Literarishe bleter · 1929-09-13 · 37 (13.9.1929) · p. Seite 722

3?טם$ר 013. 37 (280) זײס 722 ׳י ״ד״עער איטעראטוד, האט יערנעיםאן דורכנעבראכ; א װענ צו דע; כ-ענטיע אאײן, צו יע:ע נ״עט-קאסטױכוירטע, ד ה. ״אוטאינטעדע- באנטע״ אביעקט;, װענ; װעאכע עכ פאאט דעב סקארבאװע בא- ־כד״בעד גאדנ״טט איץ, כוהנות עס פאאט איב ב״ ז״ אװםי^ריעך גארנ״עט אװק. זײ זענען אזויצוזאגן פאםױוע אכפאננערס אין דעי- ײרי־טער איטעראטור אץ ז״ האבן זיך אפניב נאר ק״נכאא נ״טט נעריכט, אז טען װעט זײ דא בכאא אטאא באדארפן. ז״ זענען א״ננטאעך נאך אאץ נייצט צוגענרײט צו זײער ׳עטעאינג אין דער איטעראטור און זײ פיאן זיך דא נאטיראעך ק״נכאא נ״טט אזוי ה״דייט װי יענע אאטנעזעסענע יצײנע און כ־־אופע ײד;, װאב זענען דא נאנצע כוקורביב און װאס האבן א דײן-יט ט א פ א ע כ ע היכ־יכות, נאך א״דער דעד דיכטער האט זיך בכאא צו ז״ צונערירט. ז״ זענען לוין רו־ערה״ט א כ״; איטעדאר״עער האאכ־פאבדיקאט, פארזארגט טיט אינטעדעסאנטק״ט צואיב ז״ער פאאקאאריסט״ען כא־אקטער אאײ;, און זײ קאנען ז־ך דערפאר אין דער איטעראטור גופא א״ננט- אעך אויך א; עצה געב; א; דעס דיבטער בעדנעאבאן האט ק״נכיאא נ״כט;ורם נעװען אט די װאאװע- אע פאאקאאריסט״טע ׳בטי־נעדדיק״ט אץ דער ייטעראטור — או; צ־זאכיע; כויט דער עכ־אנציפאציע פון דעב יטט״נער איז נעקוכוען ב״ א־ס די באפר״אונג פון דעב אנגענוכוענעב איטערא- ו יכץ נוסה ער האט ז־ך אפגעזאנט פון יענע בדוק וכינוסהדיקע אי- טעדאטור-רעקװיזיט;, ״אפ האב; א״ננעיטפארט דעס דיכטער די העאפט אדבעט אץ ער האט זיך דערפאר נעכװזט יבאפ; א נ״עס בעאעטריסט״ע; אינםטרוכ־ענט, װאס זאא זיי א־ננאנצ; א־בעריק טאכ; — דאפ איז דאם באנייטע אאטע װארט, אץ װעאכן ער האט א״פנעפאדטט ציס עריכמ; טאא די ניאטיקע קינםטאער״סע פארס פון דעס פאר״סטעאטן ׳טטעטא. דאס איז דער פוד פץ בערנעאפאנס הויכער קונםט. אנדערע טוץ אפטאאן אץ אפיטיאדערן נאנצע אאנגע ז״ט;, כװזן אונז באזינ- נען דאב באויע פונס היב־י א״דער טיר אאזן ז־ך בכאא אר־ץ טיט ז״ אץ װעאכער םיאיז ג״סטיקער באצױננ. ב״ בערנעאםאנען אײע- נען ״יר די עריטטע עטאעכע ׳טורוהאון טיר נעפ־נען זיך יטוץ אץ פאטע טיט; פון ז״ן װעאט. טיר דערפיאן דא באאד אין זיץ ער׳טטן װארט, אז טיר האב; געװארט דערוױ־, אז טאקע נאר אזוי האט דאכ נעקאנט געזאנט װער;. דאם איז דאב װארט אינ״נעס טיט זיץ װ״ט; װידערקאאננ, װאם קוטט אונז אקעגן פץ בערנעאסאנס װערק. אץ אט די טאפא-פראנטיק״ט פץ זיץ װארט איז טכװן אקענן דער טטיעותדיקער און דער פאיהויאענער ז״ט פץ דעד װעאט, אץ װעא- כעד בערנעאכא; פירט אונז אריץ. אץ אץ דעס טאקע אינט בערנעאפאנס טיפע אײגגארטיק״מ. עד א־ז דער רעאריםט פון דער טעגטיסאעכער טיפטעריע. יעדער אײנער פון ז״נע טענטיסן האט ערנעץ-װו א טונקעאן פונקט אץ זיץ ניטטה, װעאכן דער דיכטער העאט אװױ טיט װונדעראעכער נעניט- ק״ט. בעדנעאסאן ג״ט נישט צו צו זיץ שטא־, טעשה קינסטאערי- יסער נזא;-. ניב זיך אונטער טײן דיכטעד״סעד טאכט. אדרבה, ער נעטט איס איץ ט־ט יסטיאע, הארציקע ר״דעאעך, ט־ט האאבע און נייסט-דערזאגטע, אויך װעאכע טע; װאאט זיך נאר ק״נטאא נישט געקאנט ריכטן, אז ז״ טײנען טאקע באטת אזו־פיא — טיט זײ נעטט ער איס אײ;, ביז ער האט איס גאנץ אץ זיץ קינםטאעו— יטער האנט, װעאכע נעװעאטיקט דערנאך שוין איבער א־ס א; רחטנות. טע; רעדט ב״ בערגעאסאנע; נייצט דירעקט אץ פארס פץ טא- נאאאג; אדער דיאאאנ;, נאר טען זאנט זיך דארט עפעס אונטער כראחר-יד אץ ט־ט האיבע װערטער, יעדער אויך זיך אאיץ אדער אוי־ א; אנדער;, נאײך טען ײאאט טורא נעהאט, אז טיט די די- רעקטע אפענע רײד קא; טען נאך פאוציס קאאיע טאכ; א־נטיט; דעס פ״נעס פטראטעגי׳טן פאאן, אויט װעאכן בערגעאםאן ײיא זײ א״ננעטען אאע אינ״נעס. עס קוטט בײ איס קודס א פדרה טיט ז״- טיקע זאכ;, װאם האבן די.פונקציע ארײנצונארן אזויצוזאנן די װירקאעכק״ט, צו דערװעק; ב״ איר דעס צוטרוי, אז ער טײנט דא נ״צט קיץ יסוס ב״ז, אץ אז זי האט זיך אחאוטץ נייטט ײאם אויס- צוהיט; פאר איס — אבער פאוציס האט ער זיך װי ארוס ךערבי- ײעט צו איר יסװאכער ז״מ און דערטיט איז ׳עוץ פארז־נאט איר נורא. איץ פ־לאך. ז״ קאנסוטיר; װ״ניק פראץ פאד דער ״טעיסה״ גופא. װעיכע איז ב״ בערנעאפאנע; א״ננטרעך ני־עט טער װי א טץ אויסד״ד, אבי עד זאר אונז נא־ קאנע; אר״נפיר; אץ דער פאר■ הו־אענער װעאט פץ ז״נע טענטיס;. ער איז אויס; זײער אינעװײ- ניקסטן רעב;, װוהץ ער דעדנדײכט ביז אץ די טונקרסטע ט־יפע- ני־ס; טיט דעס ײונדעדאעכ; אינפטדוטענט פץ זיץ ר״נעס, אוטבא- דירט; װא־ט. אץ דאס איז דאן נאך אאעטע; דער גירטיקסטער סיט; פץ אטתער דיכטער״סקייט. אנדערע יסרעפ; זיך ארוס א־בער דער אי- טע־אטור, אננעפאקט טיט אזא טץ פאי־טיק;, ארװעאטרעכ; ־סיא- ־ערוננפ-ז־סא־גא;, ט־ט א טץ נײפטיק; ־סװינדיעד-אידיאס, װאפ אװ אנגענוטע; אץ באקאנט אץ ארע ריטעי־אטוד; פץ דער װערט, אץ ט־ט ווערכ; טע; ״פאי־טיצט״ דעס נאױץ דיכטער װאפ הויבט אאע- כיאי אן פץ כי־א־ס־ת, װאס װיא ני־סט צוטרעטץ ארס ־סותץ צו דער ־אזיקע־ קאטפאניע. עד בר״בט דא א; א״נזאטע־ א טחוץ אטחנה- דיקעי אץ ער טוז אויך טװתר זיץ ־אװ־־ די פאדיס״דענע פארא״כ־ טערונגע;. װאס טע; דערנד״כט אץ דעס איטע־אד־־ס; ר־סות היייס. סעדגערסא;, װי יעדער אטתע־ קינס״רעד טיט א ־סטארקז א״נענעס פאי־טאט. טאכט זיך זיץ אי־בעט יסװעדער ער האט נע־סאפ; נ״סט נאי אזא ־סטאאצ; איטערא־״ס; בנץ, װאפ ־סטייט ביז איצט א״נציקא־טיק אץ דער י די־סער איטעדאטור, נאר ער האט ז־ך א״ך אייץ אויפנעט״פטרעװעט קודס זיץ העככט-אינד־װידועא; נעצ״ג, װאפ האט עי־־סט טעגאעך געטאכט דאפ יאזיקע וװנדעד־ יעכע װעיק, יענעס דינעס, בויגעװ־יק;, ג־סאיפענעס אינסטרוטענט, ױאס עפנט א־ס א ־וענ דידך ארע פ־נסטעדע נעדיבטעני־סץ: זיץ ע־ האט איזאיי־ט זיץ וואדט פיץ יענע ט־סודדדיקע ב״קואעכ- יעך, װאפ האב; זיך אזויצוזאג; אנגעטיסעפעט אץ איס אץ פאר- ־-״■= פץ די ריטעי־אי־״סע אנטװיקאוננע;, װאפ דעדקוט־סען טיט ז״עדע אינטעיהארטענ־־סץ אץ אאץ דאפ װארט נ״סט קוטע; צו זיך, צו ז־ץ א״גענער קינסטאערי־סער װירקוננ ער האט יאס װאיט װידעד גע־סטערט אוײ ז־ך אר״;, האט עי אװעקנעאאזט א־בער זיץ נ״פטיקעד ײעאט, אזו־ װי א ־סטרענגער געטדײעד טאטע, װאכ װ־א זען א גוטן תכרית, האט א־ס נ״סט ט־טנענעב; נאינייסט, אהוץ ז־ץ א־נע־וי־נ־קפטע אוטבאדירטקײט־. ז־ץ א־־פנעטערייסע קראפט אץ צור־קגעקוטע; א־ז עי פיץ ז־ץ גײסטיק; ײעג או־סגעװאקס; אץ יס־טאדק, אץ דע־ ז־כערעד האאטונג פץ דעיפואטעי־ יסא־הות. בעדנעיפא; האט גענעב; ז־ץ װארט ד־ נ־־סט־קע קראפט, כװנה וױה פרן אנטי־יערןן;אר דאב, װאב זײן דיכטערײצע עס זאי אנד װאריב די ק־ץ קאנטעדב איב אױיבבאקוטען, ני״עט ביביעלעבן י; דעב רײנעב, ־עס דיבטער א;ב אײניק אנגעגיײט פאי : **••רי<• רי ׳ < י — , ביז זי װערט אץ פאריסראפ;, ־יקן װארט, אויבגעבאדבב; בראיעיתז . יעדער קאענסטער עיעטענט בין ז״ן *עאבעי־ייען גײבט, כע״עקט אין ביכזת פזן אײגענעב יער נ־ דאט זיך אזויעוזאגן זײן ביכב יע; וערט באר איב ײן באר איב ו ־אך, װערכער יעטערט זיך א ױער יעבל דעד אענ־ט־טעד טא־ץ-װיסר — אץ די או־פנאבע פונס ד־כטעד א־ז א־ויסצודופ; פא־ ־עד; קאענסטץ האק פץ דער רעאאיטעט־ דאס אנ- נעגי״טע װארט, װאס װארט ציי טץ ז־ץ געבאטענע ־סא־חות. אץ בעדגעאסאנס װעי־ק האט־ דאס װארט באקוטען צוריק ד־ ־אזיקע ד״נע ביאיסיתדיקע פונקציע, װאס איז נאט־ראעך איבער־ק גע־ואר; אץ יעס טוטר פץ איטעראר״סעד טאנד־״ט-א־נדוםטדיע, עד האט געגעב; יעס אפגענוצט;, פאי־באיאקעט; ,־וארט נ־־ע אור- ׳ספי־ננרעכע ״ננט-קדאפט, פונקט אװי ,י,ײ דאס אפגעהוטאטע יסטעטא האט באקייטע; אץ ז־ץ ־ועי־ק אז אײגנ־א־טיקע ק־נםטאע- ־־יסע געיסטאאט, װעיכע עפ האט פא־ א־ס ק־־נטאא נ״סט נעהאט. עפ האט זיך נעפא־ערט א סך גײסטיקעד טוט אץ כוה, צו פאר- נעטע; ז־ך װ־־עי א־יפ; יסטעטא, נאכדעס װי עפ א־ז יסוין באװננע; א.ץ א־וטנעיס־ידע־ט געװאר; פץ ארע זי־יט;. דורך דער געדיכטער ר־־־יסעד טיא־עױקע פ.ץ דער יסבת-קודיסדיקער ט״ע־אאנט-ראטאנט־ק, —ך דעס גאנצ; טעאטי־אא״סץ קא־אפער-נעצ״ג פ.ץ די פאייסטעאטע ׳סטעטלד־קע ־יד;, יזאפ האב; ״גענוטע;״ אדעד ט־ט ד־ איבערדי- טענפ־אנירטע יבנ״סע קואיסן-בעיד אץ טיט דעס ניסטה-ית־רהד־ק; אטראפ. איע־ ט־ט דעי' צו יסט־ארק אקצענטירט־ער ני־אביאנ״סער באטואעד־ק־־ט־, װאפ א־ז אויפגעהקרנטי געװאר; פץ נ״סט געענדיק- ט־ע א־־דערע ב־ת-טדרשג־קעפ. — דורך אט דער נאנצער ז־סער פאר׳סקי־ט, װאכ א־ז נעיסמאנע; יאוץ אאנג אין צענטער פץ דער