Literarishe bleter · 1929-10-11 · 41 (11.10.1929) · p. [Seite]

זטקסםסר '#רג&נג םרײז 60 גר 11 >ןקס#בער 1929 יל־בוניףאר־טוע ףןי^ףף-ך— איקוסםריד־םגנ ^■■1 װאעשד־פםפאר יליםעדאטוד _ טעאםקדאוןקונםמ פארמאג ו^קילעוגק*ן.מארשע דד. ע. ר'גגב?'ב?1ם1װ$רשב דעד אינטעדנאעיאנאלעד קאמימעמ פאד היםטארישע װיםנשאפמן און דעד ײװ״א (יע פד^יעקט צג דעד קאגפערעגק) טיק םיאיז פאר יעדן צװײנ פון ניענטיעאעכער קואטור די אינטער־ נאציאגארע כײטארבעט, דאם ט״אן זיך םיט די דערפארונגען פון פאריטיידענע רענדער און פעאקער. די יידייעע היםטאריקער װעאן פארן אויר ד• אינטערנאציאנא־ אע קאננרעסן נישט באויז כדי צו?ערנען דארט, כדי זאםאען דער־ פארוננ, נאר אויך כדי אויםצוקעםםן רעכט פאר רער העכערער ביאדונג אין דער יידישער שפראך. די רעכטאאזיקייט, אויױ װעאכער םיאיידן אאע טינדערהייטס־אינסטיטוציעם אין די בורזשואזע אענ־ דער, ׳םאאגט זיך אויך אם אויםן יידישן היסטאריקער נישטא קיין קאטעדרעס פאר יידישער געשיכטע אויף די הױכשואן, די ״רישע נעאערנטע האבן נישט קיין מעגאעכקייט צו ארבעטן, װארום די רע־ גירוננ גיט זיי נישט רי מינדםטע םובםידיעם, בעת גא״כצייטיק װערן אויםנעגעבן קאאאםאאע םומעם אויח כאעראיי היםטארישע אויםנאבן פאר דער מערה״טס־נאציע, דער באיקאט, די פיינטאעכע באצױננ צו אאע צװיינן פון דער יידישער מאסן־קואטור נעפינט איר אפיםםינאוננ אויך אויפן געביט פון יידישער נעשיכמס־װיםנשאפמ. דער ״דישער היםטאריקער איז רעריבער אננעװיזן אויף די קנאפע א״נענע מיטאען, ממיאא מוז די אנטװיקאונג פון דער יידי־ ׳טער מאדערנער היסטאריאנראפיע ניין אין א פאמעאעכן טעמפא. אויף די אינטערנאציאנארע קאנגרעםן דארף נעהערט װערן דער פראטעםט אקעגן די אומדערהערטע עואות, װאם װערן באגאננען אנבי דער ייד־שער קואטור אין אאע אירע פארמען. דער אינטערנאציאנאאער קאמיטעט פון היסטארישע װיסנ־ שאפטן ״אע קאמיטע אינטערנאציאנאא דע םציענם היםטאריק״ איז א ױננע אינסטיטוציע, װאם האט אכער א אאננע פאר־ געיטיכטע. שויז אין יאר 1000 איז זיך צום ערשטן מאא צונויפנעקו־ מען אין פאריז א קאננרעס פאר פארגא״כנדיקער נע׳םיכטע, די װייטערדיקע אינטערנאציאנאאע קאננרעםן פון היםטאריקער זענען פארגעקומען אין תים (1003), בערא'! (1903) און אאנראו (1913). די מאחמה, דער אעבעריקער אנטייא פון די היסטאריקער אין דער װעאט־שחיטה, די פארפעםמעטע אטמאספער, װעאכע איז אין א נרויםער מאס נעשאפן געװארן דורך די בורזשואזע היםטאריקער, האבן אויף אאננע יארן איבערגעריםן די אינטערנאציאנאאע צונויפ־ טרעפן פון די היםטאריקער. עריטמ אין יאר 1023 איז זיך אין בריםא צונויפגעקומען רער עחטטער נאכמאחמה־קאננרעפ. דער דא־ די ײדישע קואטור איז שוין ארוים פון די שמאאע די אמות. סימירט זיך און םישטארקט זיך דער קאנטאקט מיט דער בריימער, אינ טערנאציאנאאער װעאט. נישט נעקוקט דערויף, װאם אונז קומט אוים צו ארבעטן אין די שװערסטע באדיננוננען, נישט נעקוקט דערויף, װאם די מאוכות, אין װעאכע םיקומט אויס צו אעבן און שאםן דעם קואטור־טוער, איטעראט, נעאערטן, קינסטאער, ארטיסט א. א. ײ״ שטיקן און דריקן מיט אאע מיטאען די אאע אנהויבן פון אונזער פאאקםשאפוננ, זעען מיר אבער, אז אפיאו מיט די קא״נע דערנרייכוננען פארינטערעסירן מיר די אינטערנאציאנאאע װעאט. די יידיש־װעאטאעכע שוא האט דערנרייכט אנערקענוננ ב״ די מא־ דערנםטע פעראגאג;. די אויםשטעאונג פון די יידישע שואן אויפן אאװעאטאעכן פעדאגאנן־קאננרעס אין אאקאדנא האט ארויםנערופן אנערקענוננ און אנטציקוננ. די ״דישע איטעראטור פארנעמט היינט אן ארט צװישן די אינטערנאציאנאאע פען־קאובן. מיר דארפן אבער נישט נתפעא װערן פון אט די ריין־מאראאישע רערנר״כוננען אין דער װעאט. די אאנע םון די יידישע װעאטאעכע שואן איז נישט נעװארן אויױ א האר בעםער די רדיפות אויף אונזער שוא־װעזן האאטן אן. די אנערקענוננ און חשיבות, װאם םיהאט נענאסן די ״דישע דעאענאציע אויפן אעצטן קאננרעם פון די פ.ע.ן.־קאובן, האבן אויך װייניק נעענדערט דעם מצב פון דער יידישער איטעראטור אין דער װעאט. קיין א״ן שטאטראט האט דערײ״א נישט באשטימט קיין פריז פאר דעם שענםטן װערק פון דער ״דישער איטעראטור, ק״ן איין יידישער איטעראט האט נישט באקומען קיין םטיפענדיע, קײן איין װעטעראן פון דער יידישער איטעראטור ײעט נישט באקומען קיין עמעריטור אויף דער עאטער. םיאיז קאאר, אז אזוי אאננ, װי םיײעאן נישמ נעענדערט װערן בנונע צו אונז די םאציאא־פאאי־ טישע באדיננוננען, װעט קיין ישיעה פאר דער יידישער איטעראטור און קואטור נישט קומען. און דאך קום איך איצט מיט א נייעם פארשאאנ, מיט א פראיעקט ארויםצוםירן די יידישע נעשיכטע אויף די ברייטע, אינ־ טערנאציאנאאע שאיאכן. איך אייג פאר דער באראטונג פון ״װ״א צו באטראכטן די מענאעכקייט פון אנשאוס אינם אינטערנאציאנאא פון היםטאריקער. איך רעכ;, אז דער פארשאאנ נויטיקט זיך נישט אין קיין ברייטער באנרינדוננ. מיר אאע ניבן זיך אפ א דין־וחשבון, װי װיכ־