Literarishe bleter · 1929-09-13 · 37 (13.9.1929) · p. Seite 719

זײט 719?'םסר^רישם י?*טער 37 /280) * יידײטן יזעבן אי נײעם עעםפא, דעם נײעם רײץ פין דעב ורױסער טטאט :אענטקײט באזונרערע נ רי א־נטידק י ספעצ־עיע ע סארעך לויט פ״עכי״ ײ־ער בי . ער ק־< נ״טס כ־ארן יז זײ קא־ ט ו י נ < 1 , ע,- :* פאיי :ע פי; ז״ ב; ראס לעי יפברעננע;. קא:ע; אי ינאד הען זאר זײ ־;, סדי ער ב״ א־ס זענען כע־ק־ -טן סתס־געיטטאי זט װײניק ־״;. נ״סט ־ס יטטאי־ל א עז אי זענ װערטע פ'| װעלטן, װאב עב באװונדערט אדיטטארקבטן ארע דאי* כאנען־־־איז ד־ צי זײנע דערדן ער פױז כייײדא נען אויכנעבי:; בע־גערכאן הא ער קודט צו דענטיטן, פאסירוננען פ־ן דער זײ:; אויס :ײגיר. אויכ אײסעררעבע פא־ינכערעכירטריײט. :אר ער װארכט־כויט כייט זײניז הערדן און װאקכט פון זײ ארײס. ער קאן :ײעט אזװ רײבט װי אנ־ רערע איבערװא־פן זיך פון אײן נײריע צו רער אנ-ערער פון אײן אויך זײ ר-ארפארנן איכ אן או־פהער *;־־ פן. ,,, ״,״ אנטרינען. בעת ער יטרײבט װאכער־כיאיז װעדד,, א; ער װי אי• געפענקעני״ט צװייטן רעבעדיקע געיטטארט;. ע־ ײ־פ־רט זי , ער זעט זײ ער פארגט נ$?ך זײערע באװענוננען און ניעיטיב און װיפײ־ כיאר דאט עכ געטדאפן בלי איב, װען ער האט געװארט פ־רן דעב ארע־ ׳יענעב דענטיט זײנעב אין אײן ריבטוננ, און דע־ הערד גופא איל דעב :א:כ פון דער האנדרונג רײכט זיך דורך ארײן אין אן א:־י;־ װעג, װאכ א־ז פא־ א־ב צונעפאכטעי :אט־ררעבעי א־ן נויטװענ־ דיקער בעיגעלבאן קאן ראבז א פארויכבאיטטידטע כיײנונג װעגן א דענטיטן, װאכ ע־ פירט איכ אױיכ אין א װע־ק. װיר איב אנ־ בינרן אזא באראקטער און יענע־ זד א רעבעדיקעי װעדט ז־ך אין ברײבט טד״ זיך און קודט אױיכ װי קעגן בע־נערכאנען. עכ הערפן נייטט די ר״ד פון יעכ דהבי דער הערר ארײן רעדט פאי זיך, א־ן י״נע דעיטיב אין ז״ן פייעבץ כאראקטעױזידן איב אדנערטן. בעוזז יטי״נן א װעיק זענען פור די טיפן אין ז״ן צידע־ או״ל ער פלעגט זיי נכיעות. און ע בײ זיר אן •י* ז״• ־עיעז. י רעבעד־יוע דיטנערע; אױ,־ א יצפאצ־ר. עדצ״אט פון ז־־ א־• פו; זײערע טואוננע;. ו דעדצי־רט װענן גאד-נאענטע, ר־־ט־־־.־ע :אר,א:טע. — װייסט. ט־דערע דאט ז־ך ױ־ז־ער פאד־עפא צ־כוער און װיר נאר פון ׳סכ־ואר־קן נ״עט װיס;:... -— ־א, דערץ קוטט א־אפ; כו־טטעות, צו כ־• אט אזערבע ״נ־־עס״ פרענט בערגערסאן ׳טטעגר־ק א־בערנעב; װעי; ז״נע טענטיכ־;, װאס ק־טע; א־ן א נ״עס װעדק. א.־ן נייעט נאר אטאר או־ך א־צט קא; ער אזוי ז־צן א־; .אב- דערצ־־רן ײעגן װאר־ע ביענער. .ועךבער ק..״ט צ. ,״.״ טעבטער ״־־; כ־אסק־וע. ײאר־ע א־ן ז־ינע טעי״ער יענען ־־־ א־ - גע:ע, ת־יט־־בע, א־נטיטע פר־־נט־, װאס סיא־ז טארע אזו־ א:־.ע- ־־־נט צו רערצ־־ר; ■).־; צו תערי ײענן ז־• עבעס-װאס :״עס און נ־יעט :אר א־ן װאר או־ך א־ן תי־וס זעט בע־געיפא; יי־נע תעידן, װאס ער תאיט ײענן ז־י א־ן ־בר״בן זי־ תיוטען ז־ך א־ס בסד־ װ־ יעבעד־קע און בא־ועניעבע און בארע-עװת־קע אבער װי בעיגעיסאן זאא נ־־עט דאב; צו טו; -עד ע־קר ט־.־ ד־ ט־פסטע א־נט־טע טענט״כיעכע א־בעדרעבענ״עו. װ• עד זא' :״סט •׳.יררע־; די פערזענרעכע טראנעד־עס פ־; דעס ־ד־י נעפ־נט ע־ ז־ך דאך ־סטענד־ק אץ דעס צ״ט-אזן־סב־בד-בא־;. ־ע־ע פערזע:־ רעבע א־בעררעב־ננ. ־עדער בדאך פז:ס יה־ד האט ב״ א־ס א ט־פ; כאצ־אין ד־נטערג־י־ט. דער כאדארטעי פון ז־־:ע ייענט״ס;, ז־־ע־ יעכנס״״־ט־־נער דער טדאנ־זס ז״ערער װארצרען ז־ך, צ־ען ־:יקד פון רי סאצ־איע פאדהערטענ״סן אין זי־ער תקזפד ט־ט ז״עד אװעקנ״; ארער ט־ט ז־־ע.־ אנקיטע; פ־רן ז״ או־ס װ־פט־קע ר־י׳ טאר״סע ־סריחותן. ז־י טראנ;, אפטטאר רןענן ז״ער א״נענעב ־ו־רז און ײ־ס;, רעב עור. ר־ קררה פ־ז געיס־בט־רעכער פא־טי״יפטק״ט בעיגערסא; יספ־רט וװנדעדבאר ד־ נעה״טע צאפרענ״ס;, ר־ א־נע- װ״כ־קסטע נכ־יד-ר״ד; פ,־ן דורור א־ן יס־כטן, װעיבע ני־ען-א־נטע־ א־; װ־ העררעך־טראג״ס, און וױ ט־־-ר־ר;ר־ק ער ־ס־ידעדט יסטע;- ר־ק דעס אונטערגאננ, רעס דורפן פון ד־ א־ועקנ״ענד־קע. נ־י־־ דורדויצעס ציטערד־קער טו־ט (״נאך ארעטע;״). טרפס געק־־ט- נ־ספורעד אװעקג״ן (״אפגאננ״ן, ד• אדרן רעטיע־נעדפ ג־ױזאטע יעצטע ׳סעתן ן״ט־דת דדין״), - ס־:ד א ט־־י-א־־גנאדטיקע קדאפי,׳ עפ פאדט־אנ; אט ד־ װונדע־כא־ע בעדנערבאנ״סע כ־יזדעד אפעו עד א־ז נ״סט דעד קד־יס-זאנעד, פון צוו״סן די חודכות װאקכט פ־ אינטערעפאנטערע. קאבן טיר דאן אין איינעם א ב״נאכט א־ן הא- טעא ״דע פראנם״ אױױ ביעראנסקע-נאם אויפנעיסניטן אן עריסט- דער׳ס־נען בוך-נאװעיז פון א ׳סטארק-אנגעזעענעס יידי״סן ׳סריייער, גענוטען אייענען א״ן נאװערע, א צװ״ט און ט־ט פאראבטונג א ׳באיידער נעטון דאס בוך אונטערן בעט: — סיאיז יסטאטע, כראניק. סיאיז נייסט קיין איטעראט״ר; און אזוי האאב-אויפנע־סניטן א־ז דאס בוך געאענן אונטערן בעט א פאר טענ, און ט־ר האבן אין דעפ ציטער ארץ טער און טער ארייננעטראכט און ארוטנערעדט די נ־־ע װענן, אוײ וועאכע ר־ ״ד״סע איטעראטור דארױ ג״ן... נאכ; דער״ס״נע; פונס ״ארוס װאקזאר״, װ־ נא' עס א־ז אננעקוטע; פ.־ן װאריסע דער ער־סטער עקועטפראד, — ט־ט דע־ ביא־קער נעאער היאע און ט־ט דעס פאראענער״סן צוגאי ״עדצ״- יוננ פון ״ד־יסן אעבן״, — האבן טיר אין אונזער זוטער-װוינוננ ״פויסט־סא װאד־צא״ ארוט ק־עװ געפראײעט א נרו־סארטיקע פ־־ע- רונג. די עאטערן זענען דאן נעװען א־ן אן אויסרענר״סן קודארט. און דאס ױננװארנ האט אאיין נעבאאעבאטעײעט אין אן א״גענעי נרויםער װיאע. עס איז געװען א נדאנריעזע יסטהה, דאס ״א״ס- געבן״ פון דעס באי־בטן קינד ״ארוס װאקזאי״, עס נעדויעיט פון פארנאבט ביז אויױ טארגן א־ן גרויסן טאנ אר־ין. נעװען זענע; דא; ד־ נאענטע ״טחותנ־ט״: בערגעאפא;, דער בעא-יסטחה, רי בר־רעד און ׳סװעפטער ט״זיא, פ״סא ׳סניאורסא;, ט־סה ראפאאפקי, ׳< קאר־ טאן, יצחק נ־טערטאן, יהויסע רוביניסט־ק, די בנות אראנפא;. און נאך — אויך אט די נאבט יס־ט־יט א־ן זירון, א װונרעדבאי תעאע, אן אויסטעראייס-פינקאדיקע, און װעט ז־ך קיינטאא-קיינטאא נ״סט אויםאעיסן פאר די איע, װאט זע;ען ראן ביינעװען. איך בין זיכעך אט רי טי־ז-אייננעבאקענע איביסאפט אץ פ־עטעט פון ז־־נע נאענטע פר״נט צו ז־־ן יסר״בן, האט בערנעי- טאנען ״•• יסיעור װארעטקייט נענעבן. און דאט האט ז־ך בי־-טפק אפנעדופן אויױ ז״ן הארציקן, ױם-טובריקן יסאפן. דאס. װאם טיאיז נ״סט געווען אינטיטן, דאס, ײאם טען האט נ״סט נענוטען טן הטוכן, — ראס איז יסטארק קענטיק ב״ בערנעא- כאנען אויך אין די עריסטע זאכן ז״נע. עס איז געװען א דורכוים- א״נענער היסבון-הנפיס און או־ך אן א״גענע אויםנעטרויטטע קינסטאערייסע װערט. טע; האט נאנץ-באװוסטזיניק אויפנענוטע; ־־ ױננע ״ד״סע איטעדאטוך װאס איז געקוטע; פון ־עס רעטאאטיקן א״נאונא״נציקן איטעראר״סן צענטעך װאר״סע, און נ״סט געװאיט ז־ נויס ז״ן. צופיא צעבדעקאט האט זי אויסגעעזן אין די אוינ;. צופיא ניט זי זיך אפ ט־טן נודנעס אעבן פון פארא־־נזאטטע בחור־ס אין די בוידעבײטטיבלעך פון פרעטדער יטטאט און זי נײט פארבײ יי נרויסע, ברייטע *טליאבן פו; דעב וױריןרעכן ״ױיטן רעבן. סיאיז אין איר קיין זכר ני״טטא פין די טיפע סאציארע ענדעױנגען אי; ךעי ײרײטער װירקלעבקייט און :״טטא אין איר דער אפחײאנג בוגס פאריטיידכארטיקן היינטצ״טיק; ״רייטן ט־טפחת-רעבן. רי לי־ טעראטור איז רורכויס הקיצנהאפטיק, ער״פי־רוב — טרוקענע, פאטאגראפײטע בילרלעך, אן א טיפ־, קאטבריצירטן פארנעס. עס װערן אלץ געיטירדערט *טאבלאנע ״דייטע *טטעטלעך, און עס בל״בן אויסן די גרויסע יטטעט, װו״״ה יטאפן א; אײגנאי־טיקז, װעלטלעסו רעבן טיט פארצװייגטע כ״טפהית, טיט גרויסע געיטעפטן, סיט תאידלוננ און אינראלט. אט דאס רערך איז נעװען דעד רעטאלטיקער ״קיעװער נוההי•. און ז״ן קינסטלעדי׳טע פארקערפערזננ איז געײען דוד בערגערסא: און רי װערק, װאס ער האט פארעפנטלעבט און אויך אין רי פיי אנהױבן־װערק, װעלכע זענען פארבליבן ב״ איס ביז איצט אין כתב-יר די רוסייטע ריטעראטור האט געלערנט רי פסיכאלאג״טע פארטיפטק״ט, דעס גרויסן פארנעס, די העברעייטע (בעיקר בערדי־ טיטעװסקי, בדענעד, ננעסיןו — געטריבן צו ײרייטע װייט־קדיקע פראברעטען, און ראס אױדיקע גדויסיטטאטײטע לעבן און די סביבר ארוס *טטארק־פארצװײגטע נבירייטע ײדײטע טיטפהות אין קיעװ האבן באװיזן װיכטיקע נײסטיקע און סאציאלע גלטליס, — פון ־עס ארעס האט זיך גענוטען *טאפן בײ בערנערכאנען דער קינסט- לערייטער סינטעז, װאס זײן אנהו־ב איז געװען דער ״נאך אלעטעך. אין זײן קינדהײט און ױגנט האט ער א״ננעזאפט אין זיך ׳טטערטיטע רו, *טטעטרריקן רויס, יטטעטלדיקן קאלאר־ט, און יטפע- טער אטעטט יטוין איין אין :יך זײן אינעװײניקסטער געטיט דעס