Literarishe bleter · 1929-10-04 · 40 (4.10.1929) · p. Seite 779

זײס 779 4 ׳יםזזר^רישזז בז&סזזר זזס. 40 (263) ראט אאץ דאר־ נ״טט — טענהט קיאבאן — •טטעיז וױדער אויפצונעטען ־ױק א יטטועם, װאכ ד• וױכטײו״ט יןענען אט- ׳עהארקטט; אפיטאצ; אנדערע קיענערע, או; בפ־ט, אונטער־ דריקטע פעיקער נאצ־אנארע- ארער ראטז־אפיטטאטוננ זענעז עיעטענטן, װאט ז־־ע־ װ־כט־ק״ט װעט ק־־נע־ נ״טט װאנז אפצ־- י־־קענע;, אפ־יו דער ג־עטטער נאון ט־־דט נ״טט או־ט רעכ אינע־ ט־־נעט נעזעץ רער נאון א־ז דער יעצטער א-ער פאריעצטער ארו־טיאז פון א דור־ת, װאט פארני־ע;, דער ׳טאפנדיקער אר־ ט־טט איז דער ״ראדוקט פ־ז ־אטע, תקופר און טב־טר,■ א.־ז ע־ ידעננט רןיא־ער ארו־ט זי־ער פט־באיאג־ע או; ז״ערע אטפ־דאצ־עט טקאריאט־ — יטר־־ט או־ט קיאטאז -- א־ז אז א־טאי־ענער א־ן ז־־ז טוז־ק, פונקט װ־ ראטא א־ז פראנצ־־ז און באך — ד־־ט־ט״ט. ײאננער ראט געזען א־ז ײעבער; ,־עט ׳טטארקטטז ד־־טיט; ק־נטטיער, װאט א־ז אטאי נעײעז״. טיװעט אפיטר זאנז — באפט ז־ך קיאטאי, אז א־; א־צ- ט־ק; פאי ראנדיט ז־ך נאד װענ; דע־ נאצ־אנאר־טעט פו־ ־וי־טע אבות. װאט ראין א;אי־ קי־־נעט א־־נפיוט געקענט ראבז או־פן טוז־קאי״ט; נאו;, ט־ד טאקע זאג;. אז ד־ פ־אגע פי; י־״טה ־ארך װעה אננענוטען א־ער אפנעװארפ; א־ן דער נאנצעד נ־ו־ט אננע־ טעז נאי־ א ט״י פו; א־ר, ה־־טט פא־ר־־קענע; עט א־נגאנצ;. נ־יטט גענונ ד־ טרוקענע בראנאיאג״טע ב־אנ־אפ־עט, ז־ זאנט אונז נא־- נ־יטט א ב־אנ־אפ־ע טוז ז־־ז טיעדעד פט־באיאג״ט. ז• דאד־־ זוט; טע־ער צו פא־יטט־־; דעט טענט״ט־; א־נט ק־נטטיער — ראט קע; טעז װ־־נ־ק געפ־נע; א־ז דעד ד־ז־קע ד־־טיעער בעטראײעז־ י־טעראטור א־; דער בעינ־ער קיאטא; זאגט ײ״ט־ע.־: טיװאיט נעװע; נאך טער װ־ א; אבט־רד פו; א־נזעד ז־־ט, װע; ט־ר זאי; או־פנעטע; דעט נאנצן בעטיראװע; װ• א ר־־ז-פיעט״טז נאז;. זאי טעז אבעי צונעב;, אז ט טיא־ נ־יטט פא־־טײ־־נ; ־אט. װאט דאר־ נ״טט פאדיטװ־גז װעיי;. בעטרט־וענט ׳־ע־ק זענע; טאקע דאט א־־גנטוט פז; דעד נאנצע־ טיענטיטר־־ט נעפ־נע; ז־ך אבער יא:״ טענעי אין ־י 2 א נזערע ארן פרן רי עריעטע: — אויר — ייעגז :־רכ זיך :־*־:כ עכ הא: ׳טפאג־עס פ.ץ סעטרא־וע;. טיקע סי ׳א:א-;עטײבענעי־ נאצי ־ז איבעי ן א ררערט־נארן, אדעי ברר־ אנעלזכ־ד :־עס־ ײז נא״: א קא־־ל פאיק. עט ־אר־ טי ייזב פין רנב־ ארנז יןירײי• ו דאט פאדעי־ט טאקע קיאטא; דע־ בעינ־ע־ ריאכאז באװ״זט ,־ו־־טער װ־ עט ראט נ״טט פ־י געפעיטי. אז רע־ ק־נפט־קער גאו; זאי מאקע געבו־ר; ־וערן טאקע א־; בעי־ נ־ע א־ן דעצעטבע־ ״זזז א־ז בעטהאװעז נעבו־ר; נעװא־ז א־ן ד־יטיט; יטטעטי בא;. עטיעבע הריט־ט פי־ער ראט בעטראװענט פאטער יאקוטע; א; א־־ניאײננ פין א בעינ״טער ק־רבע, װאט האט א־ט געװאיט אננאז״״״ד; א,״ד ״טטענ—ק צו ז־נגעז א־ז בא־ נאר יעטראװענט פאטער, װ־ באקאנט, א גוטער ק־רכ;-ז־ננעד אבע־ א נרו־סער יטבוד, או; בביי א; אפנעיאזענע־ טענטיט. ײי ז־־נע װ״טע אבות, ראט ז־ך געיאזט אפ־עד;, הנט ז״ן בענקיטאפט נאך בעינ־ע א־ז נװעעז גר־־ט — ־אזיקע בענקיטאפט האט נע־ריטנט בעטראװע;. נ״טט א״נטאי ראט ע־, א־; ז־־; יטװעד; יעבן. דעד־ טזיזנט נזיט ריבע ״זיין ארטע יייבע ־זײב בערגיע״ אםגעפא־טיקט זיך, לײ עי י־רפט עס, טיט דעד ״פטיכאי"<ן- גײדער ירייטה־קריטיין״, :עדט זיך ײ־אבאז עט־טאי־אנײט אױטצי־ טײטיטן בעטהאררע;. בעטהארוע; איז נײטט ברריז א; אי־טע־ פרעטיטער :^דע־ נ#ר אריך א פא־גי״זטע צרזאניענטײע פי; צררײ ארטע פרעדײטע רוערטעד בעעט ארז האררע־, רראט טײנען צ־ באצ־־בענעז א פאיד פר; נר־נרוא־ג קראנאן יאזט זיך אװעה וױיטער אין זײז ברך א־■ באכר־ט זיך צר באירײזן ,.־אט פרעכרײטע בײ בעטהאײען ״ נײט פייייר■ באױײזט ער ב־יכ כר־, רױ *טאי־ עכ הירבט אפ ראפ פארחרודט־ ^,*,—^. *••.< ••י••• ״*• ■•• סי• —• ••״ךוץ••*״ ••■•••••.ך״ן•"" <■•• *1•* - -- -< - .א-, <׳ ן א ן - <-^ ק< -י י -<-< - , י < - --< כ־כפאנ־ע, א״־וב קראכארוכ ביך פירט זיך א ביײטע אין אינטעי־עכאנטע ייכקרכיע, די קרארע ״פכיבאראנײצע י־־ו״טהירןריטיין״ א־ז פאי אײ־ :יקע בעקנ״טע קריט־קינ־ :אדנ״ב״ אזױ קיאא או; בפיט אי; איצ- ט־ק; פאיו או־פנעיעײוטע; א־ז ד־ א־ט־נ־יע פייונתא ײעגן ,.א״נפי׳יב פ.־ז וו־־ט; אפיטטאט, פ־; יאטע או; טביבה, או־■־ דעי נע״טטאאטוננ פון א ק־נטטרער״, ״ײענז ב־״טעד ראפע איז יטטארער :אצ־ע״. קו־ טע; טאקע אנדערע א״ •יװון א־ץ אפצופדענ;. אנ־עדע װ־־ער האבז א שײכות טיטן אויפהאאט פיז בעטהאװענכ ײי־טע אטות א־ו דער דאױקער עטאט. ײאן ארדע א־ז נעאיכנע; אײסצונעפינען דא בעטהאײענס אז״ט םןן ,־,—,־> דורות צלריק. טיט קאארע ראקוטענט; אין האנט האט ער באוױז;. אז בעטהאײענפ עאטערן •טטאטע; פו; טאא־ז, אין אטתן הארצן פון פאענו־״-־ז בעאנ־ע, װאן ארדע האט דא נארנ״צט טהר־ט געײע;. אאע בעטהא־ ײענם ב־אנראפ; ג־בן אז רועגן רעם בעאנ־-ץ אפיטטאב פרן בעט- האײען. ײאן ארדע פאדיכט איער א •טטיקא טעות. אאע נ־ב; א; אנטײערפן וױ ראס געבו־רן-ארט, קוטט ײאן ארדע און באײ״זט, אז נייטט אנטװעדפן א־ז יאם װ־נעאע פזן ד־ כעטהאװענט, נאר טאאי;. װענן דעב ײאאט ז־ך נ״טט נעאױנט א־־נ־טטעא;, ײארום ק־־ן נרױםער טעות א־ז עט נ״טט, ײ־יא פון אנטײערפ; ב־ז טאא־; א־ז בםך־הכא 20• קיאאטעטער... אבעד נ״טט װענן דעם נ״ט עס. א־נטערעסאנט א־ז אבעד, װ־ אזװ די אאטע בעטהאווענט האבן ז־ך אױסגעאעבט. נעקוטעז זענען ז־־, ד־ עאטטטע בעטהא־ װענפ. פון דרום-בעאנ־ע. א־ז ־ענע־ נעננט :עפ־נט ז־ך טאקע א יטטעטא, ײאט ה־־טט בעטהאװע;. בברר טרעפט טע; דעם נאטען זייער פ־א א־ן ד־ בעאג״טע ארכ־װ;. ר־ בעטהאײענפ פאעגז ז־ך נ״טט אאננ האאטן אויר אז אי־ט. ײאנאבונר״ט־ציג״נער״טעט א־ז צו טערקז בי• בעטהאװענם עאטער;. טיאיז נ״טט יאננ א״ננעזעט; אויי• א פונקט, זיך נ״טט נעקאנט אאננ אפנעט; טיט עפעס, תטי־ רער־ פאר, געטוזט אנפאנגע; פר; םיניי. זענע; כטעט איע א־עט נעװע;. טאקע זעקס דורות א־עטעי״ט ד־ ארוטיקע יטבנ־ט האב; זיך באצו־נז צו ז״ טיט חיטר ז״ האבן ז־ך אזיפגעהאאט; — ב־ז צוב פאדראזן ד־ ־טטאט — א־ן דעד קאיינער ״יידן־גאס״ םון טאאיז. (א־ז נואלץ טרעפט טען •טו־ז ״דז אין צײעאפט; יארהײדערט. ז״ דאבן ז־ך רא; אויפנעהארט; א־; ״קא״ן־געםא״. ׳טפעטער פאיט־יבז געװאי;. רופט טע; יטוי; די נאב. עד־הױם, ״יידז־נאט״). דארט; ראבן ז״;עהאט ז־־ע•־ א״נז אדעב הייזא. זיי פאענן ז־ך צוא־י דעפ יטטארק װארפ; אץ י־ א־־נ; פו; ר־ אדוט־קע עכנ־ם. בכאא פאעג; טער פארטענאעטע או־טט״ד; צי וװ־נע; א־ן דער ״״דן־נאם״. טיפאענט ז״ פאיט־טעפעז ט־־אטאי אין נאם, פונקט װי די דורכװאנדערנדיקע ייד; אדער רי יאטבארר;, צו ײעאכע די באפעאקערוננ, נעהעצט פץ קאער האט ז־ך באצו־ג; ט־ט נרו־בע יטנאר די גאנצע ט־טפתה האט או־סנעײאנדעדט פץ רא־ נעט אנרו־ב אכצנטן יארהונדערט, טיט זי־ זענען או־ך פאריטװוני; אאע איבער־קע װאנרערער — או; אױך רי ״ד;, פון דאז אז האט אננעתױבז צו העריטן •טאוט אץ דעט פרוט־קאטויא״טן טאאין... א״ה די א־נפא־טאציעס פץ ײאן אררע יטטיצט זיך טאקע דער טוזיקע־ קאאסא;. א־ז שוץ פון דעט באױזן נאסעז פון ז״ז בוך — דאב פאעט״טע ב״ בעטהאװע; — קענט״ק, ײורץ ע־ ציאט. קיאטאן טיינט, אז די, וזאט ראבן אטבעטטן אפנעיטאצט בעטהאײענע;, זע־ נען עט נעײען דער פיאנצויז ראאאן אץ דער ר״טיט בעקער ב״דע האבן נ״טט פאדנעסן דעם טענט־ען אץ בעטדאײענע;. דע־פא־ זענען זיי די א״נציקע, ײאס ׳טטעא; ז־ך אטטע־טט; אפ אויפ; ײײטץ אפ״טטאס פון בעטהאװע;, ראטע; ראיא; נעפ־נט אפ־או פאר נ־י- טיק אויפטערקזאט צו טאי; א־ז ז״ז ״בעטהאײען״, אז ,.טיטאד נ״טט פארנעםן דאם אדט, פו; װאנעט בעטראײעז יטטאטט, ראט ײעט אונז העאפן פאריטט״; ראס זעאבטט״טטענדיקײט און פיא• טיקע עקיטנות פון ז״ז באראקעער, ארן נאך אנ־ערע יטטריכ;, װאס זענעז נ״טט ריין דייטיט״. דערפאר א־ז קאאטאן אין יעט א•״1 אאע דייט״טע ייאנראפן, װאם האט; ט״זװ־א־ק פאר״טײינ; דעט ר״נעט בעאג״טן אפיטטאט פון בעטהאװע;. אזעאבע ביאגראפ;, .װ• טאיעי פריטאי ־טידערטײער ראבז פון אאץ געװוסט, אפ־או װענ; א ־ינטט אץ בעטהאװענכ הו־ז אי; װען היר־טט ײענ; בעטהאװענט אפ- ׳טטאטוננ, דערטאנט ניע;, אנב אורחר, דעט צעיטװוטענעכ טערטץ נידעדאאגד ןאטאאיקער אינעט״נער נאטען פאר האאאנד־בעאגיעו אנדערע אפיאו יטרייב; ראאאנד ק״נעס פאאט :״טט א״ז צי דער־ טאנע; אזא קדאד װאדט, װי בעאניע... פאדדריםט דאס קאאטאנע;, און ער הויבט דע־ב״ אן ב־״ט צו אנטװיקאען די אאט־נ״ע ירזיטה-טעאריע יטוץ ןיס יאר, װ• טיהאט אנגעהװי; צו פיר; א פאאעטיק. אכתה־אה רו־קיאב־עקט־װ, און ־טפעטער ״.׳־•; טיט יטנאה, יעה דער אעצטער טארטה, ײענן דער נאצ־אנאא־ט־עט פון בעטראווע;. פונקט ײי די דאזיקע פראגע, װאס ראט קו־ט א; אנטראפאיאכ״עז א־נטע- רעס, װאאט נעקענט עפעס באא־־נפאוט; רעב ט־טפט א־טער רעב ארט־םט אץ ק־נםטאער