Literarishe bleter · 1929-09-13 · 37 (13.9.1929) · p. Seite 716

?יסעדזןדי׳סע לנלעסער נוס.?3 (280) זײס 6(7 ב ע ד ג ע ל ס א ז ז*. ס. 0/775 / 77 י ־/ ד ו פו; א דוד בערגערכןןן. דאט ברוט נריט, די פעדער רויפט א־בעח פאפיר ניך או; האםטיק. בא־עריבענע בויננס רינן אויפז מ״ט. דער רעצטער בויגן איז הארב-פאר׳עריב;, און דאס א־בערנעבריבענע וו״סע פאפיר טאנט ײיט באהארטענער צודריננרעכקײט פון א כרה, װינקט אין רײצט... דאס יעארפע אוינ פונס ט״פטער טוט איבער זײ א פאי טיט יסטרעננען טבינות. ניין׳ די פעדער יסטרײכט-אוים טיט ב״זק״ט, ׳ערייבט. טעקט און םיהײבט זיך אן דאס נעיענ, ר#ם קװערענ־יי.• און די קינסטרעדי־עע טרהטה טיטן װארט. דער ט״סטער שטערט ייך אוי־*, טוט עטרעכע יספאן און זעצט זיך ויידער אנידער פארוי- כעדט א״ן צינארר נאכן אנדערן, זוינמ באניריק דעס רויך, און דעי־ ג״סט פריט אין יענע װערטן. ארבעט אין פיבערריקער היץ, פאר- טד״בט און טויט אפ טיט דער פען אויסגעדרא־סענע װערטער, װאס זיסוטען טיט פיסטן גערויש. װי צודרינגרעכע פרינ;. טען דדאפעט זיך אויך די נא״כע װענט. טען ציט זיך ארוים ס־חױת, דעס טארך פון די ב״נער, ביז ער נעפינט דעס אבן-טוב פונס געדאנק, ראפ גארד פונס געפיר, די זערטנק״ט סונס פארבן-׳ספיר און ביז טען ניםט א;. װי א טיאנרוים טיט זאפט, דאם װארט טיט קינסטרערי׳ען תוכן, ביז םיװערט בא׳טאפן דאם װארט פון דער װארהאפטיק״ט. דער אטעם פון רעבנדיקן קװאר. ער בערגערםאן, װייסט דאס ׳סוין פון ראננ־אן, פון יענעס ער׳סטן טאטענט אן, װען עד האט נענוטען די פען אין האנט צו ׳טרייבן די װונדעררעכע רערצ״רוננ: ״ארוס װאקזאר״. יעדן אנפאנ- נעד קאן טען טוחר ז״ן אוטגעניטקייט און פרװוערי׳טע ר״כטק״ט אדע־ םאריטקײט. ער, דוד בערנערסאן, האט דערנר״כט צו דער װארט-קונפט טיטן ער׳סטן יספא;, צ״טיק און פירזאפטיק. אין א גארדן ה״בר איז ער געקוטען אין דער יידישער ריטעדאט•־. סיאױ ני׳סט נעװען קיין נם פון א װונדערקינד, םיאיז נעװען דאס אהרױת- פורע באנעטען פון קינסטרער״סן ערנסט, דער ר״ר-קער עי־ פין קינסטרער״עער ארבעט. סיא־ז נעװען דער נדויסעד, צייטיקער י־ארענט ־סנאה און פאדאכטונג צו די יעניקע, װאפ ׳סיטן טיט װאםער- דיקע ביכער, װאס פארקויפן דאם ביםר, פון נאט-נע׳סענקטע קינסט- רערישע געײיפן פארן ביריקן שם. נישט די טראכה פון שרײבן אױ דא דער עיקר די דאזיקע טראכה רעדנט טען זיך אוים, װי טאכן א ׳סטױוי נייסמ די טראכה איז דא דער־עיקר, נ״ערט דער עיקר אױ דא יענער נייסטיקער תוכן פונס װערק, די טארארישע קראפט פון ז״ן ׳סריהות צוס טענטיס און צו דער ודערט, דער ברוטיקער ערנםט און פד״דיקער נצהון פון די רעבנםטענ. — ,,טיסטא ווי׳־׳ יפויייטע;־״ איר טאכט װערטלעך/■ איר צאצקעט זיך טיט פיינעיעך איז יבוזעס״ נ״ןי םיזענען נייסט ק״ן װערטרעך. סיאיז ברוטיקער ערנםט, סיאױ דער ערנםט פונס טדת-הדין, פון די ׳ספעטערע טענ, װאס װעט נ״סט נאר צײכענען און התטענען דעס ט׳ספט פון טויט אי- בער דעס ב״זװיריקן ׳סקר פון טענט׳סרעכער פירונג, נאר אויך טיספט; טיט טויט דעס ר״כמזיניקן יסקר פון אוטנוציקן װארט בערגערפאנס װערק װעק ני׳סט נעטראפ; װערן פון אט דעס פסק. זיין ס״י אוצר אין דער ייד״סער גייםטיקייט װעט באשטיין דעס טשפט פון די דורות. דאפ וו״םט ער שוין נ״סט פון הײנמ. נרויביק״ט אין יצירה, יסטדא־ טיידק״ט, ערנםט און חכטה פארעטמ זיך אונטער ז״ן פען, נעטט אן ברוט און פרייש, עס װערט נעיסטארט פון באזונדערער בעדנרפאנייסער נעשטארטוננ, בירד, וװנדעררעכער, פארבן-פרעכטיקער נעטעי און םיברויזמ פון דעס טיט קװעאנדיקן רעבן, ברוטט טיטן יידייסן טרויער-ננון פון רב נדריהו הורװיצעס כוזרי־רערנען, פון רי אהרנם טענטשרעך-טיפער, יסיינער, תורה-זאנן, איידער טען פירט איס צום טוימ. עם נאאנצט טיט דער ברויק״ט פון טיררס פארחרוטטן אויג, ײײטיקמ טיטן טויבנפ שט״ן-׳סװערע רײד, װארנט דעס טענטיס טיט פיריפאװם שטרעננ- ק״ט פונס טרת הדין, רוישט מיטן נצחון-פר״ד פון פ^אטערנדיקע רויטע פאנען. זײנע ש ו נ א י ס טוזן איס אכפעדן, זיינע פ ר יי נ ט טוזן א־ס ריי האבן... אי; דט־ון קאן טען איס זען ״צן, דוד בערנערסא;, ביי רער א־בעט, טיט נעבוינענעם ױוק; אי; טידק־יט אי; טיפ; בריק, זיצט ער ב־יס ט״ס. דער יסטאיער א״דערער קאפ, א קאפ פון א תנא, טיט ד• קורץ-געיסו־־ענע, שװארץ-גענר״זרטע האי אױ פארטונקרט אין הארב-יסאטן, א,י; א־ן ר■ טיפע פניס-קנ״ט־סן ג־אבט זיך די פיין פ־ינס קינסטרעי״סז נעײים;. ט־ט צװ״ פיננער טוט ער פארטראבט א קװעט־ס די נאז. ב״דע צוזאטען א־ז נ״סטא־. װירסטו עורס-הבא, טוסטױ זיך אפזאנן פין ע־יס-הזה א. דער טאג אױ געװען א צערו- דע־טעד. א ריידיקע־, א רעשדיקעד, אן אדבעט, װ■ א פוסטער יא- ־יד סידדיקט. סיטיוט װ״ דע־־ פאררוירענעד טאנ. ־י אויגן פינטירען נעדװעז. או; די האנט טוט א טאפ די װ״טוענדיקע ז״ט: אאא. סיא־ז נ״סט נוט. פאריטיקע, צדות און רייד טע; טוט נ״סט, װאס טען װיר אין טען טױ ט־ן, װאס טעז װיר נ״סט. טע; װערט נע- *סט״ם;, ניעיסרעפט פו; טענרעכע נייסטיקייט;, די נייסטיק״ט פונס ק־נסטרער ױערט פא־גײארטיקט פון יענעס א■; װאם נאך ערגער — פו; זיך אר״ן. אטאי גדעבעי־ און אטאר א״דערער דא טיט או־פ- ריכטיקער הניפה, דא טיט פאריסעד חוצפה און סיאיז נ״סטא די רו. סיא־ז נייסטא ב״ יידן יענע פארקאטענע רו, יענע נאנץ-בא- שײדנםטע, נויטיקע טעגיעכקייטן, ײי באר״טנם, — די ווארט- קינסטרער, װערכע שאפן נ״סטיקע װערטן. ״טען שר־יבט ט־ט נסיס״. — זאנט דוד בערגערםאן. אװדאי. טען קען שר״בן אויך אן נם־ם, טען זעצט זיך אני- דעי טען פאדקאט־סעט ד• א־־בר און טען יסר״בט אן א ״װעריק״, אין טעי ׳סיט פונס אדבא טיט ב־כער וועטען נארט טען אפץ זיך ארע־ יענעסר טען נאי־ט יענעס, ז־ך קאן טען נ־שט נאדן. דאס י־־־נםטיער-נעױים; ט״טרט טיטן ׳ספיציק;, ׳סאדפ; ׳סד-פיננעי א■; דע־ ניסטח אר״;: סיטוינ נ״סט, סיאיז פער׳סונג; דיד בעדגעיםאן ׳סיט נ״סט פונס א״בר זיין ווארט-קונסט. א, טען װ״סט גאדנ־׳סט, ווי שױער כיקוטט אן ר■ דאזיקע א־בעט דוד בערגערפא;, שרוס א׳ס ן׳סטייט), ב. קרעצקין צונאסס יײ :. קלעניקין אין ־אכױינר״ 1011, נא;ן דעדש״נען פון ״נאך אדעסען״.