; נענעב; יטר׳־ם א״ט; כח אץ הריטאה פבטר צו פאב; אץ ״ביכעד-װערט״ די נאנצע ײד״טע ריטעראטור פץ ראטנפאדבאנד פאר איץ ברעטיר פץ א ה״פ״ט; ׳טרייבער, אץ ׳טוץ נ׳־ענעצט פע; ז־ך אפ פון א־ם, װ״ר ע־ האט זיך ״געיטטערט אץ ראגער פץ דע־ ׳טװארצער פאה״. עדיטט נ״טט ראננ האט פע; אץ צױנ־סט״טע ײדי׳ט-נעיטטיפטע קר״זן פאדיטטאנעז אץ אפנע׳טאצט ד־ גרו־םע, וויבט־קע באדײטוננ פ,ץ ד־ ״ד־יט-װערטיעבע יטורן, אץ א־צט א־ז פע; גרײט ז״ א־נטעדצוברעננע;, אויסײאי־ציע; ז״ פ־ט; יטוריט. דער ארץ-״טראר-א׳־נ־פענט א־ז א־צט א־בע־נאט־ררעך או־פ- נעװאקס;. עם א־ז אז ארגופענט, פ־ט װערכ; עם באנוצ; ז־ך א־צט פאר׳ט־ידענע נרופ־רונגע; אץ ב״ פאדיט־־דענע ם־טואצ־עס אץ אויף פאריט״דענע אופנים. פיטן כח פץ אט דעם ארגופענט ־טראנ; א־צט די ״ד־יטע סאצ־אמםט; אץ אפער־קע די רארט־קע '־ר״טע קאפוניסט;. פ־ט; כה פץ אט דעם ארנופענט ׳טראנן רא ד־ צ־וניםטץ דעם ״בונד״ אץ די צ״־ט״א-״טור;, װערבע פיהאט אװעקנעיטענקט איננאנצ; דעם ״בונד״. פ־ט אט דעם אמ־פענט זענע; קינםטרער ארויםגעטראט; פץ ״פר־־ה־־ט״, צער־ם; אינגאנצ; פ־ט ז״ערע נאענטע פר״נט, ׳טמם איט איז פא־ דעם פארעםטינע-ארנופענט אנגעפארן אויף די בונד־יטע פ־רער, אץ רי רעצטע האב; א־ם דער- פאר אװעקגעיטיקט אץ ״ראנער פץ דער ׳טװארצעד פאה״. יטװער זענע; די װײע; אץ נאך ׳טװערער זענען ר־ נאבװ״ע;. אץ דאם זענע; דאך עריטט ד■ עריטטע פ״ח פץ דעם פ־רור- הרבבות, די עריטטע רעזורטאטן פ,ץ דער צעריםנקײט אץ צעיטפרי- טערטק״ט אץ אונזער יידייטן רעין דא אץ דארט. עם זענע; עריטט אנזאגן פ׳ץ ײ״טערדיקע העפטיקע קאפפ;, ײערכע װעח זיך ע׳־״טט צעפראקערן אץ זענען ערח צו ברענגע; אז א ־ט־ער יטאח אונזער ״ד־יטן רעב;. יטיץ קופען אן יד־עות פץ די י־ד־יטע יטטעט אץ ׳טטעט־רעך. אז ד־ פונקע;, װאם פריען פץ צענטר, פץ דער פדעםע, פארן דארט, אץ דער פראװינץ, אויף א ר״כט-צינדנדיק; פאטעריאח עם צע- פראקערט ז־ך או־ך דארט א פ״ער ײאם םיװעט יטװער ז־ץ צו פא׳־רעיט;, א פײער, װאס קען אופברעננען א׳ץ פארניבט; דאם ביסר האב אץ גוטס, וואם א־ז פיט אזוי פ־ר פ־ אויפגעיטטעיט נעװארן ב״ אונז אץ פ׳״ח. ר״ענט די בונד־יטע אץ פוערי-צױנ־םט״טע פרעםע אץ װאר- יטע, ראדז, אץ אין דער פראװ־נ׳ל, אץ א־ר װעט דערצ־טערט װער; פץ די ערנםטע זידרער״ע;, װאס פע; א־ז פכבד א״נער דעם צװ״ט;. אט האט איר עטרעכע אויסדריקן ברויז פץ א י י; איט־קח ״באװוסטזיניקער צ־טאטז-יטװינדרער״, ״בונדי״טר יטאקאר״, ״פע־טה- ׳טווינדרער״, ״אויף דייטיט רופט פע; אזא פאריטוץ א יטורקע״, ״פעדער-באנדיט״, ״פ־אוםער בירבור, פיט ײערבן דער גרח פאמא- טים פץ ב״רים-פראצעס װארט זיך נ״טט פאריטעפט״, ״װויר־ױנ- נערייט״, ״ב ו נ ר י ט י יט-יטװינררערייט״, ״עקרהאפטע אינםינואצ־ע״ ״פיר װ״ס; פיטוט נייטט, פ־ט װאם פאר א נאפען קע; פע; יטטעפ- פרע; אט די נידערטרעבטיק״טין, ״צ־טאט; געפעריטטע, צ־טאטץ פארםיפ־צ־רטע, צ־טאט; פרעפדע אונטערנערוקטע אץ א׳־נטערגע- װארפענע — אט איז די ״װיבערע״ םטיכ־ע, אץ װערכעד עם ״טװיפט אץ ׳טװעבט-ארום דער ״טעארעטיקער״ א א. װ.״, ״אפתער װאפפיר״. ״נאצ־אנאריפטייטע בעסט־ע״, ״פ־אוםער זאאראגי׳טע־ אנטיםעפיטיזם״, ״יטײינדר, יטקר אץ פארסיפיקאציע א־ז די אײנצ־- קע יטפײז, פיט װערכע ער קאן פכבד זיץ די הבר־ם ז״נע״, , װ• ט־ף אץ ׳טרעקרעך איז דער תהום פץ יטאנד, ,ױוהץ די בונדייטע פ־רעריטאפט ׳עטופט די בונדייטע פאםע״. א,ץ דער צד יטכננד ברײבט אויך ני׳טט ׳טורדיק אץ רופטערט אויס א פעקר יטפוץ, אויםדריק;, װאס קאנען קאנקוריר; פ־ט רע■־ ״װאנ־ק־־ט״, ״•טארם- קײט״ פץ די געבראכטע. דאם א־ז נעװארן די געװײנטרעכע ״יטםראך״, אץ ײערבער פען טענהט זיך אוים כײ אונז. און עם איז קראר, אז פץ אזערכע