Literarishe bleter · 1929-10-11 · 41 (11.10.1929) · p. Seite 799

ז״ס 799?'ססר&רישס ב7סםסר נום. 41 (284) ׳י ש. ניגסר/ניןייארק יי נ ע ז א ( איז נעװען עפעם זז נייטט־באפרידיקטקײמ. ער ה$ט זיך נ״טט ב?ז• נוננט דערטיט, װאס ער האט פארטאנט,- ער האט נעבענקט נאך ראס, װאס אימ האט נעפעיט . ער א־ז נ״טט נעװען קײן תס. ער איז או־ך ני׳שט געװען אזא ענױ, אזא באנטיעע יטװײנ. װי עס האט זיך נעקאנט דובטן. ער איז, פארקערט, נעווען זייער אבזביציעז. אט האט איר א כאראקטעריםט״סן פאקט. װען די באצ־וננ פון דעס דעזער־עורס אדער די באצױננ פון די קארענן־יטר״בער האט א־ס נ״עט צופד־דנגעיעטעיט, האט ער עס נישט נעקאנט פארטראנ;. ער האט עס נ״טט אננענוטען פאר נוט ער האט אויר אן אײננארטיקן שטײנער פיאטעסטירט. ער ה א ט א ו י פ נ ע ה ע ר ט צ ו פארעפנטרעבן ז יי נ ע ו ו ע ר ק. צװ״ טאר האט ער עס נעטו;. ראפ עד־סטע טאא — װען א־ב האט זיך געדוכט, אז דאס פובריקוס יעטערט איס אוײ א״ן טדרנה טיט די ׳עטיירפ און יי ברא־בט״נס, יער״בער, װערכע זע־ נען געיסטאנען נייסט אין ערך נ—עריקער פון איס און ט־ט װערכע עד האט גייסט נעװארט קאנקודיי;. ־אס צװ״טע טאר — װען ער האט דערפירט, אז עפ קוטען אן נ״ע. טער־טארערנע. יסר״בער. טיט װערכע ער האט נ י ־ס ט נ ע ק א נ טי קאנקורירן. דער ער׳סטער פאר האט פאסירט נאבדעס, ײי עס איז אפגע־ דרוקט נעװארן ״הנאהביס והנע־טיס אדעי דער ׳סװארצעד ױננער־ טאנטיסיק ׳. אין יאי' זזאך דאס איז א דאטא;, .ױאס איצט איז איס אונז יסװע־ צי רײענע;. ער איז צו סענטיטענטאי, צו טעראדרא- טאט״ס, צו אוטבאהארפן ׳ספראברעך, טעכנ״ס, פסיכאראנ״ס, אבער דאן איז ער פון דעב בר״טסטן עיירס אויפגענוטען נעװארן טיט אטתער באג״סטעיונג, און עי איז פא־־ספ־״ט נעװארן אין צענדריקער טויזנטער עקזעטפראד;. אן אניע־ ינריינדי װארט ז־ך געפירט דערטונטערט און װארט טסתטא נענעבן דעס עורס נ א ך פו; רעב זערביק; ײ•; אןי■־ דינעזאנען האט יאב געטאבט א פאר- קערטן א״נדרוק עד האט חויסד געױען, אז דעב גי־ויב; עיפארנ פון ז״ן בוך האבן טיטנעהארפן ד• חברונות אויך, נ־יסט נ^ר די טערות. ער האט געהאט א נרונט פאר אזא טין היסד די העברע״סע פרעסע , קיין ״ד״סע פער־ארי״סע אויסנאבן האבן דאן נ״סט עק־ זיסטירטן האט דאס בוך אינגאנצן פאריסװינ;. א״־ױאס די ײד״סע רעזער האבן זיך אזוי צ־געיאפט צו א־בץ• פון ז״ איז קײ; ראיה נ״סט. ז״ האבן זיך נעקװיקט או־ך טיט דער ׳סט״ר־ריטעראטוך ױערכע האט זיך אננעהויבז יאן צ־ פדובפערן און צו טער;. ראב האט דינעזאנען טוראייק נעקרענקט. ער האט נייסט נעקאנט צו־ יאזן דעס געדאנק, אז ער און די ׳סונד־יאטאניסטן זענען פון א״ן ח־יך און אז פון זיין יסר״בן באנ״סטערט זיך דער זעיביקער עורב. װאס ״באפט װי טצה־װאסער״ דעס ״העבסט-אינטערעסאנטן״ יסונך ער האט עב נייסיט נעקאנט פארנעסן. טיט צעניריקער ־ארן שפעטער א־ן יאר זזו>ן, האט ער אין א בייװ צו טיד נע׳סדיבן*): , ...דרוקן... האב א־ך יסוין חיסק נעהאט. דאס טויט-יסוויינ; פון דער זעטטרעכער ײד־״סע רה״קיסער פרעסע װענן ט״; װערק ןדעב ״׳סװארצן יױננער־ טאנטיסיקי׳), כאטיס עס איז אין צעניהיקער טױזנטער פארקויפט געװארן און עס איז בוכיסטעביעך כטעט ק״ן ײדייס הויז נ־יסט יעװע;, ײו טע; האט ראס װערק נייסט נער־״ענט, דערצו די ארער־ רײ ״סר״בעררעך געיסעפטטאכעך ײאס דער ערפארנ פון טײן װערק האט ארויסגערופן און זיי אננערעגט ארערר״ ראטאנען און טעיסה־ ביכרעך צו פארפאסן. ךייטן טוסטעד פו; דעב ״׳סװארצן ױננערטאנ־ ט״סיק״, באזונדערס יסט״ר טיט ז״נע ״באטאז״סניקעם״, ״ר״כע בעטירער״ א. ך נר״ צו גאנצע צעניריקע יעדן פריטארנן — האט אוי■1 ט־ר אזוי עררריקנד נעװ־רקט, אז איך האב טיך . ׳י יסורז יק נעפ־רט אין דעס גאנצן טב.יר פון פוסטע װ־םטע ראטאנען, אין ײערכע רער ײדייסער רעזעד טרינקט זיך נ״סט ״סר״בן האב איך נ״סט נעקאנט. אבער נ״סט ררוקן ראס אויפנע״סריבענע האט טיר קײן באזונדערע טי און נ״סטעס אניסטרעננונג ני׳סט געקאסט״. און ז״ן צװייטער דאטא;;רער ״אבן ננר״) איז ביזן יאר סזיקז נע־ *) דער יריוו איז פארעפנטלענצ אין סעפטעסבער־נומער ״צוקונפס . י ע?ן ב ד יעקב דינעזאן ײארט או־פ א פען-קינסטרעך ײאב זאר טארן זײן אינעװײניקסטן פארטרעט. ער ײארט או־פ א״נעס, ײאס זאר נישמ טי־נען, אז ער קען איס אפפטרן טיט א פאר אי נפאכע שטריכן, אדער ױצא־ז״ן טיט א נראטעסק-ריניע דינעזאן איז נאר־ נישט נעװען אזוי פראסט און פיסוט, ,ױי א סך נרויבן. ער האט נאד אויסגעזען אזוי. נאר פון אויבנויי־ איז ער נעײען אן ״א׳ט ־•־נדי, װי עס זאנן א״נע טיט ם־טפאטיע, אדער ״א נ״סט־דערװאקסענע־ , װי אנרערע חוזק;. ער איז נעײען א סך טעך װי דאס, הנס דאב איז ער אויך נעװען. דערטאנט זיך ער א־ז נעװען א תרטיד פון אײזיק טאיר ד־ק און א הבר פוז יצחק אײבוש פרין — איז אט די סתירה אר״ן נ״סט נענונ צו װײז;, אז ער איז נארנ־יסט געײען אזא גראטער טענטיסי■ דיק און פרץ — דאס זענען יאך צײײ ײערט;. ד־ק איז די ארטע — פדץ די טאדער־ נע ייד״סע ײערמ. דיק איז דער פארקס־טענטיס. דער פריטיטױו פרץ — די אינטערינענציע, די קאטפריצירטקײט. ײי אזוי האט דינעזאן געקאנט זײן יענעטם א טר״ער תרטיד און דעטם אן אטתער הברץ װי אזוי א־ז עס טענרעך געװען, אז דער זערביקעד יעקב די־ נעזאן, װאם אין זײן יעירײבן האט ער פארקערפערט דעס טוםר־ ערעטענט םון דער אטאריקער היסכרה־באװענוננ, זאר טיט אנ- דערע טעיס־ס ז״נע הערפן אויפהויבן־ז-ך דעס פאטער פון דער טאדערנער ײד״סער ריטעראטור? אטת, װען דינעזאן האט פארעפנטרעכט אין ײימע זײ־ ״׳סװארצן ױנגערטאנטיסיק״ (1877), איז פרץ געװען נאך א זא- טאיסטיסער טיסכיר, און א נאנץ ארטטאד״סעך אבער דאן האבן ז״ זיך נאך ני׳סט נעקענט, זײער פרײנטיסאפט הויבט זיך עריסט אן םו־ אכציקער יארן; זי װערט אמן ׳סטארקעך אינטיטעך װאס טער פרץ אנטפרעקט זײן נ״עס אוטרויקן נײסט; װען פריז ״סר״בט זיי־ נע םאטיר״סע ״טע׳סהרעך״, זײנע הסיד״סע אדער פארקםטיטרעכע נעיסיכטן — איז דינעזאן טיט איב יסוין איין גו־ און א״ן ניסטה דינעזאן א ז דאן שוין אויך אביסר אן אנדערעך װי פריעך אבע־ אין ז״נע װערק, אין זײן ״אבן נני'״ ןפארעפנטרעכט אין סי>18) און אפירו אין זיין ״העריסערע״ און ״יאסערע״ איז ער נאך ארץ נענטער צו דיק;, ײי צו פרצ;. דאס אײנציקע, װאס ער האט ב״סות־ פות טיטן פארפאסער פון ״׳סטר״טר״, איז — דאס טיטפירן טיטן יסװאכן און די ריבע צו אויפקרערונג. אין ארע אנדעדע זאכן זענען זײ זיך סותך און אין ערנעץ פירט ז־ך דאס נייסט אזוי יסאךך ,ױי אין ז״ער יסר״ב;. פרץ איז קודץ, אפנעהאקט, ער יער״בט טיט א נער־ ײעזער פע;, ער רעדט או־פן װונק, םארקערט, דינעזאן א־ז דער נרעסטער טאריך אין דער ״ד״סער איטעראטור ואפירו ספעקטאר קאן ז־ך ני׳סט פארנרײכן טיט איס אין דעב פרטן, דינעזאן איז זײער נעטיטרעך העכסט בארעדעװדיק, פרץ איז די פארקערפערוננ פון אוטרו, פון איטפעט. פון פי- בערהאפט־קײט. דינעזאן יסר״בט אזוי װי עד ג״ט — טיט פאטע- רעכדיקע, ־סטיאע, קרײנע מריטערעך ןכידערטאן זיך אן א סצענע: דינעזאן זיצט און טאכט פאפיראסן פאר פרצ;. ײערכער רויפט אמס איבערן ציטעך װי א נעפאנגענער פוינל, און טענהט און קאבט זיךן. פרץ שר״בט טיט פינטערעך און רעכנט זיך טיט זיך אר״ן ײעך ,ױי טיטן רעזעך דינעזאן צעקײט און ר״נט דעב רעזער אין טויר אר״ן. ער זוכט נייסט צו יסר״ב;, אזוי װי פרץ, ״פארקבטיט־ רעך״; ער איז, אזוי װ• דיק, ארײן א ״סטיק פארק... און דאך ציט איס צו פרצ;. ער דרוקט זערטן ז״נע אײנענע ײערק: ער איז פארנוטען טיט זײן פריינטם ײערק. נ״סט נאר זײן פר״ע צ״ט יסענקט ער פרצן; ער ניט אים אויך טעטעס, טאטױון. םױזיסעטן... ײאם ײינציקער זײ זענען ענרעך א״נער אוייל דעב אנדער;, ארץ נענטערע חבריס זענען ז״ אױ עם א זאך װאס טרעפט ז״ער אפט. אבער אט דער קאנטראסט, אוי־ ײערכן עס האט זיך נעהארטן די הארטאניע צװי׳טן דינעזאנען און פרצ;, װ״זט, אז נ״סט נאר פרץ, אויך דינעזאן איז נ״סט נעװען אזא א״נפאכעד כאראקטעך װי א םך מײנען. ער האט עפעס נעזוכט, טיה אין איב א־נעװײניק