Literarishe bleter · 1929-09-27 · 39 (27.9.1929) · p. Seite 760

^ב^ר^ריישס 311. 39 (282) /ײכ 760 ׳י?7 ז} ד ח ס ן צו דעד קאבפעדעגץ פון יי רו ײ א איז ארע עטרעבע ־ואיזב אױפקוב פון ײװ־־א. ארן טאקע באכוה וױ ריע :ביב גי״צע נעקוקט אױ? דעב. װאס ארץ װערט געטון אדעד אינננאנצן אן קײן באצארט, א:־ער בהצי־הנב, איז דאך פאי די פאי יאר פלן ךער ײװ־־א־עקזיססעױל אױבגעכעי; געװארן עטרעכע טויזנט דאראר פאי די גיינדער און איניציאטאין ארײן א־ז ק״נטאר :י׳עט געװען קײן זיכערק״ט, אז אזא סין סוביע װעט א־״נפי־יסן, אין עד-הירס איז דאך יעדער הביב, װאס קונוט א־״ן אין ־יװ״א. א נדין אוכוגעריבטע טציאה און סוי־-בר-הו*־ האט ־ער גאנצע־ ״רי׳טעד װיהנ׳טאפטרעבער אינהטיטוט אפגעקאהט :ייטט כוע־ דדי־ אײן דידעקטאד פין אנדעדע ײדי״הע אינסטיטוציעה באקיבוט *עב־דות אין א״ן יאד אבער אזא טין װ״טעײיק רעבן פין דעב ײװ״א אן בא־טטיטטע, נעזיבערטע פורז־טעטן איז אוכונאיי- טאר. עכ דאי־ גע״־אפן װערן די פעבטע טאטעדיעיע באזע פאר װ״טעײיקן װוקכ און אנטװיקרינג. אין װאה נאך: ביזאהעד א־ז בעיקר געפירט געװארן די ארבעט״ פ א ר רעב ײדי״צן וװכ״טאפטרעכן אינהטיטוט. עב זענען;עזאטיט;עװאדן ציגי פאי דעה ב;ין. יסרין צ״ט אנצוהו־בן ד־ א־בעט פונב ״דייטן װיהניעאפטרעבן אינסטיטוט. ״•וין צ״ט צו־ צוט־עטן ציב קורטור-בנין גופא. די א־גאנ־זאצ־ע גדפא איז נאך ב־ז איצט א רויזע. ה־זענען נאך;״צט א״הגעאױבעט גע־ואױ־ ד־ הטאטוטן, װערבע זארן רע־ גור־ױן רי אױבעט אין צענטעד, די פאײערטענייצ; פונס צענטעי טיט ־־ בעקציעב, פין װיינע טיט די אפט״יונגען אין אנדערע יענ-עױ אין יעטעט ־אס אר״ז װעט סרדזן איי? דעד קאנפעיענץ בא־ ױאנררט װעין אין ס־װערן אויהנעאי־בעט װערן יי װענן און טיט־ רעןי װי צו קאאײינידן די ארבעט, כדי זי ־צד פא־י־צטאדקן און אוי־ ױעי קאנפערענץ פון ײװ״א װעט אויך צוה ער״טטן טאר פאיקיטען ױי צדזאטענטי־עפענ״צ און נענטעױע באקאנטיצאפט פון וען יעיער װיסניצאפטיעױ אין קורטור־טועי װערבע ־װ״א או; ױי ארע פי הױצאפטרע־, ןיי דארן טון אלץ, אז יי קאנפעײענץ ־עי נעהער־קע־ הויך :ר ױאײ איצט אוטעטיב ־עװעקט װעי־ן גױויה יי קאנפערענץ פונב י״ד״א אץ א פא־ ודאגן ארוב קוטט פאי א״ן װירנע רי קאנפעױענץ פונב ״דייטן װיבניצאפטיעבן אינבטיטוט. עב איז רי עדיצטע קאנפעיענץ פד; אן אינבטיטוציע, װאב א־ז זײער פאפורער אדן יצטא־ק באריבט א־ן פאד״צײרענע ״רי׳צע געזעריצאפטרעבע קר־יזן אין יאר דער װערט. טויזנטער איבעדנעגעבענע פױ״נט א,•; ױינױער־ סעד כעקציעה, אפטיירדנגען און ײװ־־א-קד״זרעך העילפ; איצט טיס די אנטװיקלונג אין פאנאנ־ערװוקה פין ־עב ״ױ״צז װיהג־ פון א פ־א־עקט, װאה א־ז אויפגעקוטען אין ױע־ פאנטאז־ע פון עטרעבע ײױ״עע קורטור־סוער אין בעי־רי; צוױיק טיט א פא־ יאך איז דער ״װ־־א אויפגעװאקכן אין א טעבט־קעי קורטוױ־ אינהטיטוציע טיט צװייגן און אפצװי־גן אין פא־יט״דענע רענרעײ און אױ־ פא־׳ע״ױענע;עביט; פין ײד־יעעד װ־הניצאפט. אן װאהעדע ב־איז כעז־בע־טע בוױזיצעטן, אן ױאבעיע ב־א־ז פאנרן, זענען א״פגעזאטרט געױאי־ן װיכט־קע אײצױות פ־ן פארקראר, עטנאנ־א- פיע, גרויסע א־ביױ; פין בתב-־ר; א*; אנטיק;, עב א־ז או־פגעיצטערט געױא־ן א פ״נע צענטױארע ביגריאטעק, אן א־צי פין צ״טונגען א־ן צ״טיצייפטן, א טעאטע־-טוז״, — און רעצטנס ■■־■ אויך אן א״גענע־ פראץ. אויבעײעב זענען ביזאהע■־ א־ױבגעגעב; ױורך ד־ ביבריאגיאפי־דע■־ יא־בו־ הכרל ב א־ז פא־ אזא קוױצע־ צ״ט א״פגעטין;עײא־־ן פיל טעי, זױ װע־ ס־א״ז פ־ן די א־ניצ־אטא־ן האט גאױ געהריטט. אין ־אב אי־ץ איז ױאך עי־״צט דעױ אנהויב, ױע־ פוניאטענט. רעד ײױייטעױ װ־בניצאפטרעכע־ אינבטיטוט איז אן ק״ן הפח דאכ *צענבטע אין פאזיטײלסטע, װאס איז די רעצטע ־ארן געיטאפן געװאה א־ן אונזער קורטיי אוי־= דער :ארער װעאט. ױאה װערט איצט צדנױפגעױופן אין װירנע, קאגפע אײנעױ אין זײן װינקר ז״ן װיכטירע אדבעט. אזא טין צינויפקזטע־ נ״ט אר״ן ױאט יעוין א;רויבע באד״טונג פא־ ױע־ ױאקבנריקעױ ײױייטעױ *װהניטאפט עה איז עריצט די ע־־טטע קאנפע־ענץ מא- ױיהנ״טאפטרעבן אינהטיטוט. איױ באראקטע־ און פאמעב ךארה עייטט באיטטיטט ײעדן דודך רי אנטײרנעסעד פין דער קאנפערענץ. ־אײ איצט ציב עד״עטן טאר פאד דעױ אי; עה אױ דע פץ ױי ײיייהע זאי* ץייײן אוי ארן הוױ אינטעדעה צי ברײטעײ ײדייהע־ עפנטרעב־ אפנעטיענ־ע־ אױבעט. גרו־ה : אפיי״ פא־ ־* נאענטע צוקוקן צר די אנגעזאטרטע איצ-־ית גיפא א־ן צי רעב איפז. יי־ אט רי א״נצרנע צונע״היקטע טאטע־־אילן װערן ביהטעטאטיזיױט א־; פראנטעביק באא־בעט ױודך ױי ט־״ע הענט פ־ל ..א־ד:־• איבעטע״ אין ־װי־נע. אבעיי כייר טא־ן :״צט י־־אזן רעב ײװ־־א רעבן פין :ב*ב און ױע־ י רע־ הך־דבי א־ן איטפאזאנ איז אט װאב האבן א בפעציעי; אי:: תר״*י• װעאן נערױה ־* באױיבט; זיי ״װ״א, יױעגן יי אי־בעטן אין עױפארגן יייעות עב אנױעייצ א־ז. װעז ט־י־יעט גאי־ עפ מ א ד .ק ד; ־ש ע י י / 7 7 ־״ י־ ״ש ע ע א א״נעױ. א בער־הבית פון א געװיבן ב:ין׳ זיכט טיטרען. װי אזוי ױעב דאזיקן בנ בעבטן צד עקבפראאטירן: אטאר פאר- דינגט עױ איב פאי־ פדירי״עע פאר״טטעליננען. אטאר פאױ יידי״טע■ אין אטאר פױיבירט ער — ״די״הע פאדיעטערדגגען אדי־ פדירי״י. דאב איז ז״ן פרױיאטער ענין, און קיײער האט ני״הט ױאב רעבט :ײער בער־הב הארטן אן עקבפאזע פא־ ײדי״טע פ־עבע־פאייטט״עױ װענן נאי נ־־ייהע פרענע־ פון א ײרי״ט; קינבטרערי״בן טעאטער א־ן ײדי״ע? בי, הא־ן טאקע ־י פײעכע־פאריהטײעד ב״ איב אן עװרה... כ־האב געפ־ײענט דעב הי צערט״הטע־ װי קוטט עיי צו ״הארטן ב״ב א:־ פץ דעױ דעדאײיציע צ־ י׳עטעײ״ ר.ןן) און ב־טוז ־ין גמיהן הטא. װערבל איך י״ען :אך אטאי יי באטעי־קונ ט״ן א־טיקר ״װי איך זע ־אה״ ו״ריט. צדב אײבפיד אז איך בין באגאנגען טיט טײן פוירי״טער ״כײױע־ע אפ־ת״־אױפפירדננ איז ױאה. װאה — ױ־ דאזיהע אויפפירוגג איז גע״בען אין טעאטער ..עריזעלב-. װעײבע־ ..איז פאי ארנז דאב א״גציקע טעאטער־װינקר א־ב צי זאגן א רעה אי, װאכ דעי זערבעי בער־הבית האט ״גע- פא־ א בעבערן יידי״הן טעאטעי״... װארט א־ך - ה״הט עב — ד• זערבע פיעבע א״פנעפ־ױט אין אן אניע־ן בנין, װארט נעױען א־רבה •א־־בה; אײא. אין ד״אב ג״ט עב יא ט״:ע ה״עדבע אפאנענטן?