Literarishe bleter · 1929-10-11 · 41 (11.10.1929) · p. Seite 800

7'ססר8ר'#ס 3?7>ססר 013. 41 (284) 9 זייס 800 נאך אים, איז ער אװעק פון זײ א ברונזער, פארװ#ס בײ זײ איז רעכט צו אײענען די שם״רם אויך, נישט נאר אים און ז״ן נאײכן. און װען עם איז ׳שפעטער נעקומען א נײער לעזער, אזא, נויט װעאכן דינעזאן איז נרײט נעװען צו טאכן ׳טאום, האט אט דער נײער אע־ זער געהאט שוין נײע שרײבער, און דינעזאן איז נעװען פאר אים יעוין צו אאננ, צו אאננװייאיק. דינענזאן האט, אזוי װי אײזיק מאיר דיק, נעװאיט העאפן שאפן אויןי ײדיש א פאאקם-איטעראטור, אבער צואיב דע־ איידא- קײט ןאון דער שװאכקייט) פון זיין כאראקטער א־ז ער פארטונקאט און אפנעשטויםן נעװארן פריער פון דער ״הטון-איטעראטוד״ (גע- בדויכנדיק דעם אויםדרוק פון קריטיקוס — דובנאװ) און יטפעטער פון דער גאציאנארער א־טעראטוך ך ה. פון די ישר״בער, װאם האבן געזוכט א װעג צו דער נאציע און נישט באנוננט זיך טיטן פ א א ק. און דאך האט דינענזאן נעזאנט ז־ין װארט. ער איז נעװען א״נעד פון די, װאס האבן ארײננעפירט די קינדהי ׳ט און די ױננט אין דער ײדישער איטעראטוך אן א פאנויאיע אין אעבן, האט ער אי- בעדגעאאזט קינדעך איבע, הארציקע, כשריע קינדער אין דער א־טע- ראטוך א־ן דעם ״שװארצן ױנגערטאנטשיק״, אין ״הערשעאע״, אין ״יאםאע״, אין ״אאטער״ אין ״צװ״ טאכיעםך אין .יאסא אאנעברע- נ־ק און זײן תאטוד״, אין זיינע זכרונות — אוטעטום זענען די םיט- פאטישסטע פארשוינען קינדעך קאײנע אדער דערװאקםענע קינדעך און ז״ זענען נישט ענאעך אויפ די קונדםים םון שאום-עאיכטע;, אט דעם צװייטן אנטדעקער און אויםפאךעער פון אונזער אאננ-פאר- װאראאזטן קינדעראאנך שאום-עא־כטס קינדער יטפיאן זיך און אאכן. דינעזאנם — װיינען. פון יענע האבן טיר נחת, די דערװעקן אין אונז א פאראאננ צו נאעטן זיי, צו בארויקן אדער ׳טטיצן זײ קענן ׳טטארקערע. עם איז אונז איצט ׳םװער צו א״ענען דינעזאנם װערק (א היץ אפ׳טר אײנציקע קאפיטאעך אין זיינע שפטערדיקע דערצײאוננען און זיינע זכרונות). ז״ זענען אדער צו נאטוראאיסטיש (װי, א שטיי- נעך ״דער קריזים״;, אדער צו סענטיטענטאא-ראטאנטיש. אבער םיי די פארם, םײ דער אינהאאט פון זײן יטר״בן האט א נרויסן קואטור-היםמארי׳שן װערט, און דער טאדערנער אעזעך װעאכער קאן ׳שוין ײער ק״ן הנאה נישט האבן פון אייענען דינעזאנם שריפטן. קאן האבן נוצ;, שטודירנדיק זיי. ן פון דעס נױ-יארקער פרץ-פאר״;; דאס אפנרענעצן זיך פון אעטריקא- נער יידיישן ״איקאר״ פון דער ״פר״הײט״; דער ארויםטריט פון א ״״ ״ה״נט״-טיטארבעטער קעגן דעם וואר׳שעװער איטעראטן- פאר״ן; די אעצטע ׳שטורטישע ״נעשעענישן״ אין איטעראטן- פאריין, — אזוי טיױ איז אונזער יידי׳ש אעבן צעטרייםאט נעװארן פון אינעװײניק א דאנק די נעשעעני׳שן פון דרויסן. אט ׳שר״בט טיר א באװוסטער יידישער דיכטער פון ארץ- י׳שראא: ״...איך אעב א־צט איבער די טרױעריקםטע טעג פון טיין אעבן. די טראני׳שק״ט קוקט טיט אזא אפנעדעקט פנים, אז סי^יז ני׳שטא טער װוהין זיך אויסצובאהאאטן פאר איך און דאך ׳שטייט דער *ישוב דא אזוי פעםט, אנט״שאאס;, אז איך ׳שעם זיך טיט טײן יאויש ״ און א צװייטער באװוםטער ״דישער דיכטער ״שרײבטי טיר פון דער זעאבער צ״ט פון נױ-יארק: ״...איך אעב, און אאע ארום טיך די אעצטע טענ אין אן אטתן קאישטאך קאישטאר צואיב דער ״שטעאונג פון דער ״פרײהייט״ צו די פאאעםטינער נעישעעניישן... הארצװייטיק און טרויער בױ איבער אאע נרעגעצן. דאס, װאם די ״פר״ה״ט״ האט אפנעטו;, באטראכטן טיר טטיש פאר א קאטאס- טראפע אין אונזער אעבן. די ״פרייהײט״ האט גענוטען א ׳שטע- אוננ פון אעצטע ערנםטע אנטיסעטיטן. פאנראם-העצעך ני׳שטא קי־ן װערטער טט׳ש צו רעדן װענן דעם, עם צימערן ד• הענט.״״ אענן בײ אים אין טאנוםקריפט. ער האט אים ני׳שט נעװאאט אאזן דערטרונקען װערן אין דעם ״גאנצן טבוא פון די פוםטע און װיסטע ראטאנען״. ער האט — און דאס א־ז דער אטתער אטת נעװען — נישט נעװאאט אאײן צונויפנעטי״שט װערן טיט די ״פוםטע״ ראטא- ניםטן ער האט זיך אפנעזאנט פון די אאע גאיקן פון א פאפואערן ישרייבעך אבי צו ראטעװען זי־ן איטערארי׳שן ״שטאאץ אין צואיב דעם אי־גענעם ׳שטאאץ-געפ־א האט ער זיך געהאאטן אן א ז״ט און ג״שט גע״שטופט זיך אויבנאן ישפעטעך װען עד האט דעיזע;, אז עס א־ז אננעקוטען א נ״ע צ־־ט טיט ני־ע ׳שר־יבעך ער קאט נעדרוקט ז־־נע װערק, אבעד זעאטן. טער וו־ ט־ט ז״ן איי- גענעם ״שד״ב;, אױ עד פארנוטען נעװען ט־ט די א־טעראר־׳ישע ענינ־ם פון י. א. פרץ, ״שאום-עא־כם. ״שאום א״ש און פ־א אנדערע ־שר־פט״שטעאעך עס א־ז אפט געװען דעד א״נדרוק, אז ער נעהערט נ־׳שט צו דעד ׳־ד־־שע־ א־טעדאט־ך נאר צו די יידי״שע א־טעראטן. און עד האט געאיטן דעדפון, װאם אנ״שטאט צו ז־ין א כהן, איז ער נעו־ארן א ״שט״ש א־ן דעם ״היכא״ פון דעם יידי״שן װארט. ער האט. אטת, אא״ן אוי־' זיך גענוטען אט דעם עוא פון איטערארישער ׳שכ״שות. קיין זאך האט א־ם ניישט נענויט דערצו. ער האט בטבע איב נעהאט צו זארגן און צו ישטא־ען פא־ עטעצן. עם א־ז גיעװ׳שן אין ז״ן נאטוד עפעס פרז־ענהאפט־קס, עפעס פון א טאטעז, ײ־ בעא-טח״שבות האט אננעווױן אטאא. ״שר״בנדיק װענן דינעזאנס רחטנות-נעפיא ןדינעזאן אא״ן האט נעזאנט־ א־ן ׳שפאם, אז פרץ א־ז נעװען א בי־זער טאן און אז עך פדצס ײ ד ע נ ע, האט געהאט א שאעבטע טערכה,..) עס א־ז, הכאא, נעװען א ׳שטריך פון זיין כא- ראקטער און אויך א רעזואטאט (און אפ״שר ד־ סבהן דערפון, װאס ער האט ק־יינטאא נ־״שט חתונה נעהאט — אט דאס ׳שטענדיק פאר- טון ז״ן א־ן עטעצנס זארנן און אט דאס ז״ן בברר פארהאװעט און פארראנחט צואיב די איטערא־־י־שע א־נטערעסן פון אנדערע ־שר״- יעך אבער אט ראס ד־נען דער איטעראטור א־ן דעד גע״שטאאט פון א־־ע ׳שרײבער אױ געװען א ״שװאבע קאטפענפאצ־ע פאר דער ני״שמ- באפר־ד־קטק״ט פון ז״נע א־־גענע איטערארי״שע בארעדפעני״שן, און א־ך גערענק דעם ׳שטיאן פארדראס, װאס ער האט אויסגעדר־קט א־ן א בריוו צו טיך פאךיואס ״ד־ ״ר־־ש־ע װעייט״ האט זיך אביםא צו ״שפעט דערטאנט צו בעמן ב־י א־ם ״א זאך״ פארן ז׳שורנאא... עם א־ז געװען עפעפ טײ-טרו־עד־קס א־ן דעם גאנצן איטע- רארי׳שן נורא פון ־עקב דינעזאנען. װען ד־ אעזער האבן זיך נע־אנט נ ח ס ן ם ײ ז י? נ א ׳שו־ן ראנג א־ז דער ״די׳שער נעזעא׳שאפטאעכער נעדאנק ני״שט געװען אזו־ אויפנערודערט. צער״צט, װי ד־ אעצטע צייט, — נאך די ארץ-־׳שראי־-גע׳שעעני־שן דער ארו־םט־ר־ט־ פון ד• ״ד־׳שע ״שד־פט־שטאער — ר־־זע;, אי־װ־ק, טנחם און ־אבא־ — פון ר־ער ״פרײהײט״, ז־־ער װ״ט־ק- ד־קער ז״-געוונט ט־ט די ״פר־־ה״ט״-פ־רעך ט־ט וועאכע טען האט ביזאהער פארבונרן דאס א״נענע אעבן א־ן •שאפן; די חוזק- און ביטוא-נאבװעדטער און ״שארפע באא״ד־קנד־קע רעזאאוציעס, װאס װערן א־צט א־ן נױ-־ארק, טאסקװע, באדקאײ, ט־נסק זי־ נאכנע- ״שיקט; ר־ ״שארפע רעזאאוציע קעגן ״שאוב א״ש, ײאס א־ז אנגענוטען א־־? רעם װאר־שעװער בונר־־־שן ט־ט־יננ, א־ן װעאכער עס װערט א־־סגעדד־קט די ״פאי־ביטערוננ און עטפערוננןי קעגן דעם דיכטעך װאס ״האט זיך א־ן איצטיקן אחריותפואן טאטענט גע״שטעאט אין י־אנער פון רער ״ד־״שער ׳שװארצער טאה און פון ךי העצער קענן דער ייר־״ש-װעאטאעכער ־שואך• דער הייסעך העפטיקער געראננא פון די ״רויטע״, ״בונד״ און פועאי-צױן (אינקע און דעכטע) ארום די ארץ-ײש־ראא-נע׳שעעני׳שן, ײאם דערנ״מ צו טעסערס און װאס האט ׳שײין נעבראכט טענט״שאעכע קרבנות; ר־ אנפאאן פון ״היינט״ או־ ״צױנ־סטי־שע באעטער״ אוייז דעם ״בוגד״ און אונז ד־ צי״ש״א- ׳שואן, װאס דער ״בונר״ זאא זיין, אויט־ ז־־ער ט״נונג, זיין א־ינצי- קער אפטדופום; דאם אוים׳שאיםן א רײ ״פר״ה״ט״-טיטארבעטער כ ו ד יי י ע