Literarishe bleter · 1929-10-11 · 41 (11.10.1929) · p. Seite 797

9?'20ר$ר'ש$ ב177ם37ר 011. 41 (264) זײס 797 פ ד א נ ק?. ש ע? / פ ז} ד י ז דעד געגעד־דיכטעד לאגגםטאז ױז ארוים ז״ן אמעריקאנער פאס או; ער ראזמ זיך דאן צורירן רן״ז :־ראנלןרייך, ער •םטערם זיך אפ אין;עכוא, װו עד ׳םמאדײט;אגיז פײן פון הונגער, נ־יטט קענענדיק;עפ־נען קײן ארבעט. ענדרעך;עפינט ער א ׳םיױ, האם דאי־• דיאבן א טאיעד אויר דער •עיך טאכט עד א פײנע רײזע איבעדן ײיטררענד״םן ׳ם, ער טרינקט •םפאנייםן װ״ן אין װארענציא און קוטט צודיק ק״ן ניו- יארק. צו יענער צײט יעריםט ר א נ נ כ ט א ן י ו ז דעם אטתן כונד טיט דעד <יטעראטור. אין אװנט טאנצט ער אין האררעם און װ א ר ט ע ר א ו א ט ט, דער טוראטייםער ראטאנ־סט, •עטערט אים פאד פאר קארר װאן װערטען, דעם צוקונפטיקן טחכר פון דעם ״נן-ערן פין די נענערי״. ראננםטאן ױז, װעאנער יעד״בט;עדיכטן זינט עטרענע יאר, וזײזט אײניקע פון זיי דעם •םרייכער. דעם נענער-פרײנט. יענעם נעפערן זײ זײער •עטארק, א דאנק קארר װאן-װערטע;;עפינט ער א כער■ אויך זײנע װערק נ״םט ברו־ז א־ן רעם עננן װערטר פון ד־ נעגער- צ״טיםריפטן, נאר הויבט אויך אן טיטארנעטן צװי״טן די נדעםטע און דערפארגרייכםטע ״װ״םע״ צ״טינר־פטן. ער נעפינט ענדרעך אויך אן ארויםגענער, דעם טעבטיקן ארםדעד קנאפה, װערנעד א־ז בארוינט נעװארן פאר זײן צוטרוי טיט א נע- װארטיקן דע־פארג פון כ״דע רידער-זאטרוננען פון דעם ױנניו ׳םװארצן דיכטער: ״די טידע כאויקײטן״ ז<־.נ-(!1) און ״יםיינע קריידעד פאר דעם ײד״ (1027). קארר װאן-װערטען האט נעזאנט װענן רעכנם-פאררויפ פון קארר ױז, אז עם איז אזוי אננעפיקעװעט ט־ט נע-נעעניי•״, װי א קוכן טיט ראדםינקעם די דיכטוננ פון ױזן ניט נרענצנד א־בעד זײן פארכיק רעבן. םיאיז א געיכטאקע און פאר׳עיידנפארביקע דיכטוננ, פדיי און פור טים כאװענוננ, אכער •עטענדיק ריטטי׳ע. װייר װער אי־י;י־״ט א נענער זאא פארטאגן דאם נעפיל םון ריטםיז ױז, ײי טיר האכן נעזע;, װײפט אויםנעצ״כנט דאם נאכט- רעבן פון נױ-יארק און פאריז; די רדצאו-נערוי•;•;, די טיםונענע נאכט-פארװיירוננען זענען נייעט פארהוירט פאר א־ם. צװייען זײנע נעדיכטן זענען פיר רי ״דז׳םאזזאניא״, וױ ער רופט אן א״נפ פון ז״: — .טורטרענדיק א ׳ערעפעריקע אפנעהאקטע טעראדיע״ אין דער ד־כטונג זיינער גיט ער אבער איבער ני׳טט אזוי װ״ט דעם קראננ פון די קופערנע פאנען, די רוי׳עיקע קרינער״ען, די גערעכטערן און דאם קריטען זיך פון די טענצעד (אויך דאם פאר- נעטט כיי אים אן ארט), װי די אוטענדרעכע באנערן און טיפע טעראנכאריע פון וײנע ברידער-נעגער די ״טייכן פון דער ניעטה״, ט״רטאר ׳ע״נענדיקע, נאר אפטער פינסטערע, װי די װאםערן פון אן אפנרונט, — דאם איז ז״ן קעניגרייך. ז״ער כאראקטעריםט״ע זענען די פארגנדיקע זעקם ׳עורות: ק א כ א ר ע ט ײעט דען דעי דזיגאז־באנד זוטענדיק װײנען? מענע׳גן דערצ׳ילן דאך, אז דע־ דז׳טאז־באנד א׳ז פי״דעך, און דאך בהויעת םיהאצ זיך געדרייט דער בעבל פון די צענצעיינה, און די בלאסע נאבט האט אנגעײרצ איר סוןז, האנו אײנע ןון זײ ידטיל געזאגס, אז זי הערנז, װי דער דזתואז־ באנד װיינט, ווען םיהאנו אנגעהויבן העלן די מזרח־ז״צ. ױז האט געזען זײנע ראכע-ברידער אין אפריקע, אינם אפריקע פון זײנע אבות; און ז״ן טיפער טרויער און בענק׳עאפט, נישט װיםנדיק ײוהין זיך אהינצוטו;, טראגט אים אפט אריבער אין די אפריקאנ״עע רזיכיונגרע;: אונמער װעלבן בויפ פון דער דזסװנגל ביפמן גע׳נולאפן? נאבט-םענגערין פון דער ריטמי׳סער ׳סעה פון דזהואז?... אונטער וועלפן בוים פון דער דז׳נװנגל ביפטו געשלאפן. פינסטערע טאבטער עון דער נאבפ םיט ז״טן געבויגן װי א כײאלזע? אויב בױ איצט האבן די נענער פון די פארײניקטע ׳טטאטן ניעמ נעיםאפן קיין יעום באדײטנדיקע זאך פארן טעאטער, — די פארקס-פיעםעם פון װילי ריט׳םאררםאן אפגעדרוקט אין ״דהי ניו נעגרא״ ןדער נ״ער נעגער; האבן װי װערק קײן יטום װערט נייעט, פארטאגן זיי דערפאר דיכטער, װערכע זענען די בעםטע, װאס אטע- ריקע פארטאגט בכרר. לאנגםטאן ױז א־ז, רויט מײן טײנוננ, אייינער םון די דיכטער, ײאם זענען טער װי אנדערע װערט צו זײן באײוםט דעם רעזער-פובריקוס קודם-כר, האבן מיר אין אים א דיכטער, װאס נ״םט געקוקט אויף זײן ױנגן עלטער, פעלט אים דאך נייםט יענע רײכע און בא• רערנדיקע רעבנם-דערפארונג, װאם א־ז א װיכטיקער תנא• פאר יעדן אטתדיקן קונסט-װערק. אזא פארביק ארמ רעבן, װי עם האט נעפירט, רט׳םר, פאנאיט איפטראטי, טרעפט זיך, װי באװוםט, באזונדערם אפט אין אטעריקע. נענונ זיך צו דערטאנען אן רי ארע דורכרעבעני׳ען םון א דז׳צעק ראנדא;, קארר םאנדבור נ, •ע ע ר װ ו ר א נ ד ע ר ם א ן. יערער פון זײ א״נער האט זיך באיסעפטיקט טינדעפטנם טיט צען פאכן, נײעט רעכנענדיק דאם עלפטע, דאס ערנפטע — ראם אנװערן יעדע באטעפטיקונג און זיך ראזן זובן א נײע. אבער צװישן די אלע אװאנטוריסטן איז ראנגפטאן ױז אן םפק — דער, װאם האט אטטע׳־םטן אדורכגעטאכט די װונרער- רעכםטע גרנוציפ אין רעבן. געבוירן דעם 1-טן פעברואר 1902 איז דז׳עאפרין (טיסורין. האט ער ביז צ1 יאר געלעבט אין טעקםיקע, אין טאפעקא (לאנזאם), בײ די קאראראדא-קװארן, אין קאנזאם םיטי;טיםור•) און אין באפאלא (נױ-יארק^. פון צװערױ יאר אן איז ער גענאנגען אין יטורע אין קריײרענד (אהייא). בכדי צו פארדינען אויפן רעב;, פארנעטט ער זיך זוטער-צייט מיט יעגעריי פאר די היטר-פאבריקאנטן אין דער נעגנט פון קריײרענד און ׳םיקאנא. אין לעצטן יאר פון דער ה״- םקול (טיטר-שור), אױ ער אנערקענט נעװארן ארם א דיכטער און באשטיטט נעװארן פאר הויפטרעדאקטאר פונפ ״ייר בוך״ (יאר- בוך), א מין ליטערארישער טאפ, װו יעדער װארפט אר״ן זיין חרק. נאך דער שור העלפט ער זיין פאטער, װאס ארבעט אין טעק- סיקע, אבער באלד דערנאך פארט ער אװעק קיין נױ-־ארק און טרעט ארײן אין דעם קארומביא-אונױוערסיטעט. נייעט האבנדיק קײן קא- פיטאל, טוז ער פארדינען אין דער זײט אויפן יעבן. אבער דאם רעבן אין אוניװערםיטעט נעפערט א־פ נ״טט און קענן ײירן פון זײן פאטער אנטרויפט ער אין קעיםענע האט ער 13 ראיאר ער הערפט א געװיסן נערטנער פון םטעטען-אײראנד אויסצורײניקן זײן גארטן. דערנאך, איבערנײענריק פון מיםט צו רויזן, טראגט ער פאנאנדער אהײם בלוטען, װאם רייכע קונים פון טאדרײ באיעטערן. ער באקוטט א בענקשאפט צום אקעא;, און ער װערט א טאטראס. די ערשטע רײזע פ־רט אים אװעק אויף די אזארן, אויף די קאנארישע אינזרען, קײן דאקאר, וװ ער באזוכט און באקענט זיך מיט די יעײארצע פראפטיטוטקעם פון ראנאם און מיט די מיםיאנערן פון קאננא. ער קוטט צוריק קײן נױ-יארק טיט דאלארן און מיט א טאלפע, נאר פארט בארד אװעק קײן האראנד. אויפן װעג אהײם קײן נױ-יארק, טרעט ער אפ אין פראנקרײך. און אט איז ער אין פאריז מיט ך דאלאר אין קעשענע. טיר האלטן שוין בײם יאר 1924, װען ער איז אלט 2״ יאר ער ״אררנט״ זיך ישנער אײן בײ אן אמעריקאנער נענערין, װאם האט א נאכט-רעםטאראן, אלם קיך-געהירף. שנער אװאנםירט ער אויף צװ״טן קוכער און נײט דאן איבער אלם קעלנער אין ״נראן דױק״. דאם איז געװען אין דער צײט, װען די שװארצע טענצערין פראראנם האט געהאט נרוים דערפאמ. הױת ער איז א לעבעדיקער און םרײרעכעד ױננ, נעפעלט ער אן איטאריענישעד מיטפחה, כאטש די נע׳טיכטע שײײנט דערי- בער װעטען ער איז באזונדערם געפעלן געװארן, דעם הער צי דער דאמע. װי די טעשה איז, די פאטיריע נעמט אים מיט זיך אין איר װירע דעזענזאנא בײ דער אזיערע נארר. נאך א חודש צײט האט ער דאם גענונ, אדער םען האט אים נענוג, און ער ראזט זיך קײן װענעדינ, װו ער קען, זײענדיק געביר־ דעט, נאכטראכטן װענן אטעיא און דעזרעמאגע. מען ננבעט אים