Literarishe bleter · 1929-09-20 · 38 (20.9.1929) · p. Seite 738

?יסער8רישס ב?8סער בום, 38 (281) דיס 38? * רוט נויטװענדיין רויטן נעזעץ פון דעד סתידה, איז ס׳ײארט בטא געװארן דער אונטער״טײד צװי׳טן די יטכרדיקע און עטפירי׳טע אטתן. טיר וױיסן אבער, אז רי עטפירי־טע אטתן באזירן אויפן נעזעץ פונס נעניננדיקן נרונט. ראב דאזיקע נעזעץ פארראננט, אטת, אן אײנהײט צװייען די ב־ידע טיניס פון אטתן. אבער ני׳טט זײער אידענטי׳ט־ קייט. די בײרע טט־טרות זענען פארבונדן און נרייכצײטיק פאר־ *ציידן א״נע פון דער אנדעדער דאב איז טעגרעך, װי טענדערכאן ייײנט, א דא;ק דעב, װאב דער נעטרעכער ײ י ר ן איז דער נרונט פון אונזער װערט, ני״טט ברויז דער געטרעכער *טכי אילי ן. גאט און װערט זענען אזוי-אריב פאדײניקט און אונטעריטײדט דורכן נעטרעכן װירן. דערטיט װערט אפנעװארפן דער *בפינאזיזב, װאב גאט און װערט זענען פאר איב ארצײנס, װאב רויט א־ב װערן ארע זאכן נעדאכט דורך גאט און זענען אויך אין גאט. אזזיערנאך, אנער- קענט יצפינאזא ברויז אן אוטענדרעכן גאט און טאכט פאר־בװינדן אין איב אונזער װירקרעכע װערט. נ״טט אין אטעיזב, נײערט אין אהאבב־יזב, אי; דעד רײקעבוננ פינב קאבביאב װארט ביען באדארפט יבפינאזאן באיב.רדיקן. נאט האט אין זײן איטיענדרעכער גוטכקי־ט נעטאכט אזוי, אז די נ״סטער פון די אוטפורקוטע װעזנב זארן זיך קאנען אוטענד־ רעך אנטװיקרען, *בטרעבנד ק צו דעי געט/עכער יבריטוה. דערפו; איז נעדרדנגען, אז די טענט׳ערעכע נ׳טטה איז אוט׳עטערברעך, װײר נאר אייה אזא אופן װעט זי קאנען דערפירן איר ח&רע און תטיד *צטרעבן צו א פויקוטער דעדקענטענ״ט פון די אייביקע אכיתן. די דאזיקע טעטע ווערט באהאנדלט טיט טײסטערהאפטער ״עײנ- הײט אין טענדעיסאנס ״פײדאן׳/ ײערכער איז צוב טײל א פרײע איבערזעצונג, צוב טײר אבער א גענצרעכע איבעדארבעטונג פון פיאטאנב פײדאן, אויטן גע׳עטאק פונב אויפקיערונגם־יארהונדערט. די קיארע ראציאנאריטעט, די דערקענטעני׳ט פון די אייביקע אטתן זענען פאד טענדעיםאנען דער העכסטער װעדט פון רעבן. ער איז אין דער דאזיקעד הינזיכט :ענצרעך א קינד פון זײן צייט. ער נעהערט ני׳בט צו די ׳טעפערי׳עע דענקער, װערכע אנטדעקן נײע פיאברעטען, נײע דענק־האריזאנטן. אפ׳טר איז ״טעפערי׳טקײמ בכרר בי׳טט פאדבינדרעך כײט די א״גנ׳טאפטן פון א ״נאטאן דער ווײזע־/ װײר ראס ׳טעפערי׳טע ז׳טעניע אנטהארט אין זיך אירראציאגארע טיפענ״טן. עי־כר-פנים איז טענדערסאן נעװען אײנער פון די בא־ רײטנדסטע דענקער פון דער אויפקרערוננס־צײט אין דײט׳טראנד ארס אזערכן װילן דיר איב איצט פײערן און ארס אזעיכן איז איס א״ה אײביק נעזיכעדט זײן בככודיקער ארט אין דער פײ־אסאפיע. העלטעני״ט צױי׳טן רעב א פאכטעד־ארי און א ־ריארי, ײאס ״טײך נ־עגדערבאנכ רײזינג, טוז דען זאג;, אז זי האט יעטװעדע אקטוער־ קײט פאיריירן אין א־ז היבטאדי־ט געװאדן. נאד ראכויר ענררעך באטדאכמן נ־ענדערבאנב נאט-באגדיה גאט איז די אוכיענררעבע ׳טריכװתד־קבטע נ״בטיקע בובבטאנץ, װערכע דענקט ז י ך, ד ה, ארע אירע א־כ־ענדרעבע אײנניטאפטן אין זײער פורקיכיקײט, און ארע יטבלדיקע אכותן. נאט דענקט אויך נרײבצײט־ק ארע כיעגרעבע באנדענעצוננען פון ז״נע אײנניטאפט;. אבעי אזוי װי א*ן איס גופא קאן נייטט געכיאײט זײן קײן ׳טוב באנרענעצטקײמ און קײן *ט־ב חסרין, װאיפט ע־ א־ײב, אזויצוזאנ;, זײנע ראזיקע נעדאנקען פון עכ־פ־יי׳טע ײערט. גאט דענקט, ױי געזאגט'*ארע *טברד־קע אכות;. *וערבע זענען ברויז טעגרעכע געדאנקען רגבי רער עדפירי״״עד וױיקרעכק״ט. רט״טי*: איז א ״ײן ־טברדיקעי אכות, אןעכ־- פ״־־׳ט װירקרעבער אנ־ת קאן ע־י נאי דא; ז״ן, װען א״ב ס־זעגען בנביצא כיערעיע קעגניטטאנרן א״ל רער ױעי־ט. רי װייקרעבקײט איז אבעי ״טטערער פ*; רעי טענײעבק״ט; א טײר טעגרעכקײטן י:אזט זי צ־, אנרעיע, ראקעגן, ׳טריסט זי א״ב. װע; עפעב אנט־ װ קרט זיך, י־כו׳טר. ג״ט עס דורך ארע פאזן פון זײן נאטידרעכע־ אנטװיק׳.דננ; אי ע ראז ק< פאזן זענען דענקבא״ זענען, אזױעדנאך. כועגרעך, אבעי א־ן יערן צײט-ב־אכיננט איז נאר אי ן בא״טטיטטע פאזע ױייקרעך. װערבע פאזע א ז דאב׳ רי יעניקע. װעלבע איז די צױעקכועביקכטע און ׳טריטותדיקבטע רויט יי געגעבענע א ני- ־טטאנדן. נאט ראט פון ארע דענקבאיע געראנקען פאי־דױרקרעכט נא;— יעניקע, דואס זענען די צװעקטעביקבטע אונטער די ״טײכות־ ריקע באריננונגען א־ן רי פאכיקסטע פאר רער גענעבענער סיטו- אציע אין יערן א״גנבר־ק.;אט האט געטוזט אזוי טון, װײר אי־ס דאב ׳טריכיותדיקבטע ודעזן *טטי״עבט ער אי; זײן איטענדרעבעד גוטבקײט צ־ פארדדירקרעכן ־אב בעבטע. אזוי-אדוב א־ז נעדדארן די ױערט פון עטפירייטע אטתן, װערכע איז כיכ־יי־א ר־ בעכטע װערט פין ארע טענרעכע װערטן. ־י פראברעב ױערט ארזא נערײזט דורך רעב, װאב טענדער־ באן פירט איײן א געטרעכן ײירן, װערכער האט נעיטאפן ד־ יױרקרעכע ווערט. טיר אונטער״טטרײכן דאב ױארט װירן, װײר יי ענדלעכע זאכן ררינגען ני־טט ארויב פון גאטב װעזן נויט דער זער־ בער ראגייבער :ויטױענדיקײט, װי ב־דרינגט ארויס, רכו׳טר, פון רעב װעזן פונב רר״עק, אז יי םלכיע פין זײנע װינקרעז טוז ז״ן גרײך ב-א. װארוב אויב אזוי, װאלטן ארע עכיפ־רייטע פאקטן נעידען אבבא־ נ ח ם ן ם ײ ז י ל /;?־עד׳עע שמעוז דובנאװם ליטעדאדישע זכדונית ״ערן ז־עא־גאן גר יידייג״, לינזעיאיײעע זכױנדת. ײ ילנע- פאילאנ :רן קלעצעין, ײילנע (!2־ו!1, 078 ז. ײי ער אר״ן האמ זיך אויםנעדרוקט, באדערקמ א ״קאײנע□ די- כוענט״ דאם ״כיעםערד״ פון ׳טרוס-עייכם. און אננעװיזן אויף דעם פר״טן טארענט, װאב איז נעקוטען אין דער ײרי׳טער ליטעראטור אט די עטרעכע נוטע װערטער פון דעס פאפורערן קריטיקער אין רעב רוסי׳ט-ײדי׳טן ז׳טורגאר ״װאבנא־״ האבן צוגעגעבן טוט דעם ױננן ׳טרײבער ׳טרוב־עריכס צו װײטערדיקער ארבעט. אין א 15 ־אר אױס האט ׳טרוס-עריכס געיטיקט ׳ט. דובנאװן זײנע ״געזאכורטע װערק״ און אויפגע׳טריבן אויף זײ: ״דעס ערשטן איט- פויס און דעס ער׳טטן נעראנק צו פירן װײטער טײן ליטערארי׳טע טעטיקײט האט כײר נענעבן די רעצענזיע פון ״קריטיקוס״ אין ״װאבכאד״ ײענן כוײן ער׳טטן יטטיקר ארבעט — ״דאם מעםערי״. אט דעס צופאר דאר,ה איך באכות פארדאנעקן טײן גאנצער ריטערא־ רי״טער קארי^רע״. *טטעין דובנאװ איז יטוין איצט קרוב צו 70 יאר אין א יאר ארזס <רא׳ט-היטנה) װעט טען אוטעטוס פײערן דעם סז־יאריקן ױבירײ פון אײנעס פון די אנגעזעענסטע און ערנםטע ײדישע נע■ רערטע אין גע׳טיבטע־׳טרײבער. נ״טט געקוקמ אױזי-אט דעם עאמער, רעס ברײטן רעזער״עורב איז ׳טטעון רובנאװ באקאנט װי דער נמיבער געיטיכטע־׳טיײבעד דער ה׳טיבער פאר׳טער און גע־ רערטעד פ״אפעכאד *טטעון דובנאױ האט רעצטנס פארענריקט רי ארגעט״נע געיטיבטע פין ־עב ײר״טן פארק אין <ױ נרויסע בענדער א״־ל ײער״ער ער האט געאדבעט א ח4 יא־ אן אויפהער. אין ז״נע ידננע יאדן איז *טטעון דובנאװ נעװען אויך א איטעראטור־ קריטיקער, און אױף אט דעס געביט איז ער נעװען זײער פאפורער און גע״טפירט א גרויכע יארע אין די יאה 1887—1805, װען ער האט נעיטריבן װענן דער ײדי״טער <ראן נאך ״ז־טארגאנ״בערײ) ריטעראטור אינטער רעס פסײראניס ״קריטיקוס״. דערצו איז דובגאװ אי; רויך פון עטרעכע צענדריק יאדן נעװען נאענט בא־ פרײנדעט טיט די אנגעזעענסטע פאר״טט״ער פון דעד ײדי׳טר רי־ טעראטיר, — טיט טענדערע, ׳טריב־עריבב, טררכי בפעקטאר, יעקב דינעזאן, איז געײען אד״נגעצוינן אין ־י ארע אינטערעסן, פיאנן און פראברעטען פין רעב ײדי״טן יטאפ;, געװירקט און געװען בא־ װיקט פון די גײסטיקע פירער פון דער יידיעער ריטעראטור. נאך אץ *א־ 7^1 האט ־טטעון דובנאױ, ״אין רעס הויפן טיסטײ