Literarishe bleter · 1929-10-11 · 41 (11.10.1929) · p. Seite 796

ל סזזר^רישזז בלעםסר נזס. 41 (234) זײס 796 * ארנאניזאציעם, װערכע האבן?אננע װאכן געקאאפט אין די טויער; פון אינםערנאציאנאר, ביזװאנען זײ האבן געבראכן דעם נויוכה- פרינציפ און ארורכגעפירם דעם אנ׳םרום פון דעם אאװעאטרעכן ײדייםן ארבעטעד-קראם. ענרעך איז נעװען נויט די ײדייטע אקאדע- טיקער, װי אויך טיט דער צענטר. ײד ׳םור-ארנאניזאציע, יידי,״; א־טיםטן-פארײ;, ״ד״םע ריטעראטן און אזוי װײטער טניעות פארן אנ׳ערום װערן זײן נייםט ברויז אויפעררעכע, נאר אויך אינעדרעכע. בעת די ײדי׳םע ריטעראט;, װאם ־םרײבן ײדי־ם, זענען אין ז״ער טערהײט טענטיםן פון טעד-װײניקער נאענ- טע אניעוױננע;, אנהעננעד פון א װערטרעכער קויטור, קאן דאם נייעט געזאגט װערן װעגן די יידייםע היכטאריקער. דא האבן טיר טחיצות און תהוטות. פון איין זײט טארערגע, װערטרעכע היפטא- ריקער, װאפ יפטרעבן די נעיציכטע זאר ז״ן א װענװײזער פארן קאטפריצידטן, ײדייכן רעב^ װאפ ר״גן דעם טראפ אויך דער װידט- ׳כאפטםגע׳םיכטע, אוי־ דער נעיםיבטע פון די נײעפטע צײטן — טיט אײן װארט, די היפטאריקער, װערכע נרופירן זיך ארום דער היםטאר״םער םעקצ־ע פון יױו״א פון דער צװײטער ז״ט — טע- אראנן, װערכע גריברען זיך ארץ אין ביבר און באבער, פאר װערכע ײדייכע נעיכיכטע א־ז םו־-בר-פו־ נ״םט טעד, װי ״ריידן און דענקען״׳, װאם זענען או־- א האר נייםט אװעק פון דער אידעאריםט״״ע־ װערטאניטוױננ טיט זײער ביטור-באצױננ צו די אםטײדן א א, װ. דערצו זענען דאם טענטיכ;, װאם ׳כט״ען אפט יכטאי און אײזן ביי זײער פאריכיטרטעד טעאריע, אז ״דן זענען נ״כט טער, ווי א רע־ ריניעזע און נייכט קײן נאצ־אנארע נעט״נ־כאפט. אט די דאזיקע ערעטענטן זענען יכוין, רטיכיר, אין פראנקר״ך ארע פארטרעטן אין דעם פדאנצויז״כן קאטיטעט פון די ה־כטאר״כע װיסניכאפט;, װערכער נעטט ארום ארע היםטארי׳כע געזעדכאפטן און אינסטיטוציעם פון ראנד און רעפרעזענטירט זײ מבי דעם אינטעדנ. קאטיטעט. נעזעי׳כאפטן פון אן ענקעכן כא- ראקטער, ווי די ״פראנצויזייכע געזעריכאפט פאר יידייכע װיפנ- יכאפטן״ אין אנדערע רעגדעד, װי דײטיכראנד, עננראנד, איטאריע, אוננאדן א א װ. װעק אן א פפק אדײנטרעטן אין די ראנד- פעדעראציעם פון ד• היפטאר״כע נעזעריכאפט;, װערכע נעטען אוװ־ זיך די רעפדעזענטאנץ כרפי חוץ. פיאיז דעריבער טענרעך, אז דער פאקט, װאם די דאזיקע געזעריכאפטן זאגן זיך אפ פון א פפעציער- ײדייכער רעפרעזענטאנץ, ײעט יכטאדק פאריכװערן אונזער פאדע- רוננ װעגן אניכרום. אין צוזאטענהאנג דערטיט יכטערט זיך טאקע די פראגע, װי אזוי דארפן טיר פירן אונזער אניכ־רופ-אקציע: צי ארנאניזירן ארום זיך במיז די ערעטענט;, װאם פיטפאטיזירן טיט דעם ײװ״א און אדורכפירן דעם אנ׳כרוס ארפ היסטאר־יכע פעקצ־ע פון ייװ־א, צי נעטען אויך זיך א פך א ׳כװערערע אבער דאנקבארע ארבעט ד. א. ארנאניזירן די ײד״כע היפטאריקער פון גאר דער װערט און ׳כאפן אן איװערטרעכע פעדעראציע פון ײדייכע היסטארייכע געזעייכאפטן און א־נםטיטוציעס. די דאזיקע פעדעראציע, געכויט אויף דעם פרינציפ פון װערטרעכקײט, אויך דער אגערקענוננ פון י־דייכ ארפ יכפדאך און ײדן ארפ נא־צ־ע, ײארט זיך נעדארפט יכטעח ברויז צװ״ אויפנאב;; אױפקעטפן א יידייכע פארטרעטער- ־כאפט אין ה־פטאריקער-אינטערנאציאנאר און קאארדינירן די טעכ- נ״כע ארבעטן פון די באזונדערע נעזעריכאפטן און אינםטיטוציעפ. װי, רנדכר, די ארבעט ארום דער ארײערטרעכעד ביבקיאנראפיע פון יידן, דאפ ארויפגעבן טקורים א. ד. נמ טיט אײן װארט, די צוזאטענ- ארבעט אויך אזערכע נעביט;, בנונע װערכע סיזענען נ״כט פאראן קיין יכום חרוקי-דעות און ײאפ װערן דורך ארעמען באטראכט פאר די ײ־כטיקכטע אין איצטיקן טאטענט. די אניכרום-אקציע קאן האבן א נרויפע באדײטוננ נ״כט במיז כרפי חוץ, נאר קודם-כר כרפי-פנים. א דאנק איר קאן זיך אונז אײגנעבן א רוק צו טון פארוים די היםטארייכע װיםניכאפט, ײאם איז ביז א־צט אזוי פארװארראזט; דאס ארײנציען און אקטיװיזירן דאם רוב ײד״כע ה־סטאריקער, ײאם זענען ביז א־צט געיכטאנען פון דער זײמ, קאן אונז יכטאדקן און פעסטיקן. די ה־פטארייכע סעקציע פון י װ״א דארך אויץ זיך נעטען אט די א־ניציאטיװ. זיקער קאננרעם האט אננענוטען א בא׳כרופ, אז די כיזאיצט רויזע צונויפטרעפן דארפן פאדביטן װערן דורך א פעסטער, ׳כטענדיקער ארגאניזאציע, װאפ זאר דורך קאאדדינירטע אניכטרעננונגען פון ארע היפטאריקער פדװון פארויפדוקן די אנטװ־קרוננ פון די ה־כטא- ד״כע װיכניכאפטן אין דער ײערט. צו דעם צװעק א־ז באיכראפן נע װארן, צו רופן א צװייטן קאננרעפ, אוי־ װערכן די ראזיקע ארנאני- זאציע זאר געיכאפן װער;. דאפ איז נעיכען א־ן יאר;וײ•;ז אין זיכע- נעװ. או־ץ דעם דאזיקן קאננרעפ איז אנגענוטען נעװארן דער ביז- איצט גירטיקער פטאטוט פון אינטעדנאציאנאר פון די היפטארי- קער כיזענען אויך ארוטנעדעדט געװארן די װ״טערדיקע ארבעטפ- פיענער דער רעצטער קאנגרעפ איז פארגעקוטען אין אםיא אין יאר אסןײ. דער נאענטפטער װעט פאדקוטען א־; 'אד }*וװ אין װאר״כע די װיכט־קפטע פ׳נקטן פונם דערטאנטן כטאטוט זענען: ב) ״ד י אויפנאכע פון קאטיטעט: דער אינטע־נאצ־אנא- רער קאטיטעט האט פאר אן אויפגאבע טיכפ־ע צו זיין די אנטװיק- רוננ פון דער געיכיכטע-װ־פניכאפט דורך דער צוזאטענארבעט פון קערפעריכאפטן און אינפטיטוטן פון די באטײריקטע רענדער ער ארדנט א״ן אינטע־נאצ־אנארע קאננדעפן פון היפטא־יקער עד ׳כטעיט פעפט די דיכטרינ־ען פאר די דאזיקע קאנגרעפן און פאר־ עפנטרעכט די קאננרעפ-באר־כט;. ער באיכט־טט ד־ צ״ט אין א־ט פאר ־עדן קאנגרעפ, הערפט יכאפן ד־ אנפ־רונג פון די ראנד-קאנגרעפן און גרייט צו א־ן הפכם טיט דער ראנד-אנפ־דוננ ד־ טאגארדנונג פון קאננרעפ 2) ד ע ד צ ו נ ו יפ ־כ ט ע ר פ ו ן קאט־טעט. דעד קאטי- טעט באיכטײט פון פארטדעטער פין ארע רענדער, ײערכע האבן דאפ רעכט אויק א פארטרעטונג יעדעפ ראנד קאן יכיקן נײכט טער, װ־ צװײ הױפט-פארטרעטער ט־ט ׳כטיטרעכט, א חיץ דעם קאנען צו- געגעבן װערן פארטרעטעד אן ׳כטיטרעכט. אונטערן ײארט ,יענדערי פא־יכט״ט טען פ״ זערבפט- ׳כטענד־קע טרוכות. פײ נ״כט-זערבפטיכטענדיקע געביטן, װי דאטי- ניעפ, פ־אטעקטא־אט;, קאראנ־עפ, ־כטחים אונטערן יכוץ פון פער־ קע־בונד די נ״כט-זערבפטיכטענד־קע רענדער האבן רעכט נאד אוי־ א״ן ׳כטיטבאדעכטיקטן פאיטדעטעך 3) ד י װ א ר ן פ ו; פ א ר ט ר ע ט ע ך יעדעפ ראנד, װאפ האט רעכט אוי.־5 אן ארט א־ן אינטעהנאציאנארן קאטיטעט, קמיבט א־יפ ז״נע פארטרעטער דורך די װיפניכאפט־רעכע קעדפעריכאפטן או; א־נפטיטוט;, ײאפ פאי־נעטע; זיך ט־ט דער נעיכ־כטפ-װיפנ- יכאפט. ײעגן דעם װאר־טאדופ דאר־־ טען טודיע ז״ן דעם קאטי- טעט, װערפער יאזט זיך איבער רעכט צו א־נטערװענירן א־נם פאך װען ער װעט האבן געוויפע פארבאהאיטן; די א־נטערװענץ קאן אבער גיין נאד אין דער ריכטונג פון א־ינהארטן דעם ר״ן-װ־כניכאפט- רעכן כאראקטער פון קאטיטעט. מיטן פונקמ 8 נעפינט זיך דער צ״טװײר־קער זיצ-אי־ט פון קאטיטעט, פון זײן ארכיװ און פא־טענן אין װאיכינגטא;. מיטן פונקט ס קאנען ענדערונגען פון פטאטוט ארײננעטראנן ײערן נאר דורך י־ער פארװארטונג אדער דורך די פארטרעטער פון דרײ פאר- יכײדענע רענדעך די פא־יכקאנן טוזן צוגעיכטערט ײערן די טימנרי- דער פון קאט־טעט צװײ חדיכים פאר דער ז־צוננ, אײ־־ װערכער זײ װערן באטראכט װעד;״. פונפ פונקט 2 זעען ט־ך אז דע■־ אינטערנ. קאט. פון היסט. װיפנ־כאפט א־ז פונקט װי אנדערע אינכטיטוצ־עפ געבויט מיטן טעריטאד־ארן פדינצ־פ. צו א־ם קאנען נעהערן במיז רענ־עך ט־ר װערן דעריבער טוזן אנהויבן א קאט־ פאר אנ׳כרופ. די היפטארי- קער זענען בטבע טערעד קאנפערװאט־װ װי, רטיכך ריטעראטן אדער רערעך ד־ פארטרעטעריכאפט פון די ה־פטאריקעד א־ז דאפ רוב נעבונדן טיט די טרוכות, װערכע דערענידן זײ און טטירא ײערן טיר אנטרעפן אויך טניעות טצד היכטאדיקער פון אנטיפעטיט״כע רענדעך ד• דאז־קע טניעות טוזן טיר אבער בײקוטע;. האבן דאך אויך די דאז־קע ׳כװעריקײטן אננעמראפן אויך אונזערע פדארעטארי׳כע