Literarishe bleter · 1929-10-04 · 40 (4.10.1929) · p. Seite 776

?יסעד^דישע 3?טםער נום. 40 (283) זײם 776? פונקציאנירט אזא טין אנװײז-בװרא, װאיצט מען זיך אהין געװענדט מיט עוטרוי און מען װאאט א םך גענאםן דערםו;. דער דאזיקער פאר׳טראנ א־ז דעמאצט ני׳טט אפנעװארפ;, נאר אפנערײנט נעװאר;. ימען האט אײנגעפונע;, אז דער אינםטיטוט איז נאך ני׳טט מםונר (קודם-כר צויציב פינאנציעצע ׳טװעריק״טן) צו נעמען אוי־ זיך אזא מין נײע ראםט. בײם היינטיקן טאנ װאיצט ־עוי; דאם געװע; נרינגער פרענט זיך אבער, צי איז טאקע פאראן א באדערפעני׳ט אי; אזא מין אנװײז-בױרא או; אויב יא, איז װי אזוי דארף זי אויפזען. א צװ״מער פאריעראנ, װאס װעט פיגורירן אויף דער קאנ- פערענץ, באיטטײט אין דעם, אז דער אינםטיטוט זאר אנהײבן ארויפ- געבן א םעריע ביכער ני׳טט דװקא פון ײדי׳שע װיםנשאפטן, נאר או־ך פון ארגעמײנער נעיטיכטע, ריטעראטור און אפירו פון נאטור- װיפנ׳טאפטן. עם װערן אויך ׳טוין אננערופן אײנציקע װערק, מיט ײערכע מען װארט געדארפט מאכן די התחרה. בעצם איז דאם נ״עט קײן נײכ, אזא פראן איז ־עוין פאראן אין די רעזארוציעם פון דער פארבאראטוננ; נאר עם נײט אין דעם, אז מען זאי זיך יעו־ן נעמע, די זאך פאדײירקרעכן. עס װערט אויך ארויסנערוקט א פראיעקט, אז פון אנהײב (ו;ע>1 זאר דער אינםטיטוט נעמען ארויםנעבן א חוד׳שדיהן װיסנ־ ׳עאפטרעכן ז׳עורנאר פא־ ארע 4 סעקציעפ, מיט א צונאב פון אינ- כטיטוט-אינפארמאציע און קורטור-כראגיק. יעדער נוםער פון זשור- נאר זאר האיטן בײ ס1 בויגן. נעװיינטרעך דארף דורך דעם ני׳עט אננערירט װערן דער אמעריקאנער ״פנקם״, װערכער האט ׳טוין ב־ז איצט אויפנעטון זײער פיר און איז אויך רהבא אומבאדיננט װיכטיק פאר ד■ אינטעדעסן פון אינסטיטוט אין אמריקע. עפ זענען אויך ׳שוגן אײננעפראפן פאר״עיידענע פאד׳עראנן פון ני׳עט װימער פרײנט, װערכע װערן בקרוב פובריקירט װער;. די דאזיקע אויבנאויפיקע ׳שטריכן װ״זן ׳םוין, װיפיר ארבעט די קאנפערענץ ײעט האב;. צו דעם קומט נאך צו די פײעררעכע עפענוננ, א פײערוננ אין צוזאםענהאננ מיטן אײגענעם בני;, א נרו־פער װיםניעאפטירעכער אװנט, א באנקעט און א באזוך אין די פאר׳ש״דענע ײדי׳םע אינפטיטוציעם פון װימע. עס איז דעריבער אוממעגהעך נעװען צו רעזערװירן פאד דער קאנפעדענץ װײניקער, װי פינױ טעג צײט, פון 23 ביזן 27 אקטאבער עם װערן אנגענומען ׳פריט, אז די אנטײרנעמער פון רער קאנפערענץ זארן באקומען א הנחה אויר דער אײזנבאן. חוץ דעם װעט מען זען אײנצוארדענע;, אז די דערעגאטן זארן באזארנט װערן מ־ט נאכטרענער און עסן פאר א מענרעך ביריקן פרײז. עם װארט נעװען זײער געװונט׳םן, אז אויױ דער צײט םון דער קאנפערענץ (חור־המועד און די אנדערע טענ םוכות) זאק זיך נעבן א קרײב ארוים אין װירנע עקפקורםיעס פון פרײנד פון ״װ״א זײ װערן ארע זײן אננערײנטע נעפט. בײ דער קאנפערענץ און אזוי װערן זײ אויך נעפינען גענונ צו זען און צו הערן אין װירנע װערן נע׳באפן צװײ קערפערשאפטן. פײער נ״ט די פ א ר װ א ר - טוננ, פון 9 ביז 12 פעדזאן, װאם פירט אוים די נאנצע מיפיקע ארבעט; און װײטער װערט גע׳שאפן א קוראטאריום פון א 30 פערזא;, פאר װערכן רי פארװארטוננ ניט אפ באדיכטן ני׳שט זערטענע־ װי אײן מאי א יאר מיט ד• םפעציערע תקנות, װאס ־א־פן נאך ער׳שט פאימורירט װער;, װערן באיעטימען גענויער ־• באצװננען פון די בײרע קערפער׳שאפטן. ביידע צוזאמען אר- בעטן אויס דעם בודז׳שעט פון רעם אינםטיטוט און זארגן װענן רעקן דעם בודז׳שעט. ד־ װ י ם נ ׳ש א פ מ ר ע כ ע טעטיקײט רארױ אױך אר- נאנ־זירט װערן ׳שטײפער, וױ ביז אהעך עם מוז נעפינען װערן רער װעג צו פיקסירן דעם צוזאמענ־שטער פון די 4 סעקציעפ כיז היינט איז אײננטרעך פאראן ניישט מעך װי דער ראך פון רי סעקציעס. ז״עדע נעמען און פונקציעס זענען פעםטנעישטערײ נעװארן אויױ רעד ״פא־בא־אטוננ״ אין אויגוסט (־.192, אבער פער- זאניפיצירט װערן ז״ ער-היום ברױז דורך די 4 סעקרעטאדן, װאס זענען דעמארט בא׳שטימט נעװארן. דאס איז געװען א פארעאטיװ, װאס האט אפ׳שר גאנץ נומ געדינט די ער־שטע יאר;, נאד אצינד קיעקט ראס ׳שױן ני׳שט. עס מוז נענוי פעסטנע־שטערט ײע־ן, װער עס זענען ר• אררנטרעכע מימגרידער פין יעדער ,יױסנישאפטיעכעד סעקציע און אין װאס עס בא׳שטײען די פונקציעס פין יערער אין איר נבוי :־ארױ יעדע סעקציע זײן אױטאנאם. אױב, רכדשי רי ארמיניסטראטיװע ארנאנען (פאר״איטוננ און קודאטאר- יוםן האבן אסיגנירט פא־ דער פיראיאג״שער סעקציע א געװיסע סימע, מוז רי סעקציע האבן ר׳שות אױפצוגעבן ראס גערט רױט איר אײגענעם איינזע;. ר■ דיין-וויסנ׳שאפטרעכע פרענער אױ־ די קומענדיקע פאר יא־ װעט מען אױך רארפן דורכדיםקוטירן בפרטױת. די ביזאיצטיקע סעקרעטארן פון יערעי סעקציע װערן ברענגען ז״עדע פאר׳שראנן. מסתמא װעט או־ך נאך זײן א נערעננהײט טײר פון די פארישראנן א־ומצורערן ביז דעד קאנעפרענץ אין דער פרעסע. דערװײרע ראמיר רערמאנען צײײ פראיעקטן, וואפ זענען פארבונרן מיט ארע סעקציעפ אין דער זערבער מאס, און עס װארט טאקע זײער כדאי געװען, אז די פרײנר פון ײװ״א זאק ארויםזאגן יוענן דעם זײערע מײנונגע;. נאך מיט צװײ ־א־ צוריק האט פד״נד י. ניטערמאן אויױ אן אינסט־טוט-באראטונג אין װירנע פארגערײגט, מען זאר גרינדן בײם ײװ״א א מין אנװײז-בױרא פאר ארײנרערנעך פאראן מאסן מענט־ש;, האט ער געזאנמ, װאס זענען פארװארפן אין קרײנע ׳שטעטירעך און האבן נ״שט קיין מעגרעכקײט צו באקומען עצות װעגן זײער בירדוננ פון קאמפעטענטע פערזאנען. אמאר פארהאקן זײ זיך צוריב א קרײניקײט און דאם ׳שיראנט אפ בײ זײ אינגאנצן רעפ ח־שק צו בירדן זיך וױיטעך װען מען זאר װיס;, אז בײם ײװ״א 9 ־.? ם א נ י ם ש ׳ /; י? נ ע עמיר לודװיגם נײ װעדק ״יולי 14<>*״*> נ י־שט קומען בפוער ממיש צו מרחמה — איז פאראן אין פרוג א״ן קריין ברעקר האפנוננ■. סוף־כר־סוף װעק די פירער פון דער א״ראפע״ש-אמעריקאני׳שער פאריטיק זיך דער׳שרעקן פאר די צו- נרױסע חורבונות, װאפ מרחמה קאן אנטון בײ דער איצטיקער טעכניק, חורבונות או־ך בײ די ״זינער״ אין דערהײם... עד כאן די רענירונגען, די פאריטיקעך די מיריטער-רײט. װאפ קרערט אבער דער פ׳שוטעך דער גרויםעך נראעך פירםיריאניקעך ׳שװײגנדיקער עורם, װאם ער האט דאך באצארט די רעכנוננ פון דער אײראפעי׳שער דיפראמאט־ע און גענעראריטעט פון 1914 מיט ז״נע זין און מיט זײנע מאנען — װאם האט ער אפנערערנט פון דער װערט-מרחמה? װי אזוי קאנען מיר דערנײ;, װי אזוי האט די מרחמה מיט איר פײן און ׳שרעק זיך אפנערופן אין דער נ׳שמה פון דורכשניטרעכן אײראפעעך צי האט ער זיך בארויקט אויף דעם, װאס איז נעשען און זיצט א־צט ״פארנריװערט אויף זײן ה״װן״? װ• פירט זיך די ציװיריזידטע מענטישהײט נאך דער װערט- ׳שחיטה-ן װאס רךערט איצט רי אײדאפע״ש-אמעריקאני׳שע װערט, נאכרעם, װי זי האט איבעדגעצײרט אידע נ״ן מיייאן הרוגיםץ צ• ניט ז• ז־ך אפ אן עררעבן און אן אמתן דין-וח׳שבון רעריבעך װאם עפ איז נע׳שעןץ זאי מען װערן מ־שפטן רויט דער פרעסע, װאס דערצײרט פון רער פאריט״ק, װאס װערט נעפירט דורך רענירוננען און פאררא- מענטן, מאכט ־אס במעט רעם אײנדרוק, אז מען האט נארני׳שט נערע־נט פון ־ער װערט-קאטאסטראפע און מען װיר ני׳שט יערנע;. ״נע־שטארבן ד• מרהמה — רעבן זאר די מרחמהן״ -- אזוי רופן רי בודז׳שעטן פין ר• גרויסע און קרײנע מרוכות. אז עס װעט פארט *) עםיל דודװיג; ױלי 1914. פון ד״ם׳ד ז. קארםאנאװיפ•־ ״ניבעי־ פאי־ איעמען״, ריגע, 1929.