Literarishe bleter · 1929-09-13 · 37 (13.9.1929) · p. Seite 725

¥?יסעד^די^ע 3?עסעד נ*ם. 37 (260) ז״ס 725 ליטעראטיח — א״ן קא״ניק״ט — ז■ פרעטענדירט דאך צו באראנסיר; די הוצאה א.ין הכנכה פ״ א קאאעקשױו — פז; א טייא ײעאט. אץ ײאכ באיעטיינ] דע; איר רעײאלע, אריכ נייטש אין אויפדעקז אודנערעכט-צעטייאטע פאדדינםט;, אױפדעק; כאנקראט; פץ נאנצע רורות. איז ״נאך ארעדעך אץ דעכ זץ דער רעװאאט אץ זיי; צייטץ אאדיר נעדעז די צ״ט, װען דאס בוך איז צו אונז נעקודע; נאך ,זוא>1 אץ צאר״ס; רוסראנד יידייטע דאס; אץ א עננ; תהוס. עקאנאס״ס: ארויסנעיסטויס; דו.־כן או־פװאכנ־יקן האאכ-פעאדאר; רוכי־סן קאפיטאר, דודבן נאציאנאר-רוס״ס; דיטריסטאנד וואס דיינט פאר- בעסעוץ זיץ ראגע דורך צודאב; א ״ד״סע קאייט. נעדדיקט פץ א אנראדײט-אדרדיק; יסיכט, א צוגעוװינטן ציס אױסנעפרײוט; דיטא: דעכ צארנדיק; יסטדאס כ״ אויפװאבנד־קע פאי׳קס-דאס;. אפפיר; אוי־ פ־עדדע גרו־כנס אץ פ־עדדע ראס;, פץ דער אנדערער ז״ט: דע־ ל,א״־־ פא- דער דאכט כיי ז״. ד• אדעאיקע אץ האאב-ארעא־קע א־יץ, ציעיסטערט די. עקאנאד״סע כטרוקטור פץ דער דד־נה דאכ ״ד״סע יסטעטא איז יסוץ ס״-ווי־ כ״ עהאנאדייס רו־נירט אץ פאדאורט״אמ ציס איבערבױ אדעד צו אויסײאנדעדונג. דע־ ״דייסע־ דעקראכידטער יסיכט יסט״ט הארכ- טויט, הארב-דעדיסאאנ; פאד א אודפארד״־רעכ; גזד דאכ איז די צ״ט, װע; ס־אױ ־ער־סינע; דאס בוך ״נאך ארע- דעך — דער גרו־סעד טרויעריקער אנאריז פ.ץ אונזער קאיינ״סטעטא- טיק; פארדעג;. נייסט קיץ טאיסן-כיכעיע דיט הוצאות קטנות. נאר דע־ נדויכעד אוד־הדנותדיקעי קראיעי אנזאנ צו א יסיכט. אז א ברייטער; איר שטח אץ אייננעיסאאם; איר יסאפוננס-קראפט אץ אייי קרייז א; אן אױכגאננ-פונקט. דערפץ נעדט זיך דאס נרו־סע ״זו- יעני׳ס״ ביי אונז אץ דער ליטעראטור. — דיהאט נעזוכט דעס אויכ- נאננ פץ קר״ז. אץ ײייא זוכן קא; דע; נאר אוי־ א ײענ, ײאס פירט ערנעץ, איז ב״ אונז דאס זוכן פארװאנדלט געװארן אץ קרענר- לעכן קרייזלןץ זיך או־ױ איינעס אץ דעדזערבן װענ: אלטע פאר־ דארטע צרות. אייערגעבאקענע פרייד, זוכענייס פץ א; א״נגעיסלא- סענעס, װאם קערט ז־ך אוס תדיר צוס אנהויב. תדיד בלייכט די םראנע: — פארװאס נעב; דיר ני׳סט אץ אונזער ל־טעראטור דאס דדיסותדיקע לעבךי פארװאס היפער; דיר איבער תדיד דעס עיקד א״נער פון די, װאס האט א־יערנערים; דעס קרייז, או־פגע- הערט צו זוכן און צו קרייזלען זיך, דאס איז דור בערגערכא;. דאס האט איס נעפירט צו באהעפט; זיך דיט אונזער יספראך אץ איר טאג-טעגלעכקי־ט אץ צו אנטפלעקז איר אינערלעכע קראפט•; דאס האט איס נעפירט צו כאהעפטן זיך, דיט; װיל; פץ די פאלקס-דאס; — קודע; אץ אודדיטלבארן באריר ד־ט דער װעלט. פץ דאנעט— די נייע פארדע; אץ יספראך ביי בעדנעלסאנע;, װאס האבן אץ אנ- הויב דעס קאנסערײאטױץ טאננעבער נייסט נעיסדעקט ןגאדבערנס אנפאל אויר בערגעלסאנס יספראך באלד נאך דעס. ײי ״נאך אלע- דע;״ איז דעריסינע;). בערנעלסא; האט ב״ אונז טאקע אזא גליק, װי די יידי״סע יספראך ביידע ליבט דע; אזוי יסטארק, אז דע; הערט אזיס אוי־ זיי ריכטיק צו פאר׳טטיץ, דען פארט״טיסט זיי. װייל ב״דע זענעז נעטרייע ׳סלוחיס פץ די ייד״סע דאס;, אויױ ײעדענס נורל עס איז אויםנעפאל; די פיסוטפטע, ך ה. די ׳סװערכטע ארבעטי; צוזאדע; דיט זיי — דיט די דאס; — ארויסר״כ; זיך פץ ער איז באנקראט א כ״ז צוס טאפט״-ען זיך א״־י א-ץ קר״ז. װי כ״ אונזערע קרדוניס. דאכ איז דער רעװאלט פונס בוך ״נאך אייעדעך. רער רע־ װאלט פץ אכזרױתדיקער א-״פ־־כטיק״ט ןצ־ ז־ץ אץ נרויכע תקופ־ת אויפר־כטיק, דיז דען זיץ א; אכז־). אץ די נרייסע קונסט פונס ביךי די נרויכע קונסט פץ ־עכ בוך באיסט״ט אץ דער נרויכער פיסוטקייט — אץ ,פיסוט;״ טענדענױ צו זאגן דעס אדת בערנעלכא; האט גענעב; דאס ״סטעטל אץ זי־נעס — דעס יסטעטלכ — נאר אלעדע;, איכ א ט״ל פץ א נרו־כ; װעיט-חיסכו; אץ דעריבער האט ראכ יסטעטל אץ ״נאך אלעדע;״ נ״סט פאיעקלט די װעלט, נייסט נעיסרינן איר אץ פנ־ס אר״;: ״ױער פארצ־טערט״י ד־רל א־ז יזוי־ בל ־ער עקל פץ איך דירלכ, יסטעטל צ• זיך אליץ. דערפאר װעט ז־ רי־; דעס לעזע־ פץ איע צי־ט; (צו דעס. ״אכ פילט צו זיר אל״ז א; עקל, קא; דע; ק״נדאל קיץ עקל נ־יסט פילןן. ד־רל, דאס א־ז דער חיסבץ פץ א ״סטעטל, נענידע; א־־פ; גױיס; יסליאד פץ א תקופה א; אונטע־נ״ענדיקער פ־נקט וױ אכא אץ ״א״נעדס א װענ״ איז ־ער ח״סבץ פץ פי״ך נענודע; אויפ; גרויס; ־סליאך פץ א תקופך א; אױפנייענדיקעך דערפאר האט ״גאך אלעדע;״ אי״סגערופ; ב״ א־נז דעדיסטױ- נ. נג. אכער לאדיר זיך אודקער; צ• דע־ צ״ט אץ ״נאך אלעדע;״. אץ ״ד״סז געזעי״סאפט־עכי לעבן האט דען דא; גאי אנגע ה״בן צו ״נאצ־אנאליזיר;״ ־עס אינטעדנענראבענעס עקאנאדייסן באי;. איס דאכ; פאר א ׳סעפפערייסי דקוך אץ ־עס קל״נעס חיסבץ אץ טא״סן-טיכעלע א־ז דער יסיכט פץ ד־ רי גדליהס אץ ז״דענאױס- קיפ נאר נעײע; פאיצ״בנט כיי אינז, אלכ דאכ בעכטע אץ נרעסטע יי;ץ אונזער פארדענז — אונייע•־ ״אלטעי יחיכדיקײר נ״סט״. ״־־ פאדיליע-סביבה ןאץ ״נאך אלעדע;״) איז א צװ״נ פץ דער אלטער ייד״סער אריסטאקראט־ע״.אץ יעדער װעלקנד־ק; צװ״ג בליט דער יסטאלץ פץ דעס בויס. פץ דעס אלט; בױס, אץ דער ר־ה פץ טיױ אץ רער ערר א״נגענראבענע װאיצלע; ג־״כט צו אונז פץ בלאט. װאס פאלט״. ןיס. נ־נערן. אץ רא פליצלינג, ב״ בערנעלכאנע; האט דע; דערהערט, װ־ א דור ״ײ״נט א״ננעראלט; אץ יסטיל אץ פץ טיפ; הארצ;״. דע; האט יערזע;. אז םיאיז נייסטא ק־ץ באי;. א־ז דע; צונע■ נאננע; צ■ א־ס, צו כערנעלסאנע;, דיט דער נרויסע־ טענה פץ כטעור דיקע ז־נעך װאס װילן נייסט הער; דעס אדת — ד־ט א טענך ניב אונז פר״לעכסן אץ דער דאזיקעד טענה האב; ז־ך באגעננט צװ״ערל״ דא■ דעס קרי־ז אץ גיץ דעס יסװער; װעלט-נאנג. דיט װאס ט״לט זיך או־כ בערנעלסא; אץ אונזער ליטעראטור׳., ער האט פארלאזט דעס װענ פץ קליינע חיסבונות דיט דעכ קלייניסטעטלדיקן אויסקודענייס אץ האט אר״ננעפירט דעס נעראנגל אץ די די פץ אונזער לעבן אינס אלנעדיינעס נעראנגל פץ דעי צייט אזא טבע האב; די דענטיס;. קא; דע; נ״סט או־סקודע;, אדער דעז ײיל נייסט אױסקודע; דיט געװיכע דעריס״נונגע; אץ לעב;, איז כדי צו דצדצס זיץ זייער װירקונג, הויבט דע; א; צי דאב; קליינע חיסבונות. ״װאס איז אזוינס ד• דעװאלוציע״? — האט דע־ דאקטאר באב־צקי באיסלאם; ״זינט די רעװאלוציע איז אװעק דיט די קרודע װענ;״. ״דיט איץ ווארט: קאדענע באלקע״. ״פץ דעדאלםט א; האט ער אנגעהויב; ״סנארכ;, װע; אלע דענטיסן װאכ;. נעיסנארכעט ײ• אויױ צו להכעים דער בייזער רע־ ײאלוציאנערער װאך — נעיסנארכט װי אויױ א םיד;, אז צװ״ס; איס אץ איר זענען איבערנעריםן אלע בריק;״ (״דדת הדין״ן. דאם יסנארכ; אויױ צו להכעיכ, די קל״נע היסבונות האבן נ״סט דערלאזט אונזער ל־טעראטור זיך אויפהויבן בױ איבעד דעס קליי־ נעס ״סטח פץ דער געטא. יעדער האט נעפירט ביי זיך אץ טאיסץ- ביכעלע די חיסבונות פץ דער הוצאה אץ הכנסה פץ דעס ארעדע; לעבן, אץ אז סיאיז נעקודען די צייט פץ אונטערפיר; א סך-הכל, דאט דע; נעזוכט ערנעץ רעאליטעטץ אר״נצו׳סטעל;, כדי אויםצו- נלייכ; דעס היסבון. ביי בערגעלסאנען אױ נ״סטא קיץ אונטעריס״ד צױ״סץ דענטיס- לעכ; ײיי אץ איר אויסלייזונג. דער װעג אױ א״נעך דער װיי פירט צו דער אויםלייזונג. אוױ־ דעס װענ באנענענעז זיך — אץ ײעלכע אודיסטענדן זיי זאלן זיך נייסט נעפינען — די דלדדקע אץ ״קא־ באק״, דער ׳סדייםער אץ ״איינעדס א ײענ״, דער נוי׳סער טעלע־ פאניסט אויה דער ״הונדערט דיט איינטער װיארסט״, פיליפאװ אץ ״דדת הדץ״. אויױ דעס װענ לינט דאס ײערק ״נאך אלעדעך — א ײעדק, פול דיט װיי פין ז*ץ צייט אויב נעזעליסאפטלעךסאציאלייס איז ני׳סט אלצ״נם, װעד אץ װי אזוי ב. עננט אריץ װערטץ אץ לעבן א.ץ װעי אץ װ• אזוי צעטרענצלט זיי, או־ב אץ נעזעל׳סאפטלעך־סאציאל; זץ איז א נמיכע עױלך אויב איינער נוצט אוים דאם, װאס טויזנטער דענט׳ס; ברענ־ נע; אריץ, איז נאך א נרעסערע עװלה צו פאחסװיינ; אט ד• עװלה אין דער ליטעראטוך