Literarishe bleter · 1929-10-04 · 40 (4.10.1929) · p. Seite 778

^יסעד^די׳שע 3? עססר נ1ם.40 (283) ז ם 778 7 ארע פאדפי^נטערטע פדאג;, אין ארע קריזיםן פון א־־ראפע. כ־ע; װארט אויך איצמ ביי א קר״ן ביםר נוט; וױק און פעיק־יט גע־ קאנט אויםדיידן רי טרחטה עפ איז אויך א רינ;, אז איין איינציק פארק האט געװארט די נורהנוה: ביי היינמיקן טאנ קאן נאר קיין ״קרינעדי׳םע נאציע נײטט געכיארט זיי;. ״עם זענען פארא; נאר פארפירערפ, װאפ באהארטן זיך און פארפירמע, װאם פאר;. קיין איינער פו; יענע נ־יניפטארן און נענעראר;, ײאכ האבן דעם קריג אנגעדרי־ט, א־ז ני׳םט געפארן אויפן פראנט״. און יורװינ געפינט אזא ׳עויז-נ׳יטר קענן א קונוענדיקן קריג: ארע רענדעד באדארפ; ארויכנעבן א נעזעץ, אז די נ׳יגיסטארן טארן ני׳טט האבן קיין נאז־ניאפקעם, — רעמארט װערן זיי ׳םוי; נעפ־נע; װענן, װי זיך איבערצובעט;. פון ענייר רודװינס הנ־ה װענן דער ׳עורר פון די פירעדפ פון איידאפע אין דעם קריג װערט אפ־רו אביפר קארענװטנע אויפן הארצ;, װע; נוע; באטדאכט זיך, אז א פאר צענדריק רעדרפירער הא; באיםטינוען א־בער רעבן או; טויט פון כויריאנען קענן בפירו׳פן װירן פון ד• ראזיקע נ־יריאנען. און װירער: ײאס פאד א האפט, טי׳־״יטיינםגעזאגט, קא; האב; א ׳ערום, אויב עפ איז געװענדט אין א צענדריק יי־בטזיניקע או; בבוד־זוכערי׳טע או; ריננערי׳צע דיפרא־ נואטן און נענעראין אים אין איין נאר ני׳טט קיין ׳םיינעם טאנ נ־בטר צו זיי;. א־ין ־עטיקר טרייםט איז אפ׳םר פאראן: װיבארד, אז אין די רדיפת־הסרוכ פון די פארקם-טאם; איז נ׳ען זיכער אין יעדער פאר. פערט דאך צום אנותן יערום נאר די עירעכע ׳צרום-ריבע פון די פירעדפ. הי־נט איז דען א חוב, אז אויבנאן זארן ארע נואר זיצן דװקא רייכטזיניקע און בערי־תאװת און ריגנערפ״ נענונ, אז צװיי־דריי נ׳ענט׳טן צװי׳םן רי אויבעריטטע זארן זיין חככ׳ים צום גוטן — או; טרהטה װערט אוטטעגרעך אזא בפירו׳ע טארארייטע פארכדטפטונג פון דער טרחמה, ווי ביי ע. רודװ־נ, נעפינען דיר דערװייר נאד אין דער ריטעראטור פו; באזינט׳ן פארק. פון די דייט״צן (אפנערערט, פאר׳פטייט זיך, פון דער םאציאריםטי׳צער ריטעראטור פון ארע פערקער). ני׳צט אין פדאנ־ צויזי׳צ, ני׳עט א־ן ענגרי׳צ האכן כ׳יר נאך דערװייר ני׳צט אזערכע אנטי-טיריטאריפטי׳צע ,ױערק, װאפ זארן האבן אננעטאכט אזא רויצם אין דער װערט, װי רעטארקפ בוך אדער װי מדװיגפ ״ױרי 14 <15 ״. א־יב ד־ ׳צרייבערס פון די ״זינער־פערקער״ האבן נאך ני׳צט די איינזעעני׳צ א-ער דעם טוט ארויםצוזאנן די איינזעעני׳צ. אז טרחטה טוז רהמטי;, אן א ׳צום ױצא טן הכרי אויר ארע פארן אויסנע־ טעקט װערן פון רעם כבום באגריפ; און פאר׳צטערונגען, װאפ הײכז טענטיערעך, באיױיז; אבער רי הונדערטער טױזנטער רײעגעי פי; רי ראזיקע ביכעי אויך אין עננרי״ט, אז דער ברײטעי עורם איז *טוין נרטה זיך ציצרהעד; צים װארט פיז *טריכ. איז ראכייר זיך כאט־ט װינט״טן, אז די צאר פון אזערכע רעזער זאר ײאקםן אז א היי טא״עין רעב ער״טטן צענוארן אוגטער אידע רעדער ״עי איז געפארן אין רעצטן ױרי־אװנט; א־יי= נואדגן האט בארארפט װערן בא״טטיטט דער גזר־דין פין אייראפע*־״. כײט ז״בארעכ טויט איז געפארן די רעצטע האפנונג, אז ר־ טאכן זאי זי־ן ככח אויפצוצװיננען *טרוב. װארוט אן איב איז אין באציאריםטי״צן אינטערנאציאנאר ג״בט געבריבן טער רי אינטערעקטערע און טאראי: *בע קראפט, װאס האט געקאנט צי ני״עט טאכן רי װירקונג פון א העצערייטער, ברוטדור״טטי־ קער פרעכע אויה רי נ*אס;_ און די טארן זענען נעװארן אפגענארט: ״נאך ארץ רוי*ע; רי גאסן. נאך אי־ץ ג״ע; רי קיבנות ארוב פא־ די בורותפויע פאיזאצן פון רי כהניב און ײפן ארוי־ל ז״עד װיין צוב רעבן, כטרא״־ענריק צו די הויכע פענםטער ״אבער ז״ האבן ״עוין טער ק״ן פירערכ נייצט־*... די דענירונגען האבן באװיזן רעב קונץ ז״ אפצונארן. איטרעכער דענירונג איז נעראטן צו רערװייזן פא־־ רי פירערב פון ריער כאציאריבטי״״ער פארט״ פון איר ראנד, אז ־ער קעננער פארט אןיך איר אן: רי ר״ט״צן זענען נעװען זי־ כעד, אז רוביאגר פארט אן אויױ זייער ראנר, קאנען ז״ ־אך ני״עט אפזאגן זיך צו פארט״ריקן רי הייטען פון איינװוינער פון זייערע טזרה• פראװינצ;: רי פ־־אנצויזן װירער האט טען א״ננערעדט, אז רי רייט־ען פאי־; אן — האבן ז״ ראך ני״בט געקאנט ראז; א,ײה הפקר זייער ״טײנע יעטאט פאריז. כ ״די רעגירוננען פון איידאפע האבן אפגענא־ט רי פערקעח״— דורכדעב רערקרעיט רורווינ ־עב אוטב״ט אין רער ׳בטיטונג פון ד״ט־בן אן רובייען, קאן טען ראב באווייזן ראקוטענטאר. עבויר רודװינ ־ערצ״רט;ז״ז ** און ח פרן רער ײד א'בערזעצ:ננן א טע״טה, װאב י״ענט זיך װי א נעיעיכטע פון א קדיטינאר-ראטא;, און איז ראך ראקוכוענטאי־ באװיזן, װי אין א געריכטב־אויבפאי־- יעונג — װי אזוי רי טיניבטארן האבן געפער״טט דאקוב־ענטן א־ן די צענדריקעח באזונרעיב האט זיך אױבגעצ״כנט כױט ז״נע פער־ יבונגען דער עבטר״בי״־ער אױבערן-בײניבטער נראה בערכטהאײ רער כהן נדור פון א״ראפעייען קריג, רויט עכייא רודװיגב יעיר־ רערונג. דורך אט רי פער״עונגען, בציריה כויט די העצעי״ען און דיננב פון דער פ־־עבע, װערט פארהילכט רער פראטעבט פון די טאבן, פארראזן פון זייערע פי־ערב. װערן זיי א־״גנעטריבן אין היץ דער טיט אנגע״עטערטע הארטאטן. ״רינן און ר״בטזין, ל״רניבאפט און יערעק פון דדייכיק דיפי־אטאטן, פיייבטן און נענעדארן האבן גענואכט פרידרעכע נויריאנען א־ן נ״בך פון פיי־ יא־ פא־ ־וצהיב, גזרניב און אונטערצינרעדב פין נוי־יבה װעג;, בברי איבערצײלאזן ציב כו.ה דעב עדד-טייר א פא־ג־עבט;, א פארבבט;, א פאר־ ארעטטן״... די האזיקע כױהנוה, בויינט רודװינ, איז רהרוטין נייבט געװען ק״ן נויטױענדיק״ט. נוען האט ביז איצט נעפיגען אן א״בװעג אין ד.?טהרער/בריסע? די אבות אוז דער אפשטאם פון בעטהאװען איצט דער״אנען הער װערט און כזאנט איר חאק אין דעם ר׳זיקן װעיק פון טוזיקארי׳טן נאון. עס איז איצט דעריטינען א בוך פון באקאנטן בעמײטן טוזיקער קראסאן ״דאפ פרעטי׳טע ב״ בעטהא־ װען״. דאם בוך איז די ייטערארײטע פענםאציע פון טאנ. עם נ״ען ארום װעגן רעם אינטערעםנטע ויכוחים אין דער ייטעראר״טער י־רעםע פ•; יאנך טיװערט אויך נעװאר אינטערעםאנטע א״נציה״טן פון רעם יעבן אין אפ׳טטאם פון נרויםן בעטהאײען. פאדאן אין בעיגיע א •טטעטי, ײאפ הייסט טאיין אדעך װי אין פיעטײטן טעםעיי;. דאם איז די דעייניעזע הויפט־יטטאט אין יאנד דאפ איז אויך א״נע פון ד• איטפטע ׳טטעט אין בעיניע, װו עם זענען אויך פארנעקוטען די ביוטיקע ארניעפ פון ד■ אינקװיזי־ טאדײט־יטפאני׳טע צ״טן אין זעכצנמן ׳ארהונדערט רער ארכױויםט פון דעם ״טטעטי, װאן ארדע, האט זיך אװעקנעיאזט זוכן, בעת די יעטצע בעטהאװען־פ״ערוננען אין אין די ארכױון פון טאיין. רארטן האט ער אויפנעפונען אינטערעסאנטע דאקוטענט;, װאס טיי פארטאכן יטוין אין א״ראפע א ריזיקע כעטהאװען- ײטעראטוך װאם כארייכערט זיך כםדר טיט נאך פרײטע װערק. טיװערט ני־טט טי־ זיך אפצונעםן און צו פאריטן די טינדעםטע קי״גיק״ט פ־ן רעם נרויםן טוזיקאיײטן נאר;. עם זענען ׳טױן ארורך צױ״ יאר בון דעב הונדערטן־יארבאנ־ה״ערונגען, און נ״ע װערק דער״צ״נען און גר״טן זיך צוב רער״ב״נען. ביז איצט איז בעבהא־ װען א באנ״בבערנריקע טעטע פאר פיר טענטיטן. אט האט געפו־ :ען צ״ט דער פיאנצויזי״־עד בירדוננב־נויניבטער העריא אגצו־ ״ער״בן א גר״ב בוך װענ; בעטהאװע;. דעי־ גרויבעי ראנוע; ראלאן א-יבעט איבעי־אג״ב אייױ א נרי״ב. בעטהאװען־ױערק; ראמ װעט ז״ן א גרויכער צו׳טט״ער צי זײן פרעכטיקער כיאנאגראפיע .,־אב רעבן פון בעטהאװעך. איצט ראזט פון זיך הערן אויך דאב קריינע בעלגיע — דאב ראנד, א״גנטרעך, פון װאנעט עב יבטאעטן די אכות פון בעטהאװען. דאב קל״נע פלאנדערן פון דער באיב״דענער בעלניע קונ״ט