Literarishe bleter · 1929-09-27 · 39 (27.9.1929) · p. Seite 770

4?יסעסנדי^ע נ?עלגעד נןני, 39 (182) זײס 770 ׳►1 דער ארײסטריט פײ ײדישע שריפטשטעלער פײ ״פרײהײטי דעררל־יערונג פול אבררם רײזעו א־ך װיי נ״עט האב; ק״ן רעװאיוציע, װאס זאא קוכ־ע; רודך א ל-אגײאס אוײ־ ייד;, או; איך קא; דערייער ני־עט דויד; די ״םײע- יונג פו; ״פר״הייט״, װאכ באצ״כנט דעס אראבייע; ײאנראס אוי־ •׳־; א" פאאעכטינע ארכ א דעװאיוציאנער; אויפ׳צטאנד װע; דאכ ״די־עע פאיק איז אי; א צדה, רא; י״ד איך צו- זאטעז טיט רעכ ״ד־יע; פאיק, כאטיע איך כי; ׳עטענריק פאר ר• אינטערעכ; פון ד■ א־יעטער. איך פין נ־יעט ק״; צױנ־בט, איער א־ך האי דעכ נרעכט; רעכפעקט פאר די פאיעכטינער ״די׳צע קא- יאנ־כט;, װעיכע האכ; טיט יצ־ו״כ או; כיוט אויפגעכויט זייערע קאיאניעכ, או; איך קא; רעדייער נייעט רויק צוזע;, װ• די דאזיקע י־דייעע קאיאניעכ װער; איצט נערוייט או; פאי־כדענט דודך ד■ א־אכ יעע פאנראטיעטיעיקעכ איך קא; נייכט טיטנ״; טיט דיער .,פרייהייט״, ווערכע די<ר- ק־עי־ט, אז רי א־אכע־ טאכ; א דעװאיוע״ע אץ פאיעכט־נע, כעה פאקט־יע װער; פאנראט־רט איע ״דייעע טענער, פי־ויע; או; אוטיעוי- ד־קע קינ־ער, א־ך קא; ביעוכ אייפ; ני׳טט פאריעט״; די איצטיקע •־.•טעיונג פון רער ״פר״ה״ט״, װאכ האט זיך נעענרערט אייער נאכט. א־ך כ•; פוייכטענדיק א״נפאדיעטאנע; נעװעז טיט דער יכטע- יוננ. װאכ די ״פר״ה״ט״ האט אננענוטע; א-; ר־ עריכטע טענ פו; רי כרוטיקע פאיעכטינעד געיכעענייע;. רי ״פר״הייט״ האט דא; נע- יכריכ;, אז ד• ענני״כע איטפעדיאריכטז האי; א האנט א•; ד• פארעכטינע־ פאכ־רונגע;, או; האט יארויערט־ די אראב-״יע יכהיטות א״י ״ד;. ועט נייכט ענדער; איר א־צ- אזו• ראננ ־א■ א־ך נייכט טער טיטא־עכט; אי ארק, װעי יו<י < ט יא כ ר ה כ ר״זען ט־קע ׳טטערוננ און װעט זיך נייעט עפנטרעך אנטיכורריקז פאר; װעגז דעם נעגוישי שעקכפיר ־ שוישפילער , א י י ו ו א י; ד ע ־ א ק צ י ע ו אי; ״־■עע־א־י־ע ב־ע־-יע־ ני ו1־.דטן אי; דע־ א־ט״־וננ אן ארניװע־עיטעט אין אנדענק ־ון נעגעיי־דן אקטיאר א־י־א אדדיים־ וועײבע״ איז געװען בא״יכ״נז אין דעײ שעקכפיײי*צײי■ -א•־ תךי ״א״״־א״ אייי־א א-ד־יגיע האצ גע־־עבכ מיט הונדע,־־., יאי־ צוריק. צו דעי דאזיקעי;אמיץ, :!ין װעלכע- מען קען יאקומען דע״ א־־נדײוק. אז א-ד-יע־ל איז גע*דעא--ן *גוין מים יאי צז-יק דזיל איך -אדע-קן, אז אלד-יצש איז געשצא,*![ מים א צענדדיר יא- צו־ -יק און אפ־ד- נאך ווײניקעי־, און צוגע־נולאכן זײנע אויגן אןיה איי־יק ־'אד ער אין -אדז. אוי־ װיפיד איך הא־ געהעיצ, איז אלדײיד־ד געקומען אין יאדז צו -ײדן אוײג א פערד, װעינעס עיי האד בליטגענודען אויה זײן אײרא־ פעײדן טורנעע. צי עי האד גע־דפילד אין -אדז ,,אדע-א״, אדע- עי־ איז געידצארנן׳ :י״ נאװײזנדיק צו ־דפילן — װײס איך נײדד. יעד. י׳דעיה אוגעי־ פיע;ע נ*יי דע-צײלן װעגן ארדריד־דן. אז עי־ איז באג-אין אויפן לוטעראני־דן בית־עולס אין יאדז, און, אז אויןנ זײן קב- *דדײב א בדאטוע״ װאב שדעלט איב פא- רײבנדיק איי? ןײן יא־ עב װא-ד געװען בדאי, אז די לאדזער לעזעי פון ,,לידעיא־־יידע ב־עדע-" זא-ן דעס ענין אויבפאר׳דן. אוז אנ־ד —יבן װעגן דעם עדיעבע כזיב קא־עגיאלן גיוב ז ר - ז זײיערעוזײע קוני־אײלאכד, 16־דן אויגובב, דיר האבן •טוין כזיטגעטײאט א״ן דער כראניק, אז די ״שריפט- ״טטעלער טנדזב באדײ״־א, ה רײוױק, א. ־אבאי און אירהם רײזען, — רי *שטענד״קע טיטאיבעטער פוץ;ױ-יארקער ״פרייהײט״ — זענען אדכ פ־אטעסט קענן דער יטטעיוננ פון ״פרײה״ט״ צו ד* ״אגראדען אין ארץ-״עראר. אדויבגעטראטן פין רער רעדאקציע. ט־ר ביענגען ־א װ״טער ר־ רערקרערוננען פון רי *בריפט״בטערער דערללערונג פוז מנחם אוז ה. לײװיק הי •בטערוננ פון ־ער , פרײהײט״ צו רי גע״עעעני״טן אין פא- יעסטינע טאבט דעט אײנררוק פו; ברוטארער פאריטיק-טדײבערײ טיט איט־עוידיק פארנאפ; ײרי״ע ביוט. די באנ־־יסדנג צו די ביוכי-־ יטטע ״איאבײעע רעװאיוציאנערך• און אטתע פאגראדיטט״עיקעד איז א באג־יטינכ צו טוראדיקע אבזרװתך װאס זענען באגאנגען;עװארן איבעי אוט״־ױד־קע טענטיטך װגנט, פרויען אין קינ־־ער ק״נע אויסטײט״טיננען א־ן פ־טטעיך װעין עכ נייצט ענ-ערן או־ך יע־ צא״ן פין בטיעיניצקץ א־ן נאנטע האט נעהאט זײן היכטאי־יטע בא־עכטיקוננ. אבער נוט-הײכן בטיערניצק־כ *טחיטות א*ז עט״אב אזײנכ, צו װאכ געזינטע דענטיטן קאנען זיד נ־יטס העיטיאבט;. װעי עכ זאא נ־׳כט ז־; •־:ליי־ה א־; י־ א־צט־קע א־אב־ינ־-י־־״נע כאצ־־ננע; — רע־ פאנ־אב א־ז א־נאנ־ז־רט;ע- װאה טײ• ךער ה־א־ אץ װ־כ; פץ רער כ־־ט־יטע־ ארט־נ־כטראצ־ע. אזז־ װ־ - פאנ־אטע; אץ צאר־־נץ ד־כיאנ־ ר־ טעיט־כ פץ ר־ א־אכ־יטע כוא־גאנעד הזר; א־כער י־ צא—טע פאניאטע; ב־ז ר־ ׳טר־הע־לעכטטע א״נציה־־ט;. עכ האט אטאא געקאנט א״נפאר; א ״ד־־טץ ־עװארוצ־אגעד אץ א; איטני׳־קרעכער ט־כומ צ־ זאנ;. אז ״דאכ ־ײט פץ ־־ פאג־א- טע; א־ז א־־ר א״■־ י־ .־ערע־ פץ יע־ ר־כ־יטער רע־זאי־צ־ע״ אץ יאכ ־אז־קע װא־כ א־ז פא־בר־כ; ר• יטאני פו; ז־ץ לעכ;. ר־ . פר״ה״ט״, װאכ האט אץ רער ער־טט־ער טינוט ־עאנ־־ט טענטיט־- רעך אי־י ד־ נעיטעענ־־ט;. טאנט א־צט אפע־ ר־ ־אז־קע טעא־־ע פץ ״־—״שן באום אז״ז ־־ ־עיע־ פץ א; א־אכי׳טע־ רע־־אר־צ־ע י פאר א־ר דורבנעטראפטער פאר־ט־ק. ז־ זוכט ארו־פצוצ־־־ננעז אזא פאא־ט;. אוטנאט־ירעכ; צונאנג או־־ י־ —ט־ע א־כעטע־ ״אכ גע- טדו־ע; א־י און ראט א־ז פארכ־עפער־יט. צ־ר־פ דע־ ״פי״ה־־ט״, צור־כ ־ער קאט־נ־כט־יטע־ ־אװע- ג־ננ, צור־ב ־עב ־אטנפא־באנר א,ץ ז־־נע הע־נ־־־ב־ננע;. װאכ זענע; א־נז ט״ע־ צור־ב יעב אװאנגא־- פץ רע־ ״ר־יטער אינע- טער־טאפט. ״אכ א־ז נענאננע; ט־ט דע־ ..פר״ה״טי■, האכ; ט־- כ־ז א־צט נעראזט־ יעייטט קז ז.ץ ז־ך א־נזע־ ־ו־־ט־ר א־כע־ רעי ״פ-ײהײטכ״ באצײננ *צו ״*<״ ײיי״״<■ *כפ״אך, ■י־י״,ער קוירױ״ ײי״ען נאציאנארן רעבך :*־ האבן געדײ־ריר איבעײגעטי־אגן אוט־ נייטיק*ע כאי י**ננ*ען אין הע״ צי־כוננ, *ו*ערפ*ער :י״ ז*<נ*<ן נעװען א־בע־נענעבך ױי־־ר כוי״ האבן נ״עכ נעװארט נ־יט איכעריקע אדויב- פון לעי־־ ראפװניכט״עע־ באװעגונג; אבעי א*צט אױ ר• כ*$כ פאר- פ*יט, װ״טער ׳עװ״גן איז א־טטעני־עך. טיד ראניען :י*כט יככ־ער: אינזערע תענט דיט א בי־בה צו ־ענע טא׳־ר; און אבזי־װתך צו ױעל- בע עכ *טטרערט אירע הענט ר־ ״פרײתײט״, און עכ בי״בט אונז :״טט קיין אנרע־ א״בװענ, װי ז־ך ציייקציען פון ךעי־ צײטונג ט ב א ־ י י יט א) ה. י * י ו ז י ק דערקלערונג פה א. ראבאי א־ך יאז א־־ך װ־כ;. אז א־ך װער טעי־ נ־־טט ר.־וק; ״.־.״ זאב; אץ יעי ״דאיגז-פי־־ה־־ט״. איך פץ ׳ט־עקיעך אויפנעכ־אכט פץ א־־עי הארטוננ אץ רעב א־צט־קז פאדעבט־נער פאגי־אב; או; ט־ט ײאב קא; א־ך קענ; א־־ך פ־אטעבט־ר;, אויכ נ־יטט טיט ד־<ב יוקזי א ־ א פ א ־ 29'י)1.