Literarishe bleter · 1929-09-20 · 38 (20.9.1929) · p. Seite 742

?יסעד^דיישע 3?עססר 013. 38 (281) זײס 742 * דער פויזנער אויםשטעלונג פארינטערעײט דער פאװיליאן פאר כילדונג און?ודטור. אין דעם דאזיקן פאװיליאן פון ײילדונגם־מיניסטעריום געפינט זיך אן אפטײלונג ״די פוילייםע •םפיאך און די אגדעיע מוטעי״םפיאםן״ (צימעד 46), וועלםע האט פאר אונז א םפעציעלע םאד״טונג. אײן װאנט פון דעש צימער איז פאינומען מיפ די ״אנדערע מוטעי־־םפיאםן״ און צװ״םן זעקס פאדטדעטער פון די נײםט־פוילײםע ליטעיאטורן, געפ־נט זיך אויך אונזעי מענדעלע מוםר ם פ ד י ס. אין די טי־םן אונטערן גלאז זענען אויםגע־םטעלט די לערםיםעד און די ד,עפטן פון די זעקם ״אנדעיע מוטעי״םפיאםן״. דאם ־עצטע װינקל, אונטעין פא־ט־עט פון מענדעלע מוםר םפריס, איז פאינומען םיט העםרעי־ם־ך לערםיםער און העםדעי־םע און ׳־דײםע העפטן*ו. העםרעי־ם איז דא פארנע־םטעלט פיל ־םטארעעי, .יו•׳ ״דײם. די לערםיםער זענען א־ע העם־עי־םע (פ הײדפייו יע־ם פיםמאן, פ. ־םיפ־ מאן) און אפילו אםלהם רייזען איז דא א העםרעײםער ־םר״םער (נדאי איז אויפנעמ״םט ־םיפמאנם םיעםטאמאטיע אויה ר״זענם א דערציילונג). אםעי צװײםן די העפטן האם איך נעזען אויך ״דײםע העפטן פון דעי ..מאטעמאט״ם־נאטויוויםניםאפטלעםעי גימנאזיע פון צ. ם ק. אין װילנע״. און םדי צו פאיצייםענען אט דעם וויםטיקן פאקט םרענג א־ך דא די פויע נעמען פון די יםילערינם, צו װעמען די העפטן געהעין. דװאיעצקי היה (ק־אם 4) און פ״נ־ פ״גע (קלאפ 8). דערבײ איז פאיגעקוסעז א •דטיקד קךריאז איך האב געפונען די ביידע העפטן ריגנדיק פא־קעיט״ — אט טאקע װי א גוי לײענב עניי. איך האב זיך געװענדעט צום אריפזעער איגער דעד אפטיילונג ארן אים דערקיערט, אז די העפצן דאי־ע נזעז איבעיקע-ן. דזוס איז אזיך גיײך געטזן געװאי־ן... אט אזרי קוכט עם אריכ. אז די *די־עי־ינט פון דער ווילנעי צ. ב. ק.־ גימנאזיע דװארעצקי היה און פײגי פײגע האטן אומדירעקפ געראטעוועט אונזעי־ אנזען אוי־ג דער אויכיטטעלרנג... פונדעטרועגן. — איז גיאקע גארנײטט געטון געװאי־ן, אז םיר זאלן באמת זיין פא״געיטטעלט ווי שיבאדאין* צו זײן1 ררער האט זיך בײ אונז ורעגן דעס באמיט. — רועלבע קולמו* רעיע און ביידונגס־געזעלידאפטן. װעלבע באי־ופענע דערצו פאקטארך׳ איך האב באקומען יעם אײנדרוק, אז װען מיר װאלםן זיך יא באמיצ, — װאלטן מײ טאקע געקענט פיל דערגרײבן און װאלםן גאר אנדעייד אויכגעזען אוי־ע דער אויס־דמעלונג. װאכ איז אין אלגעמײנעם אן אומגעהריעדע א־נטעינעכונג פרן זײעי א גידיכער ארן װיבמיקעד באדײמרנג ם־איז ארײ דעי אריםידםעלרנג נ״דמ קענםיק קײן •דום ןןנ־דטרע:־ גונגען פרן ארנזער זײם, — ארן דאם איז ני*דם נאר א קאלאסאלעד פע־ לעי*, נאר אויך אײנפאך א פאדביעבן! ,) נאבן אנ־דר״בן די :אםיץ, איז מיר געקומען צרם האנם דעי זײער אינבעדעםאנסער ארמיקל סון ד־־ר צמה *דאבאד ״גדיניא און פויזן״ אין ״װיינער םאג,,. וװ ביאיז קענמיק, אז ךער מהב- האם קײן יידי״דע העפםן ני״דם באמעי־קט. דאס איז מםתמא א פארזען. ק$אפעח*טױו ״ביכעױ/ װאדיעע. אנגלקומען: ע ױ י ל לװװיג 14 19 ין אניע ר ה ע ר צ א יײיז 3 נילו־ן. ליאז פויכטװאניע י ר ד ע (---טןד מיי■ .יײ־ זיס־) •ד־ז 56 2 נילי־ן 2-3 1>1׳\\£|3א ,3י523%׳ו3^\ ,"ז6ו1שץ8״ .12פ61ק5 .13.196 .ס .>ז .ק ם ש ה עז1?יס/ןןי?גע מענדעלע מוכר ספרים אויף מען האם גע״דיבן א םך װעגן דער פויזנעד אוים׳דםעלונג, ־ אבע- אײניקע עניגים״ װאב האבן פאי אונז גראד א באזונדערן״ בא* -אקטע-יםטײדן ורע־־ט, האם מען אדעי- •אד אינגאנצן דורבגע-אזן, אדעי־ ני׳דט גענוי באמע־קט. אונזעי־ע קא־־עבפאנדענטן און בא״יבט־אפגעבעד גיבן א לעק ארן א ״דמעק, זעען, װאם אנדע־־ע ־די־ײבן דארט פאי ״אײ־ יאפע/ גײען אויפן אויטגעטיאטענעט װעג פון אריפבא־ן ״אײנדריקן״, .,אלגעמײנע ״יקן״ און ״כאי-אקסעדיםטיקעם״, אבעי־ *דטיד״־ן א זא־ באקאנען זיך גײננײעבעי איז בדדך פרן טעג מיט אננעגדײטע יעזרל־ טאטן פרן יאינ־אנגען א־בעט. טאקע זעל דעם אינעװײניק ארן נײדט :אד דעם אריכררײניק. ־־ ארי־ל דעם איז קײן צײט נײדטא. עט ״לרינט זיך" פ־דרט :י־דט, ארן ררעד, אי-עריקנט, דאי? עט ב״ ארנז׳ — אפ-ד־ דעי פא-האיעװעטע- לעזעי פרן דעי גדריטע־ צי־ט־נג? אבעי קרדפ־בל'— א קלײנע הקדמה. אז איך בין געד־מען קײן פריזן ארן צרגעקרמען צר דעי־ קאטע קריפן א בי־עס א־יז דעי אריט־דטעלונג, האב איך צרפעליק א־־ריטגעגו־ מען מײן מיטגיידט־קאיטע פ.־ן רריינעי ־•טע־אטן־ ארן ז־דו־־גאליטטי־ פאיײן. די קאטײידע האט באמעיקט די קאיטע ארן האט מײ געמאלד;, אז איך האב יעבט ארי־ א פיײען איײנגאנג ארן דארכ זיך װעגן דעט מעלדן צר דעד פיעטע־אפטײלונג, איך האב אזרי געטון, בין זײעי פײן אריפגעגרמען געװאין אין הא: באקרמען אן אימזיטטן איײנגאנגט־ צר־יב װאט דעיצייל איך עט? טאקע צרליב דעט, װאט די מיטגלידט־קאיטע איז געדירקט הרץ ארי? פ׳י־־יד ארן פיאנצריזײד ..אריך״ יארן דערבײ אין יעבטן מיטן!) א*י,ש י ידי־ד, ארן דאט איז גאינײדט געװען קײן *דרם *דטער, אפיד־ פאיקעיט. — בײם גע־דפיעך האב אי־ באמעיקש א געװיטע אבטונג (ארן א־־דײ) צ• די דעירךערינגען... א•־ האב עט אריך געהאט ־י געיעגנהײט פעטטצרידטעלן נאך אין א יײ פאלן אין אנדעיע עיטעי ארן בײ אנדעיע גע־עגנהײטן. ארן דע־־צ-ירן דע־צײל איך דאב נאך צזליב דעם, װאט איך דער־ מאן זיך דעם ריברה ארן דעם ,.קאכ</ װאם איז אנט־דטאנען אין װאד־ ידעװעי פאײין בײ ײדײדע ז־דרינאליטטן ארן ליטעיאטן װעגן דער •ד״יא־ פרן די ־עגיטימאציעט ארן מיטגלידט־קאיטן. טאמעי, הלילה, קען נאך דעי ײדײד קאייע מאבן דעט גאנצן אנזעי פרן דעי ״םינדי־ קאטײדעי מאיעטטעט .. איז דיד ײדי־ד אוי־ז דע־ אריטידטעלרנג גרפא? איד א-נזײד ל־עטע איז געװען א *דטיקי טימל מיט דעט קיאטל פרן ..טאז״ איך ביז געװען א בזװן נאבצוקאנטיאלײן די זא־ ארן צר מײן גיריט צרפײדנקײט האב איך געקדנט פעטט״דטעין. אז דעי טוסי איז .*דטא— איבעיגעטײבן״ א־ן גי;•־ דעי קיאטק פין -,טאז״ איז יא ײדײד... פרן ב־-דע זײטן קיאטק געפינען זיך אין דעי גאנצעד דענג מיט ײדײדע ארהי-ה דעי :אטען =דן ךעי געזעל־דאפט, טיזענען אויטגעידטעלט די אלע אריטגאבל אוי? ײדייד פרן ד^ד דאזיקעי געזעל״דאפט ט זענען פא־אן א ײי אנדערע נריטיקע אריפ־דײפטן אריז ײדי־ד. דע־ב״ דאיך מען נאך נעמען אין אב״ אז דעי קיאטק פרן .,טאז״ נעפינט זיך אין ־ע־״־ירנגט־פאװיייאן מיט א גדייבעי אײפידײפט פרן אריבן: ״געלדי־דאפט־. װאט .; גע־דטײרט פ־ן דעי ־עגידרנג״ װען אפייר בא־ד״דן ׳ארי,־־ אײנידי־ דלענעי־ע דעפדקטן דאב אי־ אגגעװיזן •דײפטיע־ דײעקט דעי געזעי־דאפטו, האט ״טאד״ —דכריט דעדפילט צרגלײך ריט איר געזרגטהײטט־טיטיע אייך אײ ־דלי־־־ה פרן א ײדײדעי געזעלידאפט. װאט איז יעפדעזדנטײט אריז דעי עיידטעד אלפרי^ײדע־ אװטידטע־ונג פא־ צען יאי טייבד־דאפט ״טאז״ מעג זיך גיריטן מיט אײ קיאטי• ארן הלראי װא־טן ״זרי פא־־דטאנדן זײעד ־א־ע די אײדיר־; ײדײדע געזעלידאפטז ארן א־גאניזאציעט *יאט א הרץ נא- דעט אײז קאאפע־אטיװז פאיבאנד (װעל־ בעי האט אװ־ איי־ג דעי אײב־דטעיונג א ךיאטק מיט יידײדע אריפ־ *דריפטן) איז פרן ז״ ארי־- דעי אװד־דטעיונג דײן זבי נײדטא אין הינ־ ל־בט פרן ײדי״ד. אריב מען זאי ני־דט יעבענען דעי . צרפעייק״ פאי־ גע*דטעיטע- ײךייןי••* פיעטע. װאט איז דא ארן דאיט צערראיפן :אטי־־־עך. אז אט פין דעט *דטאנדפ״נרט ־אט מיך באװנדעיט