Literarishe bleter · 1929-09-13 · 37 (13.9.1929) · p. Seite 728

?יסקזד^דיישע 3?2םסר נ*ם. 37 (280.) ז״ס 728 ז ז ע 7' ג מ ל ם ד /?זי^ד׳שע פעדגעלסאן דעד געזעלשאפטלעד ב״ד נעיעראפ; ־עס פעסט; בונד פו; •ערײבער או; יעזעד. װעיכע היוסע; צוזאדע; פו; א ׳סענערער "ד״עער װעיט און זענע; סאקע גי־״ט צורעג; ד• האנט און אונסעריבפאר; דעס אקסי דא וװ ביע; באדאדה דעס צװ״ט; כואי האב; יויר זיך;עטראפן אין ק-עװ, אין יאד 1017, פארכאפט נאך א •צטיקי צײט פון דעס האניק-חוד׳ט פו; דער רוסישער רעװאיוציע. איע אונזע־ע •טטועסן האבן זיך דאן נעררייט ארוס דעס אויפבוי פו; א טאדערנער ייד״צער קויטור װע; סיר איז ארי•; רער רעױן צו;די:ד; א יידייכ; קויסור-פאנד ןװעיכער איז פאדװאנדיט געױאר; ארי רעד ער־טטער באראטוננ אץ א קויטור- יינען. איז בערנעיסא; נעװע; רע־ ער׳כטער װעטע; א־ך דאב פאר- טרויט דעס נאנצן פיא; אץ װערכעד האט זיך אנגעכאפט בויט ־עס גאנצ; ברע;. כ־יר האב; דא; טאקע ניייך נעװענרעט זיך צו נחט; טייזיי, •ספעטער צו י. דאברדס־נע; אץ דערנאך צו ייטװאקאװ;. אט אזוי אי־וס האט בערנערסא; דער עריצטער נעהאיפ; אװעקצו- ייינ; דעס יסוד פאד דער צוקינפטיקער נראנריעזער ״קויטור-יינע״. װעיכע עס יהאט זיך פונאנדעדנעװאקפ; אץ דעד טױ־ אץ אץ דער איך האב •סוץ נעזאנט, ראכ איך קר־יב י־ך נייסט •נזרייב; די;ע׳סיבטע פץ דעד ק. י. איץ כאראקטעריסט״סן טאטענט טוז איך אבער דערטאנע;. דאס איז דער הויבער קויטוד-צענז, דער באזונדע- .־ער נױוא, אט די ׳סטרעננע פאדעדוננעז פץ דער ק.י., פאר װעיכע עס א־ז אייםנעקוכיע; צו פױץ א •סװערן קאד■־. װאריס רי יידי״־ע פארטי־ע; האב; יסוץ יאננ פאי״עטאנע; דעס •ע כ י פץ נעזעי- •עאפטיעכקייט אץ זיי האב; ארי־ננענוטע; אץ דעס קרייז פץ זייער טעטיקייט אויך רי קויטדר-ארבעט. אץ װאס עס נעטט אריץ, ביי אינז ״ד;, אץ ארענדע א פארטײ, איז נ״סט אזוי י״כט ארויסצו■ •עיאנ; פץ אירע הענט. אט האב; טיר פאר זיך אונזער פויי;, וװ די פא־ט״ע; קענע; נאך איץ ניטט, טיט בװ יאד יכפעטע־, דורכקוטע; צװיינץ זיך װענ; א פארייניקט; קויטור-פראנט. אץ אויב דער קוי- טור-יינע האט עס ראך געיוננע;, אץ אץ רעי־ פויער טאס, — האט רערץ א גדויס; היק דוד בערנעיפא;, װאריס זיץ נעזעייעאפטיעכ- ק״ט איז א; א־נאנ״סע. איץ א״נציקער פאקט. די ״קויטור־י״נע״ האט פיטוט פאר- באט; די פארט״עז צו טאכ; וועיכע סינ״טט א־ז קונסט־אונטער־ נעטוננע; טיט ז״ערע א״גענע בהור,, װייי עס װעט נ״סט יכטיץ אוי? דער נעהעדיקער הויך. ד• ק. י. האט זיי צונעיסטעיט דאס נוי- טיקע פראנ־אס אץ ק־נסטיער״סע כהור, אויי־ איע נעב־ט;. ז״ ןדי פארטייע;) האב; זיך נעבוינ; פאד דעס אויטאריטעט פץ דער ק. י. אץ װידעי־ אטאי דערץ האט געהאט א גרויפ; חיק בעמעיסא;. ־ע־ב״ האט בערנעיכא; אייץ נ״סט פא׳־יסטאנע; זיץ כח. טיר איע האב; געפייט זיינע דינע יאננע טאפ-פיננעד, ט־ט װעיכע עד האט ארויסגעזוינ; פץ ד■ אדוטיקע דעס דס התטצ־ת אץ ד־ טיפסטע זאפט; אץ יספעטע־ נעיספונע; טיט די א״דיפטע ז״רענע פעדיטעד א פעסט; ׳ספינװעבס ארוס זיך. ער האט אפט דענעדװידט ,״נע פ־יינט. עס איז אבער נעװע; ז״ צוס נעזונט; ז״ אייץ האב; זיך אויסגעיעדנט פץ בערנעיסאנע; צו נאנ; דעס א״נענעס טארך. אץ ד• ׳ספעטערדיקע יאי־;, װעז עכ האב; אננעהויב; װיטיע; דיקטאטור; אץ נרופירוננע; פץ די קי״נע פירעריעך, פיענט בער־ נעיסא; פדװץ .ױער; א ״פאייטיקער״, אץ טיסוס דרבי ׳סיוס אנגע- רויב; רעד; אץ ז״ער ייסו;. צוס גייק האט ראס א־ס נ״סט נעיונ- נע;, װאריס עס האט נ״סט נעקענט הארטאניר; טיט זיץ ױכטער ארגאנ״סק״ט װע; איך װאיט נ״סט טורא געהאט פאר הארבע קיסױת (װעי־ יע יאץ זיך נ״סט פארענטפער; ריט א פאר װערטער), װאיט איך אננעפירט א פאראיעי צװייס; װאדיסע אץ קיעײ, צװ״ס׳; אויבער־ פיעכיעכע קויטור טאכעריי אץ ערנפטעד ארגאנ״סער קויטור־יסא- פוננ. זאי איער בעסער ט״נס אריבערניי;. א־ך װעי פארעני״ק; טיט דער ביויזער באהויפטוננ: קיעוו האט זיך פארטאםט; א׳־״נצו- נראב; זיך גאנץ טיױ, אץ דע־ץ האט א נרויפ; היק אינזער בעי• ױבי דוד בעמעיסא; * איך קי״ב ז־ך נ״סט צ־ •סר״ב; װענ; בערנעיסא; דעס קינסט- יער, אי־ בץ דערצו נ״סט בא׳־ופ;, עס א־ז אבער •ס־וער צ׳י .־עד; װענ; בערנעיסא; דעס קויטו־־טוער אץ נעזעייסאפטיער נ״סט בא- רירנדיק פ־יע־ כאטיס טיט א פאי וועדטער זיץ ארט יסרייב;. אבער נ״סט כועד ווי א פא־ ױע־טע־ ווערטעד פץ א פ״סוט־; ״ר״ס; יע- זער, װעיכע־ באטעדקט אטאי דאס, װאס איז פארבאמ; פא־ די נע״סװוירענע קדיטיקע־ נאטבעמ ע״ה האט אטאי כא׳־אקטעריז־דט בערגערכאנס ׳סאפ; װי א •סװע־; װאנ;, װעיבער ציט בא־ג-אדוי־ איבע- אנייסט־ ברוקירט; װענ. ה״ייקע ווערטיער אבער טיט א יסטיקי פניטה. פאק- ט״ס האט יעדעד בעסערעד יעזער צוגענעב; אץ נעראנהי. •ס װ ע ־ באיאח אץ פץ כי טייב. עס איז אפייו נ״סט אזוי י״בט פ׳ינאנדע־- ציפאק;, דע־פא׳־ אבע־ נעפ־נט טע; דארט א געזונטע נא׳־האפטע •ספ״ז יויט ארע כיייס פץ א נא־טאיע־ בעסערעד ק־ך, צינעװירצט ט־ט דעס א״דיסט; איאטאט פץ ד• פ״נסטע דעייקאטעס;. אנ־ע׳־ע ק׳־־טיקע־ האב; געזאגט װענ; בעמעיסא;, דאס ע־ איז א ס־טבאייקעד ראס איז א; אטת. דאך וו״ס; נ״סט פיי יע- זער אקוראט װאס דאס ט״נט. ז״ פיי; ביו־ז, דאס בע׳־נעיסא; א־ז ןזייט טיר נא׳' טוהר רעס געב׳־ויך פץ א; אויסגעדראיסענעד פראזע, עטװאס טע־ װ• א קינסטיער יא, דעד אטתער ד־סטער טזז זיץ עטװאס טעי־ אנ״סט איז ד• טוזע ז״נס א פ׳־יוואט-זאך <עס בעט זיך צי זאנך פ׳־יװאט-ביזנעסו אץ ויאס א־ט עס טיך. עס איז א בעסע־ע.־, אדער ע׳־גע־ער י״ען-יסטאי פאר דעס בעסעח, א־ע־ עמער; ביכער-נעבי־ויכער אץ נ״סט טע׳־ אט דעד דערטאנטער בעסעדע־ יעזעד האט •סטענדיק ־עס הויס פא־ דעס ע ט װ א ס ט ע ר דאס איז א״ננטרעך דער העכע- רע־ פא־בא־נענער טיץ פונס װערק. װעיב; ךע׳־ יעזע׳־ פייט ארויס פץ צױ״ס; די יסורות. דאס איז דער א־יביקער יסטרעב; או־פצו- סעסער; דעס טענט׳ס;. דאס איז דאס הוטאניסט״סע אץ דער קונסט. אץ יעדער באטת-נרויסע־ קינסטיער איז הוטאניפט״ס. יערער גוטער רעזער בבייר זובט נײ זי'ן געריבטן ^רײיעי• די יעזו:; פון ־י פאיפ^אגיבעי^ע :׳בנוה-א־נע׳־־רעבוננעז, װאס ער א־־ענטיפיצירט דיט רער רעזוננ פון װערט־פיאברעניען. רער יידי- יעע־ רעזע־ טאנט :אך ־ע־צי אװך רי פע־זענרעכע אקטױוע איײג- רענע ארטױויטעט. נע־נעי־בא; געהע־־ט צי רי *טי״בע־ װערכע האנן רי גרעטטע צאי־ טאנענד־קע רעזער ער סארינפא־ט אנער אזנז רי טרהה צ־ :־אנען; :י־צט :אר ער ארײן א־ז תד־ אקטױו נעזעריעאפטרעך,;אר ע־ ־עטויטט אויך א;רערע צי רע־ א־נעט. איך װאאט געקענט ־ערצ״ח זייער פיא װענ; זיץ קורטור- טעטיק״ט אץ אוק־איגע פץ ־ער בריענ־ע־ ק־יטוד-ק־גע-תקרפק. סיאיז אסע־ נ״סטא איצט רע׳־צי ייץ גערייר אץ קיץ צ״ט. עס אױ אויך נ״סט אז׳״ פ׳־״רעך א״פ; קאיצ;, איך זאר זיך קװיק; נו־ט רי יבי־ונות פץ ־עד נאענטע■־ פא־נאנננת״ט. אץ פא־ דער נעיסיכטע יאר; אנ־ערע זא־ג;. עס זענע; ־א נענוג א׳־בעטסיאזע ״טועד״, װערבע װער; יסוץ פאאיבעט; ״אקארעבי״ס י ־עס יערטאנט; פע־יא־ איך װער רע־יבער סר״ז רערדאנע;, ראס — בערגערסא; איז נע- װע; פ׳ץ רי אקטױוסטע כ״טגקי־עד פ׳ץ רעי אי־נאניזיד-קאטיביע, פ.ץ צענטראיז-קאבייטעט, פץ יעס א״ספ־ר-בױרא איץ פ׳ץ יעיע־ װיכטיקער קאט־סיע, זאר עס זיץ פא־ ייטעראטוד, צי טעאטע־ פאי קונסט, איע־ טיזיק רערפאר אבעי- דעי־צ״י איך נער; װענ; טיץ עריסטע באנע-;עכ״ס טיט בערגעקסאנע;. ־אס איז נעװע; אץ 101.0, װע; עב זענע; איי״כ אץ װיאנע ־* ע־יסטע רר״ נוטער; ״ייר״סע ווערט״, טאקע אונטעד זיץ .־עדאקצ־ע, עס וענע; נ״סט װיבט־ק די פ־ט־ס, בקצו־ דעד באקאנטעי פאררעגער ב. קרעצקץ, װערבעד האט א׳־ו־סגעראז; אויך יי ״ייה״סע ײעיצט״, האט טיך אדויסנערופ; פץ אויסקאנד גר״ך ײ• איך בץ נעקוטעז קיץ װ־רנע, האט טיך באנעגנס דער ע׳־יס- טער בעמערסא;. איך האב איס ב־ז דא; נ״סט געקענט פערזענרעך, דאך האב; טיר זיך צעקױסט װי ארטע גוטע פר״נט. אט דא; האב;