Literarishe bleter · 1929-09-20 · 38 (20.9.1929) · p. Seite 739

9 ל'םסר>>ררשפ בלטסטר 011. 38 (/26) זײם 739 אקאדענו״עע בענרער, פוא נ״ט וױסדפאפטאעכע פאחשוננען אי; נע- יציכטע, עקאנאטיק, עטנאנראפיע, פאאקאאי — פאר א װיאדן פאנ- טאסט ײאאטן ריר נעהארטן יענעט, װאט װאאט אונז נביאות נעזאנט װעגן אזא טענאעכקײט. און -אס װערמ דאך גע׳עאפן פאר אונזערע אױג;, אץ ראס איז נאר א יואײנע התחאה טיט עטרעכע צענדריק ־א־ ציד־ק האט טע; עי״טט געאענט די פונ־אטענט; סי; ךער ״ —~ער דאדערנעי ליטעראטור דובנאײ איז נעװע; א״נער פ־; רי פונראטעגטן-בויער אט גיט ער אונז אי- אפער וױ אזוי ס ספעקטאר טיט יעקס דינעזאנע; האבן נענרינרעט די אטאליקע זאבורביבער ״הו-ז פר״נר״, או; װ• יסרוס ער־בס האט אין ר־ זעאבע ־אר;. ר.רקז—וואאז, נעגר״ט ז״ן ״ײד״סע פארקס-ביבא־א- טעק״, — אט ד־ ב״דע זאנ־י־ב־בע־ ײעאבע זענע; נעװען ד־ עריצטע ר־טעראר־־עע זאסרביבער א״■־ י־ר־יס. סא־ א ־װנרע־בארע. —רנר־קע א־בע עס פארטאנ; ר־ ארע ז״טאעך א־; רובנאװס זב־ינ־ת, ,•װ ער נ־ט א־בער ר־ ער־נערונגעז פו; אטאא־קע ־אר; פ־י־ פ־; אט ר־ ברעטאעך װעא; פארבאי־ב; א־; דער ־יד-עעד ר־טעראטיר- גע־ס־בטע, נ־־סט או־סצ־־־־ס; ז־■ דובנ־אװ ב־ענגט א־; ז־־נע זבר־נ־ת נ־יסט ברו־ז טרוקענע פאקט;, ער װ־־סט צו אנטפאעק־ ב״ ־עד; א־־נעס פון ־־ ״ד״סע רא א־ו־ס פא־ א־נז א־; ז״; ת־־ט־־סע־ אטכ־אספע־ א־; רע־ אי־וד- ־־ננאונג פו; קא־ינ־ק־־ט;, ״אס ־ער; ז״ער פ־י■ באזונדערס האט רובנאװ צו ־ע־צ־־ר; פ־י ב־ז-נאר א־נטע־ע- סאנטע פרט־ס ײענ; טענרעאע, ׳סרוס-עי־בס או; פרונ, ט־ט ־וערבע סיא־ז א־ס או־סגעקוטעז צ־ רעב; או; צ־ באנענענע; ז־ך א־; יו־• פ־; פ־י ־א־; ב־' פאר״ס־־דענע נערעגנה־ ט; א־נטערעסאנט א־ז ר־ באנענענ־יס פו; ־־בנא־־; ט־ט יסרוס- ער־בטע; א-; ־אי' ווויזן, װע; ׳סרוס-עי־בס האט אנגעוװ־ר; או־ך־ער בערזע ז״ן גאנ־ז פארטענ;. ״װע; א־ך ב־ז ב״ א־ס נעװע; צוגאסט. א־ז ער יסו־ן גע־וע; נאענט צ־ א װרר א־; א־נזע׳־ע אאנגע ־סבו־עס;. ב־־ס ׳ספאצ־י-גאננ צװ־יס; ר־ גי־־־סע איעע; ןא־; בא־א־קע — בו־- בער־ק — נ.ט.ן האט ט־ך ׳סאוס-עא־בס אב־סא באקאנט נעטאבט ט־ט ז־־; יסװערער אאנע או; ט־ט ר־ בערזע-קונצ; בבאי אפטטאא פאענ איך א־ס זע; א צעטי־אנענעס. ט־ט א קאפ-װ־־טאק, ט־ט נאסע האנט־בער או־פ; קאפ. איער אפ־או א־; דער צי־ט האט א־ס זײ; ־עװ״נאעבע הוטאר־סט״סע ״סט־טונג נייסט פאראאז;, דער אאבער־- קער יס־אוס ער־כס האט ז־ך פעסטער אי־־־נגעױארצאט־ אץ ט־ץ זכרו;. א־־דער דער טרויער־קער״ ב״דע זענען רא; אאט נע־ועז צו ״ן: ־א־, ז״ האב; פארב־אבט ־צוזאטען א,ץ אײדניסאפטאעך נעיסטועסט ײענ; ד־ כאעיא״ א־טערא- רייסע, נעזעייספטאעכע פראנ;. אץ װעינר־ק יסטארק באפ׳־״נדעט. האבן ז״ נעטאכט צװייס; זיך א כתי אז אץ צען יאד ארוס, װו ז״ זאא; ז־ך נ־יסט נעפונעז, טוז; ז״ ז־ך צונויפפאר; װיהער טאא ׳סאוס-עא־כס און ד־בנאװ האב; נענוטע; ז־יערע װ־זיט-ראיט- אעך אץ אי־יפגעיסר־ב; ןאו־י יוס״ס אץ צוס סוי אוי־ העברע־יסו פאיננר־קע װעיטער: ״פאיט־פט א־ו טרו־עריקע נעראנק; װענ; רעס. וואס עס א־ז באיסערט א־בערצואעב; דעי טענטיסהײט בבאא אץ אונזער א־־דנדיקז פאאק בפיט. האב; ט־יי אפנעטאכט צװ״ס; ז־ך אץ נענעי; זיך א װאי־ט. צוס אנדענק פץ רעב ראזיק; טאטענט. אז טיר זאי; ז־ך;״סט אנדעריס זע; א־־נער ב־־ט דעס אנ־עד; אץ צע; ־א־ א׳־וס. אץ אנהו־ב פץ דעס צוואנצ־קסטץ ־ארהונדערט. װעא; טיד דעראעב;? טעטענטא טאר־ קו ־־י־ ״ו)א1. נכתב ונהתס בארבעה ע־סר ־וס אירח הטי־ והנטה־ אב. ביס־נת צי־ה וטצי־קה תרי;. ׳ס. דוב- נאװ, ׳ס. ראבינאװ״ן א־ך בץ אז ע־־ת אאנא ראבינאװ־ץ.״ אץ־אזוי װײטער אץ ײײטער רע־צ״יט רובנאװ ײענ; פאר״ס״דענע באנענע- 111%• ^•11• א; אנרער בא־אקטע־ טיאג; י־ ע־־נערוננע; פץ דובנאוץ װענ; טענרעאע;, יא זענעז נייסט ק־ץ א־־נצעינע באגענענ—״ץ טיט גי־ויםע הפסקות אץ טיט;. הובנאװ האט א צייט געװוינט אין ארעס. ײו טענהעאע האט כא-־טױ נעאעבט. אץ עי־ פאענט ז״ער אפט, צ״טנ- וו״ז א פאי טאי אץ ײאך, ׳סעהנװײז פארב׳־יעננע; טיט טענרעאע;. געהעי־ט ז״נע טע״ס־ות, ז־ך צ־נעקוקט צו טעניעאעס יסי־־ב; אץ אזי־־-א־וס געוע; טענדעאע; ב״ ז־ך אץ יסטוב, ב־י זיץ ״סר״ב-ט״ס אץ נאכגעפאאגט נאך ד־ פא׳־יס״דענע ״סט־טוננע; אץ נעװוינה־־ט; פץ טענרעאעז. ט־ר טי־עפ; רא ־עס ״ז־יד;״ ב״ זיך אץ יסטוב. ־צװ״ס; די פ־ד װענט פ,ץ ז־ץ צ־טער אץ ײעאכ; עד האט אץ או־י פץ צענדאיקער ־איז נע״סאפ; ז־־נע וװנרע־בא־ע װעיק, ט־ר זעע; איז ׳סטעץ דובנאװ פוא טיט ענערניע אץ ט־ט ׳סאפונגס-קראפט דא ני׳סט אאננ האט ער טיר נעזאגט, אז נאך קײנטאא אץ זיץ אעבן האט ער אזוי אינטענסױו אץ אזוי פראדוקטױו נ״סט געאר- בעט, װי די אעצטע צײט טאג־טענאעך, כטעט א; קי־ן יסוס אפרו. האט ער נעארבעט צו סז־״ז יסעה א טאג טיט־ פיא פאײס אץ אײדנ- יסאפט אויך ז־ץ נעיסיכטע פץ יידייס; פאאק. ער האט זיך נ״סט פארנינע; אפצורײס; א יסעה פץ ז־ץ א־בעט. ב— ג־בער צו ענ־ דיקן די ריזן-ארבעט, װעאבע איז נעײארן =א׳י איס א אעבנס-פראנע. אויד פאר׳סי־רענע פאריסאאנן אנטײא צו נעטען אץ װאסער סיא־ז אויםנאבע, אץ װאסער םיאיי נעזעאיסאפטאעכער ארבעט, האט ער נעהאט איין תיסובה: ״א־ך קא; נ״סט אץ טאר נ״סט טפס־ק זיץ טײן ארבעט אויך רער נעיסײכטע אפ־או ק־ץ א־ץ ט־נוט נ־יסט־!״ און עם א־ז א־נטערעסאנט־: רובנאװ האט נאך נ״סט באװיז; צו פראװע; דעס סױם פיץ ז־ץ געיס־כטע, א; אי־בעט פיץ עטרעכע צענדאינק ־אר, — אץ אט האט ע׳־ יסוץ נעטאכט א; התיהאה פץ א נײ גרו־ס נעיסיכטאעך וועדק, — ר־ נעיס־כטע פץ דער הס־ר־- ״סער באװענוננ בײ ייד;. אטאא, צור־ק ט־ט א סןי, ־אר האט ׳ס רוב- נאװ פארעפנטאעכט אץ רוי״ס-״רי״:; זיסורנאא ״װאסבאר״ א נרויםע היסטאר״סע ארבעט א־-ער הסירות אבער פאר ר־ עטאעכע אץ צװאנצ־ק ־אר זענעז צונעקוטעז פ־א ני־ע װ־כט־קע טאטעי־־אא; אץ טיט א פארא־בטקײט פץ א ד־כטער-אז אנפאננער האט רוב- נאװ דעיצײאט פאר טיר ײענ; אט דעס נ־יעס נרו־ס; װע־ק. צ־ װעאכן ער װעט, נא־־ך װי ער װעט פארענריק; ז־ץ װעאט-נעיס־בטע. צוטרעטן צו יסי־״ב;. אי־ה רעס קרי־ב-צו-זיבעצ־ק נעאערטץ רובנאװ קא; טע; אנ- ײענד; די זעאבע ײערטער, ײאס דובנאװ יסרי־בט אץ ז־ץ א־צט־ק; בוך ײענן טענדעאע;: ״איך האב נעזע;, װי פיץ יאר צו ־אר ײאקס; זיײע ׳סעפער״סע קרעפט;. װערט ט־פער זיץ קוק אץ אעב;, װי עס װערט טקויס ד• פסיכאאאנ״ס-ריכטיקע באטערקוננ פ.ץ רער אגדה, אז ב״ תאט־די-חכטיס, ב״ עכט־-ג״סט־קע נאט־ור; ײאקסט די ׳סאפונגם-קראפט או־- ד־ עאט־ערע ־אר;״. צ־זאטע; טיט רעס 70- ־אריקן געבוירנטאנ פ.ץ דובנאװ;, װעט טע; אי״ך פ־־עד; דעס סי-.־ יאריקן ױביאיי פץ זיץ א־טעדאי־ייסער געיס־בטאעיער אץ וו־סנ- ״סאפטאעכער ארבעט. נאך אנהויב די סא-ער יאר; איז ״סוץ יסטעץ דובנאװ, ראן א ױננערטאן פץ א צװאנציק יאר נעװעז טעטיק אץ דער רוסייס-יידייסער איטעראטור אץ זיסורנאא־סטיק. דובנאוו ־ער- צײאט־ אץ זײנע זכרונות: ״אץ א הייס; זוטע׳־-טאנ פץ ־אי־ ןאאז. איז פעטעריורנ. האט טיך דער צײטװײאיקער דע־אקיזאר פץ ״ראז־ ס־ועט״, טאיה ױאײס־אײסקי, צונע׳־יפ; אץ געזאנטי: ״צעדערבויס, דע־ רעדאקטאר פ.ץ ״הטאיץ״, ײיא ארויכנעב; א צי יטוננ או״' זיסארגא; ןדאס װארט ײד־־ס האט נאך קײנער נ״סט יאנ־צטיו פא־ רעס י־די״סן הטוז, אץ בעט, אז דער , ראזסװעט״ זאי* אונטע־האאט; זײן פאא; אפיס־ ויעט איר אניסרייב; אז א־טיקי װענ; דער בא- דײטונג פון אזא פאאקס-צײטוננ?״ א־צט קא־ננעז אט ד־ װעדט־ער פאי אונז װי א; אוטנאויבאעכע טעיסה א־צט, װען טיר פא־טאגז אץ נאר דער װעאט א רײכע. פיא-פאי־ציױי־נטע ־ידייסע טאנ-פיעסע פץ א קנאפ; טיא־אז עקזעטפאאר; טיט א פאר טיל־א; ״ד־״ס-רעןער די זכרונות, װאס גייען אריץ איז בוד ״פץ ״ז־סארנא;״ צ׳• *־די״ס״, זענע; ני״סט, — װי דובנאװ אי״ז יסי־״בט אץ זיץ קור- צער הקדטה. — ״קיין איטעראטור-נעיס־כטע, אץ ג״סט צוא־כ דעס זענעז נעװעז נעיסריב; די פאי־יסײדענע ארטיקאע;, װאס זענען א־נס דאז־קז ביכא געזאטאט. ״ עס זענע; , פיסוט זכרי־נות װעגז אאט״ םרײנט, װאס זענע; אײעק אוי' יענער װעאט״ דובנאװ װ־־סט צ־ דערצײאן פאר אונז עפיזאד;, טאטענט; װעג; ־עה א״נעס פץ ז־־נע פרײנט. וועאכע האב; פאי־נוטע; אץ דעד ־ידייצער א־טעראט־ור א װיכטיק; איט ער קאויבט אוים אזעאכע טאטענט;, װעאבע באװײז; דעס שרי־יער אץ א נ־יעס איכט. אץ נא״כצ״טיק ײאקסט-א״ס י־אר אונז די אטטאםפערע, אץ װעאכער רעס ׳סי־״בער א־ז א״סנע- קוטעז צו אעבז אץ צו יסאפז די־בנאװ נ־ט צו ז״נע זכרונוית א באזונדער; װערט ״דער נ״עד דור טוז װים;, אז טיט פעי־ציק- פופציק יאר צוריק האט זיך אפיאו טענרעאע;, ׳סאוס-עא־כטע; איץ אנדערע ״זיסארגאנייסע״ ׳סרי־בער נ״סט נעחאוטט, אז סיוועט קו- טעז א צײט, װען ״ד״ס װעט קאנען קאנקוריר; טיט העברע״ס אץ נאך טער ט־ט די ״געהויבענע״ אי־י־אפעא״סע יספראכן אץ רער טא- דערנער ״סוא אץ איטעראטור, אץ דיער פרעסע אץ אץ װ־סניסאפי־: אז ז־ ײ״ט אזוי ־יך פץ א .הטץ-״ספראך״ אויםװאקס; צו א; אטיתעי■ פאלקס־יטפראך א 'ידײטער וויהניצאפטרעכער א״נהטיטוט ד״ט גיײכע