Literarishe bleter · 1929-09-13 · 37 (13.9.1929) · p. Seite 729

זײס 129?'ססרזןרישס 1005/73 נזס. 37 (280) * ד״ד י. ב״ צ 3 1 ר /;7 $ ר ש /5 ג ע ל ס א ז דער ״טיױ״; ער פאיכיאגע א; א••; א '״א־םכ, א יטפיזיק-דורכ- דרינגענר־קס, װאס זעט אין רער פ־נםשער כועד און בעסעד װ־ א•; רער איכטיק, אין די אפנרונטן םער א.ין בעםער, װי אײר רעד אויבערפראך ער אאזט ז־ך גערן זינקען אין די תהודות פון רער טענטיסאעכער ניעטה, װי א טױכער א־ן די ים-טיפענ״צן; ער יוידט ארויױ נאר צ״טװייאיק אויך רער אויבערפראך, װי א רנע דעם אטעכ אפצוכאפן, און כדי בארד נאך טיט טער קראפט, טיפעד ארונטערצוזינקען. הנס ער פארטאנט א נאנין אװסנעיספראכענעס הויס פאר נאטור-יטיינקײט בכאר, יעײנט ער אבער טיט א כיװן זיך פון איר אפצוקערן אויב ער טארט װו-נייסט-װו א ראנדיסאפט, א־ז עס נאר אויף אזוי פ־ר, אויױ װ־פ־ר דער דאזיקער יאנריכיאפט איז א ־עטיק טענט־ערעכע נ־עטה די װייטע װײטק־־ט א־ז פאר א־ס ״א פו־רער נענעץ פון א; ארט טו־ר אז צ״;״; זי־ן װאקזאר א־ז א ־עטיק אוטעט פון א טענט־ערעכער נ־טטה. א קנו־ר פין •־אנג- ויי־ר־קי־ט. װאס א־ז געכל־בן הענגען ערנעץ-װו א־נס פראנטער פ־נס טענט־ערעכן פוסט-און-פאםעװען. אזא א־ינדרוק באקוטט זיך כטעט אלעטאל פון ז״נעס א צופעליקן לאנד־עאפט. ד־ או־סערלעכע נאטור, װאלט איך זאג;. א־ז בײ א־ס נ־יעט ק־ין זאך, װאס עקזיס־ ט־רט פאר ז־ך נופא, נאר עפעס אזו־נס, װאם א־ז או־םנעבראכ;, אויםגעהויכט געװארן םון א טענט־עלעכער נ־עטה אין א רגע פון א־נערלעכע קאנװולסױוע צאפלענ־־ע־ן. בערניעלסאנס נע־ע־טאלטן זענען לי־כט און סקיצנטעס־ק או־פנעפאםט; זי־ער פראסט־־עקײט איז אבער צול־ב דעס ני׳עט װ״ניקער בולט און פארכאפנך• ז״נע פאריעוינען ־ענ־ידן ז־ך אײן אין א־־ערע או־נן אין אין א־־ער זכרון; זײ זענען טער װ• טענט־ע;, לעבעד־קע, באװענלעכע. אין װעטענס אדעך עס פליםט װארס, ברויזעד־ק בלוט; זײ פארטאג; א־; ז־ך, גלייכצ־יטיק, א נעײיסע דורבז־בט־קײט־; א־ר זעט טט־ע־. אפ־רו װע; יער קינסטלער זאנט עס אײך ני־עט, װ־ אין זײעד טיפסטן א־נערן װעבן זיך און פלאנטערן ז־ך נעדאגקען, װיברירן און צאפרען נע- פ־ל;, קעטפן טיט אנאנדער און ר־־סן זיך. װי פון זיך נופא, ציס אויסדרוק. װען איר באטראכט זי־ן אברהטציק קויפטאן טיט; נ־־עס הוױ בײס רעזערוװאר, זיין ביינ־־ע רוב־נ־עט־ין טיטן קראנקן װייב, טיט דער ט־עעקאװע ־עװינער, טיט זיין גאנצן קנויל ״װערטע־ ר־אני־עע״ נעדאנקן, װאס קוטעז ניכער פון קנאה און טאננל א־ן לעבנספעיקײט, װי פון באנרינדעטן פעס־טיזס, און װאס ענד־קן זיך טיט — װערן א טעקלעך• ז־ין פ־װנ־אק—״דעס הו־כ;. אײנ- געהויקערטן, טיט ד־ נרו־סע אויסנעקראכענע װערטלד־קע א־־נן״. זײן פאסעסאר ח־־ס טענדל טרנל־ות, דעס אנזעצער ט־ט־ן נ־־עס פאעטאן, — ט־ט א־ן אײן װארט ראס גאנצע בינטל ״סוהר־ס״ או; ״קאט־ס־אנעד;״, װאס ־ס־בלע; און נ־־בלע; ארוס װאקזאך װ־ װעריס או־ױ א קראנקעך צעפל־־־צטער און או־םנעהענדיקער נב־לה — ראס אפ־עטארבנד־קע. אוטפראדוקטיװע, צ־ללאזע, קלײנ־ ב־רנערלעכע ׳״ט־ק לעב;. װאס ר־ צ־־ט צעטרעט אן רחטנות, — װען א־ר באטראכט ר־ איע נע־סט־אלט;, ד־ בעדנעלסאנ־־צע, און א־ר פרענט זיך טיט װעלכע ט־ט־לען ברענגט ז־י דער ק־נסטלער פלאםט־יט צוס או־םדרוק, ווערט א־ר טט־ס רעריעטוינט פון דער פ־סטות, און פון דער קל־־נער צאל ־צטריכן, ט־ט װעלכע *עדע פון ד־ אלע גע־צטאלטן װערט געצ־־כנט, און גלייכצ־יטיק פו; רער קראפט. טיט־ װעלכער זײ װירקן או־ױ א־־ך און ־טניידן ז־ך אײן א־ן אײער זכרון. ״נעװען א־ז נרל־ה א בעל-ענלה-ױננ, װי זיין ט־אט־ע, װ־ זײן נאנצע ט־ספחה, און נערופן האט טען א־ס ״יסבט נרליה״ איבער ז־־ן נבורה און א־בער ז־ין װוקס״. ״א טענט־ע, װאס זעט או־ס נע־עװאל; נ־־סט בלו־ז א־ן רע־ ברייט. נאר אויך אין דער לעננ. נע־עײאל;, דאכט ז־ך זענען או־ך די ווערטער, וואם ער רעדט, די פעטיס, װאס ער פאט־סט־ ט־ט די הענט אוס ׳סטחת-תורה, דער ־עטייכל. װאס אין זײנע אוינ;, און די טובות, װאס ער טוט פיט זײן כח דעס אדער יענעס פון זײנע ־טכניס — נלאט אזוי, אומזיםטיקע, ניטהארציקע און גע־סװאלענע טובות״. ״א פולעך ני׳צט קײן בלאנדעד און ני־סט ק״ן רויטעך נאר ד ו ד 3 ע ד דוד בערנעלםאן איז אין דער ײדי־טער ל־טעראטור אן אטתער הד-בטינו, א ־עריפט־עטעלעך װאס לאזט ז־ך ־טװער אר־־נפאס; אין א באיסטיטטער ליטעראר־יסער ט־ספחך• ער איז אין זײן ־טאפ, אזוי אײגנארטיק, אזוי אײננבלוטיק, װאלט א־ך זאנ;, אז צ־יטנ- װײז באק־טט זיך דער אײנדרוק, אז ער א־ז לחלוטין נייסט נע- בונדן צו קײן ארט און םב־בה ער א־ז דער קרעפט־קער טאלעד פון דעס ״אוטעטוס״ און פו; דעס ״אלצדינק״ און ני־סט פון' קײן בא־ יסטיטט; ״ערגעץ״ ארער ״עפעס״. בײ קײן יסוס יידי־סן יסר־פטיטטע- לער איז ני־סט אזוי יסװער פעםטצויסטעלן פונװאנע; ער קוטט און צו װעלכער םכיבה ער איז אטנאענטםט;, װי בײ בערנעלסאנע; ײאס ער זאל נייסט ־סילדער;; ל־טע צ־ װאל־ן, בעסאראב־ע צ־ לעטלאנך בערלין צי בבלל טערב־א״ראפע,• אוטעטוס א־ז ער בײ ז־ך אין רערה״ס, אוטעטוס זעס ער ראס, װאס ק״ן אנדערער זעט נ־יסט, און ־ס־לדערט עס אזו־ קרעפטיק, װי קײנער נאך ביז איס י אלס פלאםמ־קער איז בערנעלםא; װײניקער א טאלעך ײי א צײכנעך און אפ־סר װי א צ״כנער גופא האלט ער ז־ך אויך טער בײ דער סקיצע, װי ב־י רעס עט־ױך ער ־סײנט נ־׳סט איבעריק ליב צי האבן קײן פארבן-קאטבינאציעם און קײן פעסטע פענזל-יסטריכן; ער לײנט װ״ניק אכט אוי־ פערספעקטױו און אוי•! קאטפאזיציע; ער קוקט ני־סט־ ט־ט .ק״ן לופע, און פארלירט זיך ני־סט איז ק־ייו אי־סערלעכע א״נצלהײטן; ער האט פ־ינט פלאסט־־סע טאסױוקײט א,־; קערפערלעבע נייסט-דורכז־כט־ק־־ט, י־ פאלדן און קנײטיסן, כ־וסקל-־ספ־לן, פארבן-בלענדענ־־ס און גױאנםן-־סיטעך — דאס אלץ לאזט ער פאר די, װאס זעען נייסט טעך װי ״דעס דרויסן־׳, דעס ״טענט־סלעכן ררו־סן״ — בערנעלסאן א־ז דער טארער פון <*־־־ דוד בערגעלסאן, נחמן מײזיל, סומריהו גארעליק (זיצגי) אין ק׳עװ בעתן ארויםגעבן דעס ״ײדייבן אלמאנאך אין יאר 011)1.