Literarishe bleter · 1929-09-20 · 38 (20.9.1929) · p. Seite 749

/ייע 749 ליסעד^ד־יסע 3?סםטר נ*ם. 38 (281) אמעריקאנער געלערנטע װנוגז ײדישז װיסנש. אינסטיטוט דעי א ן פאי־ דעי פא1 אויפ: פי־אפעשאי שאפיי איז פון אן איז דער .י־אמא: אין צ די אי: אין א:;י פי־עזידי פייאדי ןאי־עדז ,דײזייסי פ־ן א :פרל פאי ־* א ר ארן זי *י אי*: פיײא־־א; אין דר די גײא■ :א*י פ:;פאייצ: ׳ן באדןי .ראד ז :ן פרן אי איז א פינאנצ מניצאפ װעגז א דרולפעל?ר אין רײזנם לעדסירןאז, אדער: מיץ אמתע מעטײהע לייעיי ־בי יעדאקטאי איך יעמ א־*ך צו גענן אן אי־צ פאר א פאי־ •גי־־ררד אין 1:־מן נאנד פון זײמן רײזעבס .,לעקסיקאן״, א־ן ארת צ/ ררעימ גע־־עדצ א־יך װעגן מײ, און סװעי־ס דע־נײ אנגעגענן. אז איך ב־ז געיויי־ן אין יאי (יילר.ו, אין דעײ צ״:י, װאנ די װעײס רזאט געד״אמ די זניה מיך אנצועוקן דאס ״רידסע דא־ ע׳־״צט מיס יאי *צפעמע-. - ך אין יאי־ יזיןלן. דעמא־ד הוינצ זיך אן מײן .,אומהרסע־נרענקײס״, װעלנע צימ זיך *דוין העכעי סזז יא־־, אז״ד ייז צרנ ־עקשיקאן, רװ זי איז גע־ רראי־ן פא־פיעכירמ דר־ך ארנזעי אלעמענס לינן יאײזאמיײער, דעס הימער פי־ן איע גיעסע־ע ארן קלענע־ע ארמהרטע־בלענקײגין, הנ־ ז־מן ־ייזען. װ$לס עס אײגנד־עך קײנעס נייכד אנגעגאנגען. װאי־וס ורעמען קאן דאס א־ן, אוינ עמעצנס אײניקײס איז ױנגע־ ג״צ ה *א־ אדע־ דעי־פון, װאס אי־ נין נײטס גא־ אינגאנצן :יאיז מיר דעיינע־ א *דאד די נאננײכט־ פדן יאי װא־ט איך דאך נאך געקאנס :ו: איך װא־ד געךאנס. אס־י־צה־הידס, ״ע־־ן;אנצן אוישהע־ן צו •ד־ײין אהיז צײטײז איז צופרידן מיט זיך און געײעימע (! יא־ אין ד־דך װערן א •דטיקל *־י טי דהי אניסל געניא־עי־ אדעי אי םארלאג 3. קלדצקין לעװ טאלסטאי . 32 זל. אננא קארענינא 4 טײלן . 10 . די קרײגער סאנאטא א. א. הו:*שי*#-קי־ף: .ס^ז3ק<ג ־ . ס2 |״/''״1״3/6 ׳ ■״01/0/16.. יידײדן װיסנידאפטיענן דער םעקרעטאי פונ ערזנ *דאצקי אינסטיטוט, אמע־יקאנעי* סעקציע, האט פא־עפנטי־ענט אין נױ־יאיקע־ ,.טאג״ אן ארטיקי. אין װעלנן ער •דטע־ט זיך אס א־יס די אפררפז ־רי די אמעריקאנער געלערנטע װעגן דעי־ א־בעט -י* ײײ״א■ פעליקפ סראנ־פררטער. דער יאײמטער פ־אפענא־ פרן דע־ , יא־ כקול״ פרן הארװא־דער אוניװערסיטעט, דער פזיגי־טײד־קער פרן סאקא און װאנזעטי, האט אין א בייװ געהר־יין, אז ער איז מיטן גאנצן האי־צן פא־ דעם ײדײדן װיסנ*דאפט־ענן אינסטיטוט. ״װײל די זארג פאר י־ויט איז אזוי •דטארק״ — *דײינט פ־אפע־ סאי £־אנקפורמעי — ״ספעציעל אין אײיאפע, דעיייער איז פארידטענד־ ־עך״ אז מי־ זאלן *דטיצן די גײסטיקע עניניס״. א צןןײטער פ־אפעסאי פון דעי זדלבעי אוניװעיסיטעט, דעי־ בא־ ־ימטע־ געימאניסט קונא ןיאנקע (א קריסטי) האט זיך ••פגערופן סיט גיריס לייע ארן אינטעיעס פא־ דעי אייעט פון אינסטיטוט. עי ירפט אז די טעטיקײט פרן אינסטיטוט ״א װונדעי״, ארן דריקט־ אײס זי־ן האפענונג, אז דע־ אינסטיטוט װעט יאקומען די נריטיקע •דטיצע און װעט קאנען ױיק טון ז״ד גרויסע ארידט. קונא פ־אנקע >1יז נײדט דעי אײנציקער קריסטיענע־ געלעױטעי אין אמעײקע, װאס האט זיך אזיי װארעס אפגערופן או־ה די נויטן פון אינסטיטוט. א מערקװײדיק אייעיגעגעיענעס פיײנצ האט דעי אינסטיטוט גע־ װונען אין דעי פע־זאן פון יאײמטן סאציאיאג, פ־אפעסאי פון קאלאמ־ ניא. װ. טאמאס. ־יאפעסא־ טאמאס איז דע־ מהיי פון דעס גױיכן וועיק , דהי ־אלײד פעזענטס אין.ירנײטעד סטײטס״ (אנגעידײין י־דרהפרת מיט ״יאפעסאי זנאגיעצקי). ע־ איז א קײסט מבטן אמו, איז איער גוט יאקאנט מיטן ײדי־דן ־עין. קרדס־נל לײענט ״יאפעסאי טאמאס ײדײד, וװ אז אמתעי ייד יעדן טאג לייענט עי• די ײדײדע צײטונגען, אדן װײזט א־ויס א גענריע נאקאנט*דאפט מיט די ״יאניעמען פון אמעייקאנעי ײדנטוס. טאמאס איז *דטארק פאיאינטע־עסײט אין די סאציאלע ענדעױנ־ גען, װאס קומ-ז פא־ אין די אימיגראנטײדע מאסן אין אמעײקע״ — דעיייער אינטערעסײט אים אזוי •דטארק דאס ײדײדע לענן. אין א יײװ צו ד״ר מאקס װײנרײך האט פ־אפעסא־ טאמאס זיך אזרי אויסגעדייקט װעגן דעס אינסטיטוט: ״מיט גרויס אינטעי־עס האי איך אונטעױונט די מאטעייאלן, װאס דע־ ײדײדער װיסנידאפטלענער אינסטיטוט האט אױיסגעגענן, און איך האי געפרנען, אז די אייעט איז װרנדעריאר דורנגעפײט געװאי־ן. א ־ נין אימידטאנד אפצר־דאצן די אייעט דיייפאר, װײל אדאנק מײן אינטע־ ־עס פאי קרדטור־היסטאײידע ״ראי־עמען ארן פא־ן ײדײדן פא^ק, האנ אי־ זיך אריסגעלעינט מיט א £אי־ יאי צרריק די ײדײדע זו£יאד. ..־רי איר װייסט, האנ איך געמאנט אן אריסידע״נדיקע סטרדיע פון דעי ״וילי־דעי קו־טוי־ ינלר, ארן פרד די ״דיערן יפיט, ארן זײענ־ דיק פאיטון אין דער אייעט ייז איך געװעז •דטא־ק אונטערן אײנדױק װעגן דער װינציסײט פון *דטודײ־ן די מזרה־אײרא״עײדע ײדײדע קר־■ טרי. ני־דט נאר צרליי דעי קרלטור א־ײז. נא־ װײל זי איז א טײל פון א גיעסערעי סנעמע פרן אויספאיידונגען אייעי קולטריעלע־ אנטוװק־ לונג. אן אויבפײלענע אריספאר־דרנג פדן דעס ײדײדן קרלטרי־־היסטאײ׳דן אין ־ולטור־פסינאלאגײדן קאדפלעקס װא־ט יאמת געװען אן אייסעיגע־ װײנלענע־ י״טיאג פאר דער װיסנידאפט. ..ספעציעל סימפאטיזיר איך אין דעס איצטיקז מאמענט מיט אײע• פ־איעקט צו *דטודירן ״ייהייװיאי ״עטעינס״ און זײנע היסטאייידע ענדערונגען יײ די ײדן אין מזרה־איײאפע, ווײל איך פלאנעװע אן ענ־ יענע אויספאי־דונג פון די סקאנדינאװײדע פעלקעי און יעטװעדע אויס־ פאײדונג, װאס איר װעט אונטעױעמען װעט זײן א דייעקטע יא׳דטײע־ ױנג פא־ לזײנע אײגענע אונטעיזונונגעז,,. פיאפעסאי צאמאס האט זיך אבעי נײדט נאגיענעצט מיט אנינײײן דעם דאזיקן פײינטיענן יײװ: ע־ יאמיט זיך אוי־ אז א״נע פון די גיעסטע אמעריקאנע• געזעלידאפטן, װאס •דטיצן װיסנידאפטיענע אינעטן. וװ ער איז א מיטגליד פון יאט, זא־ נא-דטײערן א גיעסעיע סומע געלט פאי• דעי אריעט פרן ײדיתרן װיסנידאפנדענן איבכטיטוט. א צװײטעי ־*לעגע פרן ״יאפעסא־ טאמאס, דע־ באײמטער אנט־א־ פא־אג פרן *דיקאגע־ ארניװעי־סיצעט. עדרראיד סאפײ. נעמט אויד א וױ;־ יעמען אינטע־עס אין דעי אינעט פון א נסטיטוט ארן ע־ האט ידר ן