Literarishe bleter · 1929-09-13 · 37 (13.9.1929) · p. Seite 721

4 זײס 721?'םטר6ר4שס בלסססר ג1ם. 37 (280) לסאנס ס ט י ל די פוסטע הככ׳עװאטע נפ׳ערעך פון דעם אײנענעם אוכיעשיק, בהוריישן ׳סטיבא פון דער •עטעטרד׳קער אפטייק, פון װעאכן עס א׳ז טיט א ע־יט צזרייו ״אפגענאנגען•■ דעד ׳צטירער ״דאװיזאד טרך טיט ז״ן ״•טטענדיק־יטעטעװדיק; יעט״כר״ און טיט זיין ׳עװײננדי- קער עקיצנות, איז איצט אװעק ױזי םפיװאק, א־ז אריבער צו פירי־ פאװ; קיין קאטינא באאקע, ארץ ׳ס ט ו ס ב־ז צום סאטע סװ־, װער־ כער האט א־ם פארט נעטאבט אב־כר װײך או; װתרנייב, ײערכעד האט בי־ איס פאדט א•; דעד סאטע ׳סװעדסטער רנע פון ז״ן אװעק־ ניין צוס אטאריק; ישוגא, ארויסגעדיכ; דעב אפנעהאקטן ברוס: ״נך■״״ אבעד וױ קארנ עם זאר נ״עט ז״ן אט ד־ טאדנע ״היעתפבות הנפיס״, װערבע איז אננעקוטע; ױזין ט־ט אזערבע יעװערע חברי־ רידה — זי איז דא אין תוך נענוטע; איננאנצ; א־בעריק או; ר״סט רהרוט־ן נייעט איבער ױזיס א״ננעיעפארטע יניװיינ; פון ״ארוב ײאקזאר״ ביז ״טידת הדין״ - ארעטאר האט נע־ פינסטערט איבער בעדנערסאנס טענטיע; א; אוטה״טרעכע, יערע- קעװדיקע טיעא, א; אוטברהטנותדיקעד א״זעדנער פדינצ־פ, ײערכן די נעפענטעטע נפיערעך האב; זיך אריז נעפדוװט פאררעדן טיט װ״כע רייך װעג; ײערכן טע; האט זיך ארץ געטאבט הארץ. אז דער גאנצעד ענין א־ז אפיער פארט נ״עט אזוי ׳ערעקרעך ײי עס דאכט זיך אויס — אבער דער פאדנריװעדטעד הויכער װאקזאר האט װיי־ טעד יעטוס נעסטדא־עעט, ״אויםגעהערט נר״כנ רטיק דעס נערעכטעד פון די טוטרדיקע סוהריטרעך און װיהער נעדדיטרט״, פונקט אזוי ווי דער ״אײזערנער צדיק״ פיריפאװ האט יעוי; פו; װייטנס, פון ז״ן פ־נםטערער אוטזעבארק״ט, דערדויעעט דעס הירפראזן װיץ, צו װערכן דער אפנעהוטרטעד ד״ר באביצק־, דער ״זייטיקער טענט״ע״, האט זיך ארע טאר פונסנ״ זאטאכעט. דערב״ דאריז טע; נעדענקע;, אז אויף ק״ן זייעד הארבער אפיקורסות האט ער נאר רחרוטין קיי; היענה נ״עט נעהאט, דער דאקטאך און ער װארט יעוין ט; הסתס געװע; היפיע צופריד;, װע; עס ניט ז־ך איס ענרעך אי;, ארװםצו־ זאנן אט דעס ק״צרדיקן א־ינפאר, אז ״זי א־ז, ה״סט עס, אװעק אויף קרוטע װענ;, די דעײארוציע״ — א; א״נפאר, װאס אזערבע טענטיע; װי בורטא; אי; דער ״פארנרעבטער יעטאט״ און ר־פקיס אין ״נאך ארעטע;״ ײארט; צו איס אװדאי אויך יעטארק חיעק נעהאט, או; דאס בנוגע דעם ״רעבן בכרר״, און טיט װערבן עך דער קרוניט׳ע- קער דאקטאך ײארט נאר װערן אביסר באפעסטיקן זיין ט־זערנע פיצר האפנוננ, אז צו איס, דעס ״זייטיקן טענטיע״, האט דער נאנ־ צער ענין בכרר א נאר קנאפע יע״כות או; אז עס װארט נעװע; דער ׳עענסטער ױיעך טען זאר אים דא איננאנצ; נייעט טיעעפע;, ער זא4 אויף איס נייעט ׳עורס זיין דער ״טידת הדי;״ פון דעס גודר — און טער נארני׳עט אבער אט דער פארחריעטעד ״ײיץ״, ײאס זיעי־ פעט קויס, קוטט ק״נטאר נייעט צויעטאנך ער װערט באצייטנס דערדויעעט פון דער טוראד־קער ׳עװערק״ט, װאס פ־נצטערט איבעד דעס דעװארוציאנעדן ׳עטעטר, װי דער ב״זעך ׳עװ״ננריקער נודר. אץ אט דעס װערט־פאדרוידענעס ׳עיטעטר רינט נאך ארץ בער־ גערםאנס ד־כטערייעע װערט, די ארטע און אויך די נייע, די רע־ װאריציאנעדע. זי רינט נאך ארץ צװ״ען די א״נזאטע ׳עטעטרדיקע נאס;, װאס ציע; זיך ראננ און נודנע״ אץ זייער פאד׳עטוטטן אוטעט. זי יעט״ט נאך ארץ איץ ב״ דעס אויםנעפיינטן נבירייען חתן־בחוך ײאס נודעט זיך איינער אריין טיט זיץ ר״טייעק״ט, ביי רעס חקירה־ דיק; העברעייען רעדעך דעד פאדיערעפטעד קרענק, און ביי דעס טדה ׳עחורהריק, ׳עװייננדיקן ט״די װאס איז ״א יערעכטע און א ביטערע, װי איר א־ינן ני׳עט נערונגע; רעבן״, — אבער טאקע אץ אט דעס קר״נעס פאד־עניטענעס רעב; האט בעדנערםאן אננעזאטרמ אזערכע ײונדעררעכע אוצרות טיט קינסםירערײעער איבעדרעבוננ, אז דער װינציקער ׳עטח װערט אז־ע צוטאר צו ענג פאר דער יעװער־ קייט פון זיין קאנצענטרירטן נעפ־ר. און אפיער איז טאקע בערנערםא; דא ארוס נעקוטע; צו דעס אוטגערוטפעדטן ׳עס, אז זיינע ראטאנע; זענע; צו געדיבט און א״נ־ טאניק. אטת איז, אז זיי זענען ני׳עט ק״ן צ״ט־פארטרייב, װאריס זיי םארטרייבן פון זיך דעס ר״דיקן רוים, דעס ברייטן ׳עטח, אויף ם ש ה ג ר א ם / ןןי/ וועגן ב ע ד ג ע איבער די פויע נעבענט׳עטע ׳עורות פון בערנערםאנס דיכטע־ ר״ען װערק יעפדי ט ז־ך דער זאטער גראנץ פץ תויכער קינסטרערי- יעער יעקיטוח. דורך ז״ער יעװערער און טידער צייטיק״ט גיימ צו־ טאר א יעטיקער נערוי׳ע פון באהאיטענער װ״טער איראניע, אזױ װי עס פארעט ז ך א יעט פערייע װינטה צװ״עץ די א-בערגעפוקטע, אנגענייטע זאננען. ער רודערט דא א״גנטקעך נאר פ,■; יעענק״מ ײענן, װאר-ס ק״נער דארף נ״עט זיץ ״טיטװױקננ״ ב״ דער ראזיקער ר״כער פראכט, װאס צעװאקסט; ך אי.ץ ט*כט■ קער אונטעד דער זוטערדיקער זון. אבער זיין ׳עטיפערי׳עקייט העיפט אונז ינייכטער דערטראנן דעס ׳עװעוץ פאטאם פץ דעס דאויקן געװארטיקן װונ־ רעך װאם װאנט זץ־ א; אים אזױצוזאגן געיעעטט אץ זיין װ״טער אוטענדקעכקייט אר״;, צו אנטפיעק; בפרהס־א אזא נבורהד־קע יעענ־ קייט. װאריס נאר די גייםטיקע פאדזעענ״ע;, װאם האבן פארװאס זיך נוקס צו זיין אין דער װעקט, יעטופ; איר הוצפהדיק דעס הוי־ קער א־ן פניס אר״ן, — אטתע ׳עענקייט אביער אנטפריעקט זיך טיט צניעות. און אזוי איז אויך םיט בערניערסאנס קינסטרערי׳ען םטיך זיין באהאקטענער איראנ״עער ׳עט״כי, װאם דר״ט זיך ארום, אוטזע־ באך צװי׳ע; די ׳עװערע אוטעטיקע יעורות פץ זיין דיכטוננ, דיער־ קייכטערט אונז טראג; דיעב פאביאס פון דער ט־פער ה׳ענה, װאפ איז אננעזאטקט אין זיי. רי איראניע א־ז די קיכטיקע ׳עפארע, װאפ עפנט זיך צוטאר אין דיער אוטריערבאריעכד־קייט פון בערניעקסאנכ קינסטקערי׳ע; װערט-באנעס, און טאכט ז• אונז אויף א װייקע צו־ נעקאזטעך רחטיטדיקעך זי א ז א,וי װי די יעטיקע בנעיטותדיקע רביצי;, װאם דרייט זיך ארוס ׳עטייכקדיק צװי׳ען די ב״זע ױרה־דעהם פונס רב א,ץ איז נאך דאם איינציקיע יעטיקר רעבעדיקע טרי סט, אז ער װעט אפיער פארט נ״עט איננאנצן טרפה טאכ;, דיער אכזך װאריס זי װייםט דאך ׳א, די רביצץ, אז דער רב איז גאר בםך־ הכר א ייך א חקיע, א צ־עבראכיענע כקי. פאר װעטען סיאיז נייעטא רחקוטץ װאס טורא.צו האבן — ד- איראניע פארנריננערט דעס פאטאם, רעדוצירט זיץ ׳עװערקייט און דיעס יראת־הכבוך װאס ער ײארפט א;, אץ קאוט אונז ר״כטער צוטרעטץ צו איס עם איז אזויצוזאגן א פרװו צו דעראטיװיד; דיעס יעטרעננ; אבפארוט פוגפ נורר — אבער טאקע נ״עט טער װי א פרװו, א נייעט-נעראטענעך עס פינצטערט א הארטע בייזע טאכט איבער דעס טענט׳ערעכ; קעבן — און עם ריגט אץ דעס א יעטיק קינםטריע־ ר״עע חכטה, װאם בעדנערםאן האט אונז צוגעפירט צו דער דאזיקעד ה׳עגה נראד דורך רער א־נוקדיקיער אפנעיעראטנק״ט אץ פאריעניטנ־ קייט פון די ײערטפארקוירענע קריינ׳עטעי_י,ד׳קע װינקקע;, װו דער אוטדעדבארעטדיקער גודר האט נאך א ׳עטארקעריע יעטירה איבער זיי־ נע אונטערגענעבענע, פץ וואנע; עפ איז ני׳עטא װוהין צו אנטקויפ;, װו די מרויעריק״ט קנויקט זיך אוי־ ארע װיענ;. ז״ זיצ; דא ארע אץ דער ײיםטער טדה יעחורה, ײאם יעפרייט זיך ארום זיי װי א װייט פונאנדערנעװארפענע-נעץ, אץ װערכער זיי װארפן זיך אץ צאפרע; אב.די י*>וץ, װי טיזערניע ניעפאננענע נפיערעך, ב־ז צום פאטע םוף. טיירםאר פרװוט זיך נאך דער אדער ייעניער אץ בעדנערסאנם דיכ־ טערי׳עער װערט ארויפזאנ; עפעפ א ״נעדאנק״ ווענ; דעס יעטוטע; אוטנריק, װאם רוקט זיך א; אויף אים, אפהוזקן אב־םר מיט א הארבן װיץ פון דער אי נעניער ערנטקייט, כדי צו באװייזן זיך ארייז, אז מאיז נאך נייעקיעה, ני׳עט איננאנצ; קיץ פאררװדעניער און אז טע; װעט נאך אפיער פארט װי אר,יס א פרוװ טון ארויהדר״ע; זיך פץ ״אט א דעס א״ — אבער דער דאזיקער ״נעדאנק•׳ דערנרייכמ נעװײנקעך ני׳עט װייטער װי ביז צוס הארב; נייעט־דיערזאנטן װארמ, פץ װאנען ער פארט װידער צוריק אץ זײן פרייערדיקער האפנוננפ־ ראזיק״ט. אץ צוריב װאם א ׳עטיינער זאר טען דא בכמ נאך רעד;, אז ארץ האט ׳עוץ דער נורר פץ אנהויב אן אזזי ־עארף אץ ׳ענ״דנ־ דיק אננעצ״כנטי ׳עװיינן זיי טאקע ארע און גיבן זיך אונטער טירר אץ עטיר קאדים, טרך און ױזי פפױואק אץ ארע אנדערע, װאפ קאנען פאר זיך נייעט דערװארטן טער קיין יעוס טרײםט פץ דעס טיזערנעס קר״נ־עטעטידיקן חוזק, מיט װערכן עפ פרװון זיך אפנאחײערכן אנדערע ׳ערײבער װארטן מן הםתם נעקאנט זיץ אטוזאנט